Η πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων στο Νοσοκομείο Καβάλας ήταν μεταξύ των ομιλητών στο 2ο Πανελλήνιο συνέδριο πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας. Ανέπτυξε το θέμα “Εργασιακή Ηθική Παρενόχληση-Εργασιακός εκφοβισμός”
Η ομιλία
Η ταπεινωτική συμπεριφορά στον χώρο εργασίας, οι
απειλές, ο εκφοβισμός, η άσκηση ψυχολογικής βίας, η ανάθεση
υπερβολικού ή αλλότριου έργου εργασίας σε συνδυασμό ή μη με
κακόβουλα σχόλια αποτελούν μορφές mobbing, ήτοι βία και
παρενόχληση στον χώρο εργασίας, αδίκημα που προβλέπεται στον ν. 4808/2021 και με το ΦΕΚ 343/Β’/26-01-2023 εφαρμόζεται και στο δημόσιο τομέα. Η εργασιακή παρενόχληση μπορεί να είναι όχι μόνο άμεση αλλά και έμμεση και συγκαλυμμένη ακόμη και υπονοούμενη.
ΦΕΚ 343/Β’/26-01-2023
Αριθμ. ΔΙΔΑΔ/Φ.64/946/οικ.858
Πρόληψη και αντιμετώπιση φαινομένων βίας και παρενόχλησης στην εργασία σε φορείς του Δημοσίου.
Άρθρο 1
Σκοπός
Σκοπός της παρούσας είναι να θέσει ένα συνεκτικό
και σύγχρονο πλαίσιο για την πρόληψη και την αντιμετώπιση φαινομένων βίας και παρενόχλησης σε φορείς του δημοσίου τομέα, όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 2, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος
εργασίας το οποίο σέβεται, προωθεί και διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε προσώπου σε έναν κόσμο εργασίας χωρίς βία και παρενόχληση
Άρθρο 2
Ορισμοί
- Για τους σκοπούς της παρούσας: α) ως «βία και
παρενόχληση» νοούνται οι μορφές συμπεριφοράς, πράξεις, πρακτικές ή απειλές αυτών, που αποσκοπούν, οδηγούν ή ενδέχεται να οδηγήσουν σε σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική βλάβη, είτε εκδηλώνονται μεμονωμένα είτε κατ’ επανάληψη - , β) ως «παρενόχληση»
νοούνται οι μορφές συμπεριφοράς, που έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου και τη δημιουργία εκ φοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος, ανεξαρτήτως εάν συνιστούν μορφή διάκρισης, και περιλαμβάνουν και την παρενόχληση λόγω φύλου ή για άλλους λόγους
διάκρισης,
γ) ως «παρενόχληση λόγω φύλου» νοούνται οι μορφές συμπεριφοράς που συνδέονται με το φύλο ενός προσώπου, οι οποίες έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου αυτού και τη
δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος κατά το άρθρο 2 του ν. 3896/2010 (Α’ 107) και την παρ. 2 του άρθρου 2 του ν. 4443/2016 (Α’ 232). Οι μορφές συμπεριφοράς αυτές περιλαμβάνουν και τη σεξουαλική παρενόχληση του ν.
3896/2010, καθώς και μορφές συμπεριφοράς που συνδέονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την έκφραση, την ταυτότητα ή τα χαρακτηριστικά φύλου του προσώπου. - 2. Για τους σκοπούς εφαρμογής της παρούσας οι μορφές συμπεριφοράς βίας και παρενόχλησης σε βάρος των
προσώπων του άρθρου 3 μπορούν να λαμβάνουν χώρα ιδίως: - (α) στον χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων και ιδιωτικών χώρων και χώρων όπου ο εργαζόμενος παρέχει εργασία, λαμβάνει αμοιβή, κάνει διάλειμμα
ιδίως, για ανάπαυση ή για φαγητό, σε χώρους ατομικής υγιεινής και φροντίδας, αποδυτηρίων ή καταλυμάτων που παρέχει ο εργοδότης, - (β) στις μετακινήσεις από και προς την εργασία, τις λοιπές μετακινήσεις, τα ταξίδια, την εκπαίδευση, καθώς και τις εκδηλώσεις και τις κοινωνικές δραστηριότητες που σχετίζονται με την εργασία και (γ) κατά τις επικοινωνίες που σχετίζονται με την εργασία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πραγματοποιούνται μέσω τεχνολογιών πληροφορικής και
επικοινωνίας
Μελέτη, με θέμα «Εργασιακή Ηθική Παρενόχληση- Μία σύγχρονη μελέτη σε ελληνικό δημόσιο νοσοκομείο», που παρουσιάστηκε πριν ένα έτος, πραγματοποιήθηκε με σκοπό τη διερεύνηση της συχνότητας, των μορφών και της έκτασης του φαινόμενου , με απώτερο σκοπό την ευαισθητοποίηση των υπηρεσιών υγείας και τη λήψη μέτρων για τον περιορισμό και την αποτροπή του.
