Απάντηση στην διοίκηση του ΟΛΚ για το Μονόπετρο

Με αφορμή τις δημόσιες δηλώσεις του Διευθύνοντος Συμβούλου της Ο.Λ.Κ. Α.Ε. κ. Άγγελου Βλάχου σχετικά με το Μονόπετρο, τον όρμο της Παναγίας και το αρχαιολογικό ενδιαφέρον της περιοχής, θεωρούμε αναγκαίο να αποκαταστήσουμε ορισμένα πραγματικά και ιστορικά δεδομένα, τα οποία είναι δημόσια, τεκμηριωμένα και καταγεγραμμένα εδώ και δεκαετίες.

Πρώτον, η θεσμική προστασία της χερσονήσου της Παναγίας και της ευρύτερης περιοχής δεν αποτελεί πρόσφατη εξέλιξη ούτε συνδέεται με την ανεύρεση νομισμάτων ή άλλων πρόσφατων αρχαιολογικών ευρημάτων. Η αρχαιολογική προστασία θεμελιώνεται σε σειρά νομοθετημάτων, ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα. Ειδικότερα:

· Με την Υ.Α. 101386/2930/8.12.1947 (ΦΕΚ 3/Β/1948) κηρύχθηκε ιστορικό και διατηρητέο μνημείο το μεσαιωνικό τείχος.

· Με την Υ.Α. 1460/8.2.1963 (ΦΕΚ 65/Β/18.2.1963) η χερσόνησος της Παναγίας κηρύχθηκε αρχαιολογικός χώρος, ιστορικός τόπος και τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

· Με την Υ.Α. 6945/24.5.1963 (ΦΕΚ 232/Β/1.6.1963) καθορίστηκαν ζώνες προστασίας του μεσαιωνικού τείχους, εντός των οποίων απαγορεύεται η εκτέλεση έργων χωρίς προηγούμενη άδεια του Υπουργείου Πολιτισμού. Η προστασία αυτή περιλαμβάνει και την αιγιαλίτιδα ζώνη από το τείχος έως τους φυσικούς βράχους της θάλασσας.

· Επιπλέον, με την Υ.Α. ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ31/27174/2521/10.8.1974 (ΦΕΚ 822/Β/22.8.1974) εξειδικεύθηκαν οι όροι προστασίας της χερσονήσου ως ιστορικού τόπου ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Επομένως, τα πρόσφατα ευρήματα δεν δημιουργούν το αρχαιολογικό ενδιαφέρον της περιοχής. Απλώς επιβεβαιώνουν μία αξία που η Πολιτεία έχει αναγνωρίσει εδώ και περισσότερα από εξήντα χρόνια και βέβαια την ανάγκη επαναχαρακτηρισμού της συμπεριλαμβανομένων και των εναλίων αρχαιοτήτων. Δεν πρόκειται για τακτικισμό του Συλλόγου μας, ώστε να αποτραπεί η εμπορευματοποίηση της ακτής. Η αντίθεσή μας σ’ αυτήν θα εκφραζόταν το ίδιο σθεναρά, ακόμη κι αν η αρχαιολογική προστασία δεν υπήρχε γιατί θέλουμε τις παραλίες δημόσιες και ελεύθερες σαν κοινωνικά αγαθά που είναι.

Δεύτερον, η αρχαιολογική προστασία δεν αφορά μόνο μεμονωμένα μνημεία ή ευρήματα. Η νομοθεσία προστατεύει και τον αναγκαίο περιβάλλοντα χώρο, κι αυτό ισχύει και για τον όρμο της Παναγίας. Ο πρόσφατος Ν. 5092/2024 προβλέπει ρητά ότι η παραχώρηση απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας εντός ή πέριξ αρχαιολογικών χώρων, μνημείων και ιστορικών τόπων επιτρέπεται μόνο μετά από τη σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού. Η διάταξη αυτή αποτυπώνει ακριβώς το αυξημένο επίπεδο προστασίας που ο νομοθέτης επιφυλάσσει σε τέτοιους χώρους.

