Στη δημόσια συζήτηση γύρω από τις ιδιωτικοποιήσεις, συχνά συγχέονται δύο διαφορετικές έννοιες: η παρουσία ιδιωτών σε έναν χώρο και η ιδιωτικοποίηση του ίδιου του χώρου. Πρόκειται όμως για διαφορετικά πράγματα.
Μια καντίνα, ένα κυλικείο ή μια ιδιωτική υπηρεσία μέσα σε έναν δημόσιο χώρο δεν σημαίνει από μόνη της ότι ο χώρος ιδιωτικοποιήθηκε, όπως, για παράδειγμα, προβλέπεται στον Όρμο της Παναγίας με την παραχώρησή σημαντικού μέρους του σε ιδιώτη. Ιδιωτικοποίηση σημαίνει ότι η διαχείριση και η χρήση ενός δημόσιου αγαθού περνά για ένα μεγάλο διάστημα σε ιδιωτικά συμφέροντα με σκοπό την αξιοποίησή του και, ας μην γελιόμαστε, το κέρδος. Τότε λοιπόν μιλάμε για εμπορευματοποίηση εφόσον το δημόσιο αγαθό αντιμετωπίζεται πλέον ως εμπόρευμα, για μεταφορά δημοσίων αγαθών σε ιδιωτικά συμφέροντα κάτι που ουσιαστικά μπορεί να συνεπάγεται την μεταφορά εξουσίας και ελέγχου από θεσμούς που λογοδοτούν δημόσια σε μεγάλες επιχειρήσεις που λογοδοτούν πρωτίστως στους μετόχους και στα ιδιωτικά τους συμφέροντα[1]. Επομένως, τίθεται ένα σοβαρό ζήτημα: ποιος εγγυάται ότι η αναζήτηση του κέρδους δεν θα υπερισχύσει του δημόσιου συμφέροντος;
Από την υποχρηματοδότηση στην απαξίωση και στην «απαραίτητη» ιδιωτικοποίηση
Πολύ συχνά η υποχρηματοδότηση προηγείται της απαξίωσης ενός δημόσιου αγαθού ή του δημόσιου χώρου, παρότι οι απαραίτητοι πόροι συχνά υπάρχουν, αλλά κατευθύνονται αλλού ή δεν αποτελούν πολιτική ή οικονομική προτεραιότητα. Έτσι δημιουργείται μια γενική εντύπωση ότι το αγαθό αυτό «δεν λειτουργεί» και αυτό προκαλεί μια γενική αγανάκτηση. Τότε η ιδιωτικοποίηση αντιμετωπίζεται σαν πανάκεια, σαν η μόνη λύση. «Να σε κάψω Γιάννη να σ´αλείψω λάδι» δηλαδή.
Η ιδιωτικοποίηση δεν φέρνει αυτόματα λιγότερη γραφειοκρατία
Ένας από τους λόγους που πολλοί υπερασπίζονται τέτοιου είδους ιδιωτικοποιήσεις, είναι ότι θεωρούν πως περιορίζεται με αυτόν τον τρόπο η γραφειοκρατία που συνδέεται με το κράτος. Ωστόσο, όπως έχει αποδειχθεί, σε πολλές περιπτώσεις, οι ιδιωτικοποιήσεις δημιούργησαν νέα πλέγματα γραφειοκρατίας με τις υπεργολαβίες που διαχέουν τις ευθύνες, με τους επιπλέον ελέγχους, το σύνθετο ασφαλιστικό καθεστώς, τις αξιολογήσεις και ένα πολύπλοκο σύστημα διαχείρισης[2].
Μια τρίτη κατεύθυνση: η συλλογική συμμετοχή
Για να βγούμε από το δίλημμα «κρατικό ή ιδιωτικό», την άκριτη εμπιστοσύνη στην αγορά ή στο κράτος, ίσως πρέπει να εισάγουμε και μία τρίτη κατεύθυνση, αυτήν των συλλογικοτήτων, των ενώσεων πολιτών, των χρηστών, των κινημάτων ή των εργαζομένων που μπορούν να συμμετέχουν περισσότερο στις αποφάσεις που τους αφορούν. Η δημοκρατία προϋποθέτει συμμετοχή και έλεγχο. Συνεταιριστικά σχήματα, σύλλογοι και κοινωνικές επιχειρήσεις, με διαφάνεια, λογοδοσία και κοινωνικό έλεγχο, είναι ίσως μια διέξοδος από τη μανιχαϊστική αντίληψη «κράτος ή ιδιώτης», μια λύση που θα επιτρέπει ένα μέρος των αποφάσεων για τα δημόσια αγαθά να λαμβάνεται και από τις ίδιες τις κοινότητες που τα χρησιμοποιούν και τα έχουν ανάγκη.
[1] Noam Chomsky, Le bien commun. Entretiens avec David Barsamian, Éditions Écosociété, 2014.
[2] David Graeber, The Utopia of Rules : On Technology, Stupidity, and the Secret Joys of Bureaucracy, Melville House, 2015.
Μαρία Βαμβούρη
Πρόεδρος Συλλόγου Λουομένων Παναγίας «Το Μονόπετρο»