Τα αποτελέσματα που προέκυψαν είναι ενδεικτικά της κατάστασης που επικρατεί.
Από τις απαντήσεις 200 επαγγελματιών υγείας (εκ των οποίων το 41,5% άνδρες) έδειξαν ότι
το 83% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι είχε βιώσει
εργασιακή ηθική παρενόχληση,
το 45% από αυτούς καθημερινά/σχεδόν καθημερινά.
Η ηθική παρενόχληση στην εργασία είχε διάφορες μορφές:
54% δήλωσαν ότι δεν τους επέτρεπαν να εκφραστούν,
19% ότι τους διέκοπταν συνεχώς,
92% ότι αισθάνονταν ότι τους απομονώνουν,
88% ότι τα επαγγελματικά τους καθήκοντα χρησιμοποιούνταν ως τιμωρία.
Το 47% θεωρούσε ότι έχει υποστεί ψυχολογική βία.
Πιο αναλυτικά, οι Έλληνες υγειονομικοί ανέφεραν ότι έχουν υποστεί:
Το 43% bullying
Το 80% την οργή από συγγενείς και ασθενείς
Το 12% σωματική βία
Το 14% σεξουαλική παρενόχληση
Το 34% απειλές
Στη μελέτη αναφέρεται ότι βρέθηκε συσχέτιση συγκεκριμένων παραμέτρων με το φύλο (γυναίκες συχνότερα) ή το χώρο εργασίας (ΜΕΘ συχνότερα). Οι συμμετέχοντες απέδιδαν τις εχθρικές συμπεριφορές εναντίον τους «στη γενική κακή ατμόσφαιρα στην εργασία» (66%). Σε ποσοστό 53% ανέφεραν ότι μίλησαν
για το πρόβλημα με συνάδελφο, ενώ μόλις το 30% δήλωσε ότι είχε απευθυνθεί στη διοίκηση ή σε εκπρόσωπο των εργαζομένων.
Σημαντικό ποσοστό των συμμετεχόντων δήλωσαν ότι αντιμετωπίζουν συχνά συμπεριφορές ενδεικτικές εργασιακής ηθικής παρενόχλησης που αναμένεται να επηρεάσουν την ποιότητα εργασίας.
Έγκαιρη αναγνώριση -Ενημέρωση
Ο εκφοβισμός στον χώρο εργασίας ή εργασιακή ψυχολογική
κακομεταχείριση, ή εργασιακό bullying όπως και ο σχολικός εκφοβισμός, είναι η τάση ενός ανθρώπου ή ομάδας ανθρώπων να χρησιμοποιεί συνεχή επιθετική ή αδικαιολόγητη συμπεριφορά ενάντια σε έναν συνάδελφο, όχι εξαιτίας κάποιας προσωπικής σύγκρουσης ή συμφερόντων αλλά με σκοπό να
αποπροσανατολίσει το στόχο της επίθεσης και να τον υποτάξει ή να ελέγξει τα συναισθήματά του. Δευτερεύων σκοπός είναι να εκφοβίσει το υπόλοιπο προσωπικό και να είναι πιο δεκτικό σε όσα διατάζει ο εργασιακός δυνάστης.
Η Εργασιακή Ψυχολογική Κακομεταχείριση μπορεί να περιέχει λεκτικές ή μη λεκτικές τακτικές, ψυχολογική βία, φυσική επίθεση και εξευτελισμό. Αυτό το είδος της επιθετικής συμπεριφοράς είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί γιατί σε αντίθεση με τις τυπικές μορφές του σχολικού εκφοβισμού, οι εργασιακοί δυνάστες συχνά ενεργούν σύμφωνα με τους θεσμοθετημένους κανόνες και πολιτικές του οργανισμού τους και της κοινωνίας τους.