Το κράτος έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν με ιδιαίτερη αυστηρότητα προτάσεις της προτεινόμενης αξιοποίησης της περιοχής. Είναι γνωστό ότι το 2008 απορρίφθηκε από τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες πρόταση δημιουργίας οργανωμένης πλαζ και αναψυκτηρίου στην περιοχή, γεγονός που καταδεικνύει τη διαχρονική προσέγγιση της ως προς την ανάγκη προστασίας του χώρου. Ελπίζουμε ότι η ίδια προσέγγιση θα τηρηθεί και στις γνωμοδοτήσεις για τα Κέντρα Υγειονομικού Ενδιαφέροντος που επανέρχονται τώρα στο νέο υπό διαβούλευση Masterplan.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με την απόφαση 655/2017 το ΣτΕ αποφάνθηκε για το ειδικό καθεστώς προστασίας της περιοχής, τα λατομεία γρανίτη και τις ζώνες προστασίας που έχουν θεσπιστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Τρίτον, οι επιχωματώσεις της περιοχής πολλαπλασιάστηκαν με τα έργα προστασίας στον προσήνεμο μώλο και επιδείνωσαν την γραφικότητα και φυσική ομορφιά της ακτής. Γενικά πάντως η σημερινή μορφή της ακτογραμμής είναι αποτέλεσμα λιμενικών παρεμβάσεων που ξεκίνησαν ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και συνεχίστηκαν τις επόμενες δεκαετίες.

Η ιστορική διαδρομή των λιμενικών έργων της Καβάλας είναι καταγεγραμμένη τόσο στα αρχεία του ΟΛΚ όσο και στο υλικό που ο ίδιος ο Οργανισμός έχει παρουσιάσει δημόσια στο πλαίσιο της ανάδειξης της εκατονταετούς ιστορίας του πρώτου Λιμενικού Ταμείου της πόλης. 

Τέταρτον, η ονομασία «Μονόπετρο» δεν αποτελεί πρόσφατη επινόηση. Πρόκειται για ιστορικό τοπωνύμιο βαθιά ριζωμένο στη συλλογική μνήμη της Καβάλας. Οι Καβαλιώτες το γνωρίζουν πολλές δεκαετίες τώρα, όπως και το Βαθάκι, τα Πετραδάκια, τον Ρινόκερο, την Πλάκα και τον Φάρο, κι εκεί έμαθαν να κολυμπούν. Η ονομασία συναντάται ήδη από τον 19ο αιώνα, γεγονός που αποδεικνύει ότι πρόκειται για αναγνωρίσιμο τοπόσημο της πόλης πολύ πριν τις σημερινές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις. Μαρτυρία αποτελεί το ποίημα «Η Αναστάτωσις των Καπνεργατών» του Ανδρίκου Βέττα, που δημοσιεύθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1899. 

Τέλος, η σημερινή συζήτηση δεν αφορά μόνο το Μονόπετρο. Αφορά συνολικά τη φυσιογνωμία του όρμου της Παναγίας και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ένας χώρος ιδιαίτερης ιστορικής, πολιτιστικής και φυσικής αξίας. Η επιλογή παραχώρησης του όρμου σε ιδιώτη παρουσιάζεται ως σημαντική αναπτυξιακή παρέμβαση, συνδεόμενη και με τη στρατηγική ανάπτυξης της κρουαζιέρας στην Καβάλα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η επένδυση αυτή, για την οποία άλλωστε απαιτούνται οι προβλεπόμενες εγκρίσεις του Υπουργείου Πολιτισμού, τελικά ωφελεί κυρίως λίγους επιχειρηματίες, στερώντας από την τοπική κοινωνία έναν δημόσιο χώρο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Η ανάδειξή του χώρου μπορούσε να είχε επιτευχθεί εδώ και χρόνια μέσω της στοιχειώδους φροντίδας, της τακτικής συντήρησης και του εξωραϊσμού που όφειλαν να συνοδεύουν έναν χώρο ιδιαίτερης αξίας για την πόλη και που προέβλεπε το ισχύον Masterplan ! Ωστόσο, στερείται στοιχειωδών υποδομών εξυπηρέτησης των λουομένων και παρουσιάζει εικόνα εγκατάλειψης, με εξαίρεση το μονοπάτι δίπλα στο παράλιο τείχος και την παραλία.

Η παραλία είναι ένας ιδιάζων χώρος συνάντησης, περιπάτου, μοιράσματος, ρεμβασμού, απόλαυσης του ορίζοντα, εξαγνιστικής επαφής με τη θάλασσα και δημιουργίας. Είναι η ζωή που δεν μπορεί να προσφέρει το πλαστικοποιημένο τουριστικό lifestyle.

Η διαφωνία είναι απολύτως θεμιτή. Εκείνο που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι τα ιστορικά τεκμήρια, οι διοικητικές πράξεις και οι δικαστικές αποφάσεις που διαμορφώνουν εδώ και δεκαετίες το καθεστώς προστασίας της περιοχής.

Σύλλογος Λουομένων ΠαναγίαςΤο Μονόπετρο”