Τι μεγαλύτερη χαρά στον κόσμο τον επάνω, Να μαρτυρήσω ζωντανός, λεύθερος ν’ αποθάνω; Ευχαριστώ σε, πλάστα μου, μεγαλοδύναμέ μου, Που τέτοιο θαύμα για να δω, δεν ήλπιζα ποτέ μου. Μ’ αυτούς τους ενθουσιώδεις και σχεδόν ερωτικούς στίχους χαιρέτησε ο ποιητής Ιωάννης Κωνσταντινίδης την Απελευθέρωση της Καβάλας στις 26 Ιουνίου 1913. Δεν υπήρχαν καταλληλότερα χείλη για να υμνήσουν και να λαμπρύνουν την ημέρα από αυτά του Ιωάννη Κωνσταντινίδη, ο οποίος στάθηκε η ψυχή της πόλης για μισό περίπου αιώνα και πρωτοστάτησε σε κάθε πνευματική και εθνική εκδήλωση της ελληνορθόδοξης κοινότητάς της μέσα σε συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες.
Γιατί η όμορφη Καβάλα μας δοκιμάστηκε πρώτα από καθεστώς τουρκικής σκλαβιάς που της επιβλήθηκε το 1391 και διάρκεσε περισσότερα από 500 χρόνια. Και αργότερα, στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν μαινόταν ο Μακεδονικός Αγώνας, που έφερε τους Έλληνες αντιμέτωπους με τους Βουλγάρους στο πλαίσιο της ετοιμοθάνατης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για τη διεκδίκηση των εδαφών της Ανατολικής Μακεδονίας, η Καβάλα λειτούργησε ως ένα από τα βασικά του κέντρα και ως έδρα οργανώσεων που αποσκοπούσαν στην πραγμάτωση των εθνικοαπελευθωρωτικών στόχων του. Τέλος, στους Βαλκανικούς Αγώνες του 1912 – 1913, η Καβάλα και η περιοχή της έγινε για μια ακόμη φορά στόχος των πονηρών βλέψεων των Βουλγάρων που την κατέλαβαν τον Οκτώβριο του 1912, για να ελευθερωθεί τελικά από τον ελληνικό στόλο που ήταν αγκυροβολημένος στη γειτονική Θάσο στις 26 Ιουνίου 1913. Η Θ.Ε.Κ., συμμετέχει στις εορταστικές εκδηλώσεις και των φετινών Ελευθερίων της πόλης μας, με την οργάνωση συμβολικής “Aναπαράστασης της άφιξης του εθελοντικού λόχου των Θασίων”, που συνέβαλε στην απελευθέρωση των περιχώρων της Καβάλας, με σκοπό να αναδείξει ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός που, δυστυχώς, ελάχιστοι γνωρίζουν.
Ας κάνουμε όμως μια σύντομη ανασκόπηση του παρελθόντος, γιατί είναι ανάγκη να θυμηθούμε. Η εθνική αυτοσυνειδησία των Θασίων ενισχύθηκε ιδιαίτερα προς το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα χάρη στις προσπάθειες και τους αγώνες πολλών ηρωικών παιδιών του ωραίου βορειοαιγαιοπελαγίτικου νησιού. Γι’ αυτό η Θάσος κέρδισε επάξια την ελευθερία της τον Οκτώβριο του 1912, αρκετούς δηλαδή μήνες πριν ελευθερωθεί η Καβάλα. Οι Θάσιοι με εναγώνια αδημονία παρακολουθούσαν τα συμβαίνοντα στην απέναντι ακτή, διότι ένιωθαν ότι η μοίρα τους ήταν αναπόσπαστα δεμένη με εκείνη των Καβαλιωτών. Γι’ αυτό έκριναν σκόπιμο να συμβάλλουν όσο μπορούσαν στην απελευθέρωσή της με λόχο εθελοντών που είχαν εκπαιδευτεί από τον αξιωματικό Γεώργιο Χατζηγογούση. Στα μέσα του Ιουνίου 1913 το σώμα των εθελοντών της Θάσου διέρχεται από τα Λιμενάρια, όπου τους προσφωνεί ο Κων/νος Λαμπίρης με τα εξής λόγια: «Καλώς ήλθατε ευγενείς των Θασίων βλαστοί. Οι ανδρείοι μαχηταί του 1912 σας αναμένουσι στο πεδίον της τιμής… Ας μιμηθώμεν τους ανδρείους μαχητάς του 1912 και μη υστερήσωμεν των προγόνων ημών, οίτινες επί τοσούτων επιδρομέων αντέστησαν.
Ας ευχηθώμεν ως απόγονοι αυτών, απαθανατίζοντες την αλησμόνητον ταύτην εποχήν, όπως γράψει η ιστορία μας, εις την χρυσήν σελίδα του βιβλίου του χρόνου, το όνομα του μαχητού, τον οποίον θα φέρεται μετ’ ευλαβείας και αγάπης εις τα χείλη του δοξασμένου και ευγνώμονος ελληνισμού. Ζήτω ο γενναίος αρχηγός του σώματος των Θασίων Γεώργιος Χατζηγογούσης». Το απόγευμα της 27ης Ιουνίου 1913 ο εθελοντικός λόχος αποβιβάστηκε στην Καβάλα και έσπευσε αμέσως στα περίχωρα της πόλης για να καταδιώξει τους Βουλγάρους που υποχωρούσαν. Επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες του Κων/νου Λαμπίρη, επέδειξε γενναιότητα απαράμιλλη στο έργο της καταδίωξης των Βουλγάρων, με αποτέλεσμα σε σύγκρουση που έγινε έξω από το Δοξάτο να σκοτωθεί ο Θάσιος εθελοντής Ιωάννης Καφαντάρης από τον Θεολόγο. Λίγες μέρες μετά την εδραίωση της κατάληψης της Καβάλας από τον ελληνικό στόλο έφθασαν στην πόλη μας αρκετοί Θάσιοι για να πάρουν μέρος στις πανηγυρικές εκδηλώσεις των Καβαλιωτών.
Στους Θασίους που συμμετείχαν στον εθελοντικό λόχο του οπλαρχηγού Γεωργίου Χατζηγογούση απονεμήθηκαν τιμητικά μετάλλια, γιατί ως εθελοντές έλαβαν μέρος στις επιχειρήσεις εναντίον των Βουλγάρων κατά τον πόλεμο του 1913. Οι τιμητικές αυτές διακρίσεις υπογράφονται στις 25.3.1914 από τον υπουργό των Ναυτικών Ελευθέριο Βενιζέλο. Η Θ.Ε.Κ., που φέτος συμπληρώνει 95 χρόνια ενεργού παρουσίας στην πολιτιστική ζωή του τόπου μας, με τη συμμετοχή της στον εορτασμό των 113 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης μας, θέλει να θυμίσει και να ζωντανέψει αυτή την πτυχή της τοπικής ιστορίας και να καταστήσει την αναπαράστασή της αναπόσπαστο τμήμα του επετειακού εορτασμού των Ελευθερίων.