Έτσι, η Εργασιακή Ψυχολογική Κακομεταχείριση διαθέτει
μεγάλη ποικιλία από μορφές:
να είναι κάποιος αγενής ή εχθρικός
να μιλάει υποτιμητικά στον συνάδελφο ή υφιστάμενο
να φωνάζει ή να βρίζει
να έχει αλαζονική συμπεριφορά (εγώ είμαι πάντα σωστός και οι άλλοι είναι λάθος”)
να κριτικάρει με το παραμικρό ,αλλά δύσκολα να επαινεί
να καταστρέφει τα αντικείμενα κάποιου ή το προϊόν της δουλειάς του
να αμαυρώνει την κοινωνική εικόνα κάποιου
να διασπείρει κακεντρεχείς φήμες για κάποιον
να κουτσομπολεύει κάποιον
να μην παρέχει κατάλληλες πηγές για τη διεκπεραίωση μιας εργασίας
να προκαλεί σε κάποιον φυσική ή κοινωνική απομόνωση
να επιτίθεται σε κάποιον άμεσα
Δηλαδή ο εργασιακός θύτης επιτίθεται άμεσα ή έμμεσα αλλά συστηματικά σε κάποιον εργαζόμενο-στόχο χωρίς να υπάρχει μεταξύ τους αντικειμενικός λόγος διαμάχης. Για να πετύχει την “υποταγή” του εργαζόμενου-στόχου χρησιμοποιεί την εξουσία του στο χώρο, την επιρροή του στους εργαζόμενους και το ίδιο το σύστημα εργασίας ως μέσο προσβολής της αξιοπρέπειας του εργαζόμενου. Πολλοί από τους εργασιακούς θύτες δεν μπορούν να επιβιώσουν στον εργασιακό χώρο χωρίς να έχουν έναν εργαζόμενο-στόχο κάθε φορά(κατά συρροή θύτες).
Η Εργασιακή Ψυχολογική Κακομεταχείριση μπορεί να είναι συγκαλυμμένη ή φανερή.
Συχνά το φαινόμενο είναι δύσκολο να ανιχνευτεί ακόμα και από τον ίδιο τον εργαζόμενο-στόχο, ειδικά αν δεν είναι ενήμερος για την ύπαρξη αυτής της ψυχοφθόρας εργασιακής τακτικής. Στην Ελλάδα δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή και κυκλοφορεί με διάφορα ονόματα, πράγμα που δυσκολεύει την δημοσιοποίηση και αντιμετώπισή της.
- Εκφοβισμός στο χώρο εργασίας
- Παρενόχληση στο χώρο εργασίας
- Ηθική Παρενόχληση στο χώρο εργασίας (για να διαχωριστεί από την
σεξουαλική παρενόχληση) - Επιθετική Παρενόχληση στον εργασιακό χώρο
- Ψυχολογική βία στο χώρο εργασίας
- Ψυχολογική χειραγώγηση , gaslighting , μια νέα μορφή κακοποιητικής συμπεριφοράς στον χώρο εργασίας, (ψυχολογικός χειρισμός που κάνει το θύμα να αμφιβάλλει για τη μνήμη, την αντίληψη ή την λογική του) στοχεύει στο να αποδυναμώσει την αυτοπεποίθηση και να κάνει το άτομο να αμφισβητεί την πραγματικότητα, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει φυσικός ή ορατός εκφοβισμός.
Επειδή το φαινόμενο μπορεί να παρουσιαστεί σε ποικίλα περιβάλλοντα και με διάφορες μορφές, είναι χρήσιμο να διασαφηνιστεί από τα κύρια χαρακτηριστικά που αυτές οι συμπεριφορές διαθέτουν.
