Ποτέ δεν πίστευα ότι η ανθρωπότητα θα βίωνε κάποτε μια θηριωδία σαν αυτή που έζησαν οι Εβραίοι κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο κόσμος όμως λέει «ποτέ μην λες ποτέ», και έχει δίκιο. Αυτό ένιωσα αφού παρακολούθησα το NAZA. Το NAZA είναι ένα βρετανικό ντοκιμαντέρ του 2026, σε σενάριο και σκηνοθεσία των Yuval Abraham και Rachel Szor.
Η ταινία παρουσιάζει συνεντεύξεις με στελέχη του IDF, τα οποία σχεδίασαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης στοχοποιήσεις Παλαιστινίων, μελών της Χαμάς. Μέχρι εδώ δεν υπάρχει τίποτα το ασυνήθιστο· είναι μάλλον αναμενόμενο, αφού βρίσκονται σε πόλεμο. Το ανησυχητικό στοιχείο που αποτυπώνει η ταινία ωστόσο, είναι ότι το IDF το έκανε αυτό με πλήρη αδιαφορία για αθώους, άοπλους Παλαιστινίους, μεταξύ των οποίων και παιδιά. Εξ ου και ο τίτλος του ντοκιμαντέρ, NAZA, που σημαίνει «παράπλευρες απώλειες». Το NAZA είναι μια σκοτεινή ταινία κυριολεκτικά και μεταφορικά. Κυριολεκτικά, επειδή οι συνεντεύξεις γυρίστηκαν νύχτα, ώστε να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητα των στελεχών του IDF που μίλησαν. Μεταφορικά, επειδή οι μαρτυρίες που δίνουν είναι απλά σοκαριστικές. Οι μαρτυρίες αυτές επιβεβαιώνουν στο έπακρο όσα είχε πει η Χάνα Άρεντ για την «κοινοτοπία του κακού». Παρακολουθώντας τη δίκη του Άιχμαν, η Άρεντ υποστήριξε ότι φρικτές θηριωδίες μεγάλης κλίμακας μπορούν να διαπραχθούν όχι από δαιμονικά τέρατα, αλλά από συνηθισμένους, ανθρώπους, γραφειοκράτες που ενεργούν με αδιαμαρτύρητη υπακοή και πλήρη «αποτυχία να σκεφτούν». Αυτό ακριβώς βλέπουμε στο NAZA. Παρακολουθούμε συνηθισμένους ανθρώπους να μιλούν για την καταστροφή που προκαλούν από απόσταση, σαν να μιλούν για κάποιο βιντεοπαιχνίδι. Υπάρχουν στιγμές στην ταινία όπου οι ερωτώμενοι προσπαθούν να εξηγήσουν την απάνθρωπη συμπεριφορά τους επικαλούμενοι τον χρόνο που έγιναν οι επιθέσεις (π.χ. αμέσως μετά την 7η Οκτωβρίου). Σε άλλη περίπτωση, ένας από τους στρατιώτες του IDF αναρωτιέται τι να υποθέσει για τον εαυτό του σε σύγκριση με τους Ναζί. Εξακολουθεί να μην είναι βέβαιος αν οι πράξεις του είναι εξίσου κακές· αποτυχία να σκεφτεί; Στο NAZA βλέπουμε συνηθισμένους ανθρώπους να μιλούν για τον φόνο συνηθισμένων ανθρώπων χρησιμοποιώντας εξαιρετικές τεχνικές. Στο φόντο των συνεντεύξεων βλέπουμε επίσης συνηθισμένες οικογένειες στο Τελ Αβίβ να κάνουν ό,τι κάνει κάθε συνηθισμένη οικογένεια όταν επιστρέφει σπίτι από τη δουλειά το βράδυ: να μαγειρεύουν, να συζητούν, τα παιδιά να παίζουν, να βλέπουν τηλεόραση, να διαβάζουν κ.λπ. Και αυτό ακριβώς έκαναν και οι συνηθισμένες Παλαιστινιακές οικογένειες όταν στοχοποιούνταν και σκοτώνονταν, όπως περιγράφουν στην ταινία τα στελέχη του IDF με βάση την παρακολούθησή τους. Και όλο αυτό, το παρακολουθούν συνηθισμένοι άνθρωποι σε κινηματογράφους, και όχι σε «mainstream» κινηματογράφους. Εγώ χρειάστηκε να ταξιδέψω 18 μίλια για να δω το NAZA. Το NAZA δεν είναι τίποτα λιγότερο από μια ιστορική ταινία που παρέχει στοιχεία για τη γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων με έναν σαφή και «συνηθισμένο» τρόπο, ο οποίος θα έπρεπε να μας τρομάζει όλους! Η εφημερίδα Guardian θα καταστήσει το NAZA διαθέσιμο δωρεάν στην ιστοσελίδα της στα τέλη Νοεμβρίου.
Α. Χατζηφωτίου
Επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Sunderland
