1. Εισαγωγικά
Ανυποψίαστοι καθημερινά οι Καβαλιώτες διασχίζουμε την οδό Ερυθρού Σταυρού, περνώντας μπροστά από το κτίριο της παλιάς Αγροτικής (νυν Πειραιώς), προσπερνώντας παράλληλα αμέριμνοι ένα πρωτοποριακό γλυπτό επιτοίχιας υπαίθριας γλυπτικής:
2. Το γλυπτό
Τοποθετημένη στην πλαϊνή όψη του κτιρίου της παλιάς Αγροτικής, στη συμβολή των οδών Ερυθρού Σταυρού και Βελισσαρίου βρίσκεται μία ανάγλυφη σύνθεση, αποτελούμενη από τρία στοιχεία. Από έναν χιτώνα, ο οποίος κρέμεται στο αριστερό της άκρο, μία γυναικεία μορφή στο κέντρο και ένα μετάλλιο, το οποίο αναπαριστά κλώνο σιταριού και το οποίο φέρει την αναγραφή ΔΗΜΗΤΕΡ (Δήμητρα), την υπογραφή του δημιουργού (Armakolas) και το έτος κατασκευής (1972):
3. Η σύνδεση Καβάλας – Αιγίου
Δημιουργός της σύνθεσης δεν είναι άλλος από τον γνωστό μας γλύπτη του μνημείο της πλατείας Καπνεργάτη, Δημήτρη Αρμακόλα. Σε κατάλογο που εξέδωσε ο ίδιος σχετικά με την εργογραφία του για τα έτη 1960-1990 (βλ. Αρμακόλας Δ., 1960-1990, αυτοέκδοση, Αθήνα 1990, σελ 77) διαπίστωσα προς μεγάλη μου έκπληξη ότι το επιτοίχιο γλυπτό της Καβάλας δεν ήταν[sic] μοναδικό, αλλά ότι υπήρχε και δίδυμο του τοποθετημένο σε αντίστοιχο κατάστημα τράπεζας στο Αίγιο Πατρών:
Όντως λοιπόν ακριβώς όμοια ανάγλυφη σύνθεση με αυτήν της Καβάλας είχε τοποθετηθεί στην πρόσοψη της αγροτικής τράπεζας Αιγίου, όπου μάλιστα λόγω της χαμηλής απόστασης της από το έδαφος είχε συντηρηθεί με πολύ καλύτερο τρόπο, επιτρέποντας στο αλουμίνιο της κατασκευής να αναδείξει και τις ανακλαστικές αρετές της σύνθεσης:
Δυστυχώς το επιτοίχιο γλυπτό του Αιγίου έχει αφαιρεθεί και πλέον τα δίδυμα ανάγλυφα δεν ενώνουν νοητά τις δύο πόλεις της Μακεδονίας και της Πελοποννήσου μέσω των δημιουργημάτων του Δημητρίου Αρμακόλα:
4. Ο γλύπτης, κριτική αποτίμηση και λεπτομέρειες του γλυπτού
Ο Δημήτρης Αρμακόλας γεννήθηκε στην Αθήνα το έτος 1939 και είχε καταγωγή από την Τήνο και τη Λέσβο. Εισήχθη σε ηλικία μόλις 17 ετών στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, όπου φοίτησε κοντά στον πρωτοπόρο δάσκαλο Μ. Τόμπρο μέχρι το έτος 1960. Στη συνέχεια πήγε ως υπότροφος στο Παρίσι απ’ όπου γύρισε το έτος 1963. Ήταν ένας από τους πλέον βραβευμένους και διακεκριμένους Έλληνες δημιουργούς, με έργα του να έχουν διακριθεί (βραβείο Unesco 1974) και να κοσμούν το δημόσιο χώρο πολλών πόλεων:
Το πρωτοποριακό της προσέγγισης του Αρμακόλα ήταν ότι πολλές φορές επέλεγε να αποδώσει και να επικοινωνήσει το έργο του με το κοινό με επιτοίχιες συνθέσεις, όπως αυτήν στην Καβάλα. Το προαναφερόμενο γεγονός εγκλωβίζει φαινομενικά τα γλυπτά του σε ένα ανάγλυφο επίπεδο, όμως η δυναμική των συνθέσεων του είναι εμφανής ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες. Ειδικότερα στην επιτοίχια σύνθεση της Καβάλας η γυναικεία μορφή έχει μια διάθεση κίνησης και δραματικότητας, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τη στατικότητα του χιτώνα και τον πληροφοριακό χαρακτήρα του δεξιού μέρους της συνθέσεως (ανάγλυφο μετάλλιο), οδηγώντας το μάτι να κινείται διαρκώς μεταξύ των στατικών μορφών στα άκρα της σύνθεσης με γέφυρα τη μορφή της θεότητας στο κέντρο, η οποία αποδίδεται με ιδιαίτερη ακρίβεια, αναδεικνύοντας ακόμη περισσότερο το μορφοπλαστικό λεξιλόγιο του καλλιτέχνη, το οποίο έχει ως σαφές επίκεντρο του τον άνθρωπο και όχι το θείο.
5. Το τραγικό τέλος
Ο Δημήτρης Αρμακόλας έφυγε με τραγικό τρόπο από τη ζωή στις 15/05/2009. Φιλοτεχνώντας νέο έργο στο εργαστήριο του στα Εξάρχεια ο γλύπτης στραγγαλίστηκε από φουλάρι που φορούσε την ώρα που δούλευε ηλεκτρικό τροχό, πεθαίνοντας κυριολεκτικά επί τω έργω από ασφυξία. Η κηδεία του έγινε στις 19/05/2009 δημοσία δαπάνη στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών, κλείνοντας με αυτόν τον τρόπο τον κύκλο ενός από τους πιο παραγωγικούς και σημαντικούς γλύπτες της νεοελληνικής γλυπτικής.
Σεραφείμ Μ. Σανσαρίδης
Δικηγόρος