Η κακομεταχείριση χαρακτηρίζεται από:
επανάληψη (συμβαίνει με τακτικό και όχι τυχαίο τρόπο-π.χ. μια φορά την εβδομάδα δημιουργείται ένα δυσάρεστο περιστατικό για τον εργαζόμενο στόχο)
διάρκεια (η συμπεριφορά δεν σταματάει με την πάροδο του χρόνου, αν και κατά διαστήματα φαίνεται ο θύτης να έχει αλλάξει συμπεριφορά –δυστυχώς είναι και αυτό μέσα στο «παιχνίδι» αποπροσανατολισμού του στόχου)
κλιμάκωση (οι συμπεριφορές συχνά γίνονται όλο και πιο επιθετικές)
ανισότητα δύναμης στο χώρο (συνήθως ο θύτης έχει δύναμη στο χώρο ή εξουσία λόγω θέσης, στην οποία κάνει κατάχρηση)
σκοπιμότητα (ο εργαζόμενος-στόχος επιλέγεται με κριτήρια το ότι δεν γνωρίζει το “παιχνίδι” και δεν έχει την δύναμη να το σταματήσει)
Η επίθεση σταματάει αν ο στόχος λάβει από κάποιον άλλον βοήθεια, π.χ. από κάποιον ανώτερο του θύτη, αν κατορθώσει να αλλάξει θέση στον ίδιο χώρο εργασίας ή αν φύγει από το συγκεκριμένο εργασιακό περιβάλλον. Με
δεδομένο ότι ο θύτης δεν αντιλαμβάνεται κάποιο λάθος στη συμπεριφορά του και επιθυμεί να είναι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού, συνήθως είναι χρήσιμο για τον στόχο να αποφύγει την άμεση σύγκρουση με τον θύτη.
Επειδή όμως το πρόβλημα θα διαιωνίζεται και μετά την απομάκρυνση του θύματος ο θύτης θα επικεντρωθεί σε άλλο στόχο, λύση δεν αποτελεί η αδιαφορία των διοικούντων ή τα ανεκτέλεστα, κρυμμένα σε συρτάρια πορίσματα
πειθαρχικών διαδικασιών ,αυτός που τελικά πρέπει να απομακρύνεται είναι ο θύτης με ταυτόχρονη αφαίρεση εξουσιών.
Η κακοήθης αυτή εργασιακή συμπεριφορά προκαλεί πολλά προβλήματα στην υγεία των εργαζομένων και επίπτωση στις παρεχόμενες υπηρεσίες. Το υπερβολικό άγχος είναι το κυρίαρχο σύμπτωμα και μαζί του όλα τα συνεπακόλουθα: αδυναμία συγκέντρωσης, έλλειψη κινήτρου στην εργασία, πτώση της αποδοτικότητας, μείωση της καλής λειτουργίας του
ανοσοποιητικού συστήματος. Επίσης προβλήματα που προκύπτουν και επιμένουν και μετά την απομάκρυνση από το τοξικό περιβάλλον είναι η κατάθλιψη, διαταραχή πανικού, δυσκολία διαχείρισης έντονων συναισθημάτων, διαταραχή μετατραυματικού στρες, ή διάφορα οργανικά
προβλήματα που σχετίζονται με το στρες.
Επιπλέον οι συνάδελφοι που είναι μάρτυρες αυτής της μεταχείρισης μπορεί να παρουσιάσουν συχνά αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία τους και
συνήθως επιλέγουν να φύγουν από το βλαβερό αυτό περιβάλλον.
Το «υπόγειο» και ύπουλο αυτό είδος εκφοβισμού μπορεί να μην αφήνει σωματικά ίχνη, όπως η άσκηση σωματικής βίας, ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει στο θύμα έντονα συμπτώματα ψυχοσωματικής κατάρρευσης.
Μοιραία και αυτονόητα ,εφόσον αναφερόμαστε σε δημόσιους λειτουργούς ,οι επιπτώσεις στην παροχή υπηρεσιών είναι αναπόφευκτη. Η ενημέρωση των εργαζομένων για την έγκαιρη αναγνώριση, αντιμετώπιση, πρόληψη και καταστολή του φαινομένου είναι απαραίτητη.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑΣ
Εσωτερικά κανάλια αναφοράς:
Επιτροπές δεοντολογίας, Σύμβουλος ακεραιότητας, ΕΑΔ, Συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι
Εξωτερικά κανάλια αναφοράς:
ΣΕΠΕ, Συνήγορος του πολίτη
ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΩΝΥΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ
Αποτελεί επιτακτική ανάγκη η δημιουργία ενός ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος, προστατευτικού για την ποιότητα ζωής, την ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων, μιας και η ασφάλειά τους αποτελεί στοιχείο ποιότητας στη παροχή υπηρεσιών ιδιαίτερα στην παροχή υπηρεσιών υγείας.
Η προτροπή μας είναι μόνο μία:
ΣΠΑΣΕ ΤΗΝ ΣΙΩΠΗ-ΜΙΛΑ
Η σιωπή συντηρεί τον κύκλο βίας
Η αναφορά περιστατικών είναι πράξη θάρρους και ευθύνης
Η εργασία πρέπει να είναι χώρος ασφάλειας ,αξιοπρέπειας και σεβασμού.
