Το βήμα του Απόστολου Παύλου είναι από τα πλέον γνωστά και φωτογραφημένα σημεία της Καβάλας. Η ψηφιδωτή ζωγραφική σύνθεση, έργο του αγιογράφου Βλάσσιου Τσοτσώνη και του ψηφιδογράφου Ρίνο Παστορούτι, κυριαρχεί στο κέντρο του μνημείου, απεικονίζοντας το ταξίδι του Αποστόλου των εθνών από την Τρωάδα στην Καβάλα.
Στις αναγραφές που βρίσκονται πλευρικά του μνημείου της Καβάλας αναφέρεται ένα γεγονός, το οποίο είναι ελάχιστα γνωστό. Η Καβάλα, δεν ήταν το πρώτο ευρωπαϊκό έδαφος, που πάτησε ο Απόστολος Παύλος. Προτού καταπλεύσει στην τότε Νεάπολη, το σκάφος του προσάραξε, ο ίδιος διανυκτέρευσε στη Σαμοθράκη και την επόμενη ξεκίνησε το ταξίδι για τους Φιλίππους, την πρώτη κατά σειρά πόλη της επαρχίας της Μακεδονίας κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, όπως προκύπτει και από τη σχετική ψηφιδωτή αναγραφή:
Το ελάχιστα γνωστό αυτό γεγονός, που συνδέει νοητά τη Σαμοθράκη με την Καβάλα, αποφάσισε να αναδείξει το έτος 2007 η Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρούπολης. Ο μητροπολίτης Άνθιμος ανέθεσε στον ντόπιο Σαμοθρακίτη τεχνίτη Δημήτριο Τηγανούρια την κατασκευή σκέπαστρου, όπου εντός του στη συνεχεία τοποθετήθηκαν τέσσερις ψηφιδωτές αγιογραφικές παραστάσεις, έργα του ψηφιδογράφου Χαράλαμπου Τσαυταρίδη. Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου, που ονομάστηκε ως «Στασίδι του Αποστόλου Παύλου» έγιναν το έτος 2008 και έκτοτε στο σημείο τελείται κάθε χρόνο αγρυπνία στις 28 Ιουνίου, πλην όμως το μνημείο δεν αναδείχθηκε λόγω πολυετούς δικαστικής διαμάχης. Το μνημείο βρίσκεται μεταξύ της Παλαιόπολης και του οικισμούς των Κάτω Καρυωτών, με την πρόσβαση σε αυτό να είναι ελεύθερη και ευχερής με αυτοκίνητο, καθώς στο σημείο υπάρχει βατός δρόμος.
Εικόνα 2-Το στασίδι του Αποστόλου Παύλου στη Σαμοθράκη
Από τις αγιογραφίες, που αποτελούν το μνημείο, η πρώτη από τα αριστερά προς τα δεξιά απεικονίζει τον Απόστολο Παύλο να κοιμάται στην Τρωάδα, όπου φανερώνεται σε όραμα με θαυματουργό τρόπο άνδρας με μακεδονική περιβολή, που κατά την παράδοση τον προτρέπει να κατευθυνθεί στη Μακεδονία. Στη σύνθεση ξεχωρίζουν το σπασμένο κιονόκρανο Κορινθιακού τύπου και οι παραστάσεις των σημείων του επερχόμενου ταξιδιού του Αγίου, οι οποίες έχουν τεθεί σε χρυσό κάμπο (φόντο) για να υποδηλώνουν το υπερφυσικό νόημα του έργου.
Εικόνα 3-Το όραμα του Αποστόλου Παύλου
Η δεύτερη σύνθεση μας αποτυπώνει την εικόνα του κατάπλου του Αποστόλου στη Σαμοθράκη, όπου τον υποδέχονται τέσσερις μορφές, τρεις ανδρικές και μία γυναικεία, με χαρακτηριστική αρχαιοπρεπή περιβολή λευκών χιτώνων. Πίσω τους δεσπόζει το άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης, ενώ απεικονίζονται και αρχιτεκτονικά στοιχεία σε αρχαιοπρεπή ρυθμό, τα οποία τίθενται και πάλι σε χρυσό κάμπο.
Εικόνα 4-Ο κατάπλους του Αποστόλου Παύλου στη Σαμοθράκη
Στο κέντρο έχει τοποθετηθεί πληροφοριακή τοιχογραφία μεγάλων διαστάσεων με χαρακτηριστικές βυζαντινοπρεπείς γραμματοσειρές, αναφέροντας το ταξίδι του Αποστόλου από την Τρωάδα στους Φιλίππους. Αξιοσημείωτο είναι ότι πέραν των οκτώ ξένων γλωσσών, που έχουν επιλεχθεί για τη μετάφραση της παράδοσης στις αντίστοιχες γλώσσες (Ρωσικά, Αγγλικά, Γερμανικά, Τούρκικα, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά και Βουλγάρικα) η αναγραφή στα Ελληνικά γίνεται στη Νεοελληνική γλώσσα και όχι στο πρωτότυπο κείμενο της Γραφής, όπου χρησιμοποιείται η γλώσσα του Ευαγγελίου, ήτοι η κοινή Ελληνιστική. Το προαναφερόμενο γεγονός αποτιμάται ως ιδιαίτερα θετικό για τη μεταφορά του μηνύματος σε νεότερους προσκυνητές, παρά την έλλειψη αναφοράς στην πηγή των Γραφών (ιδ. Πράξεις Αποστόλων (16.9-12)).
Εικόνα 5-Κεντρικό τμήμα του μνημείου
Στην τρίτη αγιογραφική παράσταση αποτυπώνεται η μορφή του Αποστόλου Παύλου στο κέντρο με τέσσερις ανδρικές μορφές να βρίσκονται τριγύρω του. Πλέον τα ιμάτια τους είναι πολύχρωμα και δεν παραπέμπουν στην ελληνορωμαϊκό λευκό χιτώνα, υποδηλώντας ο καλλιτέχνης προφανώς τον ότι οι κάτοικοι είχαν ήδη ασπαστεί το δίδαγμα του Χριστιανισμού. Ο τόπος της Σαμοθράκης γίνεται και πάλι αντιληπτός από το άγαλμα της Νίκης, που βρίσκεται πλέον στο βάθος της συνθέσεως, ενώ ο χρόνος, ο οποίος ήταν ένα μόλις βράδυ κατά την παράδοση, υποδηλώνεται από τον κάμπο, ο οποίος σε αυτήν την περίπτωση δεν είναι χρυσός, αλλά αποτελείται από άστρα και την πανσέληνο.
Εικόνα 6-Η κατήχηση των κατοίκων της Σαμοθράκης
Στο τέταρτο και τελευταίο ψηφιδωτό ο Απόστολος αποπλέει και συνεχίζει το ταξίδι του προς Καβάλα, ευλογώντας τους ήδη ασπασθέντες το κήρυγμά του κατοίκους του νησιού. Τα αρχαία σύμβολα (ναός και Νίκη) παραμένουν μέρος της συνθέσεως, αλλά πλέον ο χρυσός κάμπος επιστρέφει με τον Ιησού Χριστό να απεικονίζεται στη θέση του ηλίου της παράστασης, λαμπρύνοντας τη σύνθεση και τις μορφές, οι κινήσεις και οι εκφράσεις των οποίων διακρίνονται από έντονη δραματικότητα.
Εικόνα 7-Ο απόπλους του Απ. Παύλου προς Καβάλα
Στο κάτω δεξιά μέρος του τέταρτου ψηφιδωτού είχε τεθεί ήδη από κατασκευής του διακριτικά, λόγω μετριοφροσύνης του δημιουργού του, η υπογραφή του καλλιτέχνη, ο οποίος είναι ο Χαράλαμπος Τσαυταρίδης («ΧΕΙΡ ΧΑΡ ΤCΑΥΤΑΡΙΔΗ»).
Εικόνα 8-Η υπογραφή του ψηφιδογράφου Χαρ. Τσαυταρίδη
Ο ψηφιδογράφος Χαράλαμπος Τσαυταρίδης σπούδασε την τέχνη του στην περίφημη, λόγω και της έντονης βυζαντινής παράδοσης της βόρειας Ιταλίας (ιδ. Ψηφιδωτά Αγίου Βιτάλλιου Ραβέννας), Scuola Mosaicisti del Friuli στο Σπιλίπεργκο. Στην Ελλάδα έχει αγιογραφήσει με ψηφιδωτά πολλές εκκλησίες, χωρίς όμως το έργο του να περιορίζεται μόνο σε θρησκευτικές παραστάσεις.
Εικόνα 9-Αναστάσιος Παπαδόπουλος ή Κοτζά Άναστάς: έργο Χ. Τσαυταρίδη
Από πλευράς τεχνοτροπίας ο Χ. Τσαυταρίδης πολλές φορές παρεκκλίνει από την αυστηρή βυζαντινή παράδοση, δίχως όμως να ξενίζει με την καλλιτεχνική του πρωτοπορία, αποτυπώνοντας με σωστή αναλογία τους κορμούς των απεικονιζομένων προσώπων, αλλά και τα χαρακτηριστικά τους φτάνοντας ακόμη και σε φωτορεαλιστικά αποτελέσματα.
Εικόνα 10-Φωτορεαλιστική σχεδόν απεικόνιση με ψηφιδωτό του Αγίου Παϊσίου
Η έντονη αναπαραστατικότητα στις συνθέσεις του Τσαυταρίδη είναι εμφανής από τις ενδυματολογικές, αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές επιλογές των θεμάτων του. Παράλληλα τα έργα του παίζουν με την προοπτική και την φωτοσκίαση, παραδίδοντας στον θεατή μία οπτική εμπειρία, που μόνον ένας μαΐστορας με υψηλή καλλιτεχνική κατάρτιση θα μπορούσε να αποδώσει.
Εικόνα 11-Διακόσμηση, φωτοσκίαση, προοπτική και ρεαλισμός στο έργο του Χαρ. Τσαυταρίδη
Μετά λοιπόν και τη λήξη της δεκαπενταετούς δικαστικής διαμάχης, που κώλυε την προβολή και αξιοποίηση περαιτέρω του χώρου του μνημείου από το Δήμο Σαμοθράκης και τη Μητρόπολη Αλεξανδρούπολης, είναι ευκαιρία για την ανάδειξη και της παλαιοχριστιανικής εκκλησίας, υπολείμματα της οποίας υπάρχουν κοντά στο μνημείο.
Και ποιος ξέρει, ίσως την επιούσα χρονιά να δούμε τις νοητά συνδεδεμένες μέσω των ψηφιδωτών του Αποστόλου Παύλου περιοχές της Σαμοθράκης και της Καβάλας, συνδεδεμένες ακτοπλοϊκά πλέον και πάλι, όπως στο παρελθόν.
Σεραφείμ Μ. Σανσαρίδης
Δικηγόρος
