Το τελευταίο διάστημα παρακολουθώ, σχεδόν σε καθημερινή βάση, μια σειρά επιθετικών δημοσιευμάτων σε τοπικά μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία φαίνεται να στοχεύουν επίμονα έναν νέο άνθρωπο. Αυτό που μου προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση δεν είναι τόσο η κριτική καθαυτή – η κριτική αποτελεί αναγκαίο στοιχείο κάθε δημοκρατίας – όσο η συντονισμένη ένταση και η μεθοδικότητα με την οποία επιχειρείται η αποδόμηση της δημόσιας εικόνας του.
Αναζητώντας, όμως, την ουσία πίσω από τον θόρυβο, δυσκολεύομαι να εντοπίσω συγκεκριμένα και ουσιώδη στοιχεία που να αποδεικνύουν είτε ανεπάρκεια στην άσκηση των καθηκόντων του είτε πραγματική αναποτελεσματικότητα στο έργο του. Αντιθέτως, διακρίνω μια συστηματική διόγκωση επιμέρους περιστατικών και δευτερευουσών λεπτομερειών, οι οποίες, κατά τη γνώμη μου, δύσκολα θα μπορούσαν να σταθούν ως σοβαρά τεκμήρια σε οποιαδήποτε θεσμική ή δικαστική διαδικασία.
Η εντύπωση που μου δημιουργείται είναι πως δεν πρόκειται για μια καλόπιστη προσπάθεια ελέγχου της εξουσίας ή αναζήτησης της αλήθειας, αλλά για μια επικοινωνιακή τακτική διαμόρφωσης εντυπώσεων· μια γνώριμη, παλαιοκομματική λογική, σύμφωνα με την οποία η συνεχής επανάληψη της λάσπης αρκεί για να δημιουργήσει υποψίες, ακόμη κι όταν απουσιάζουν οι αποδείξεις. Πρόκειται για μια πρακτική που μου θυμίζει περισσότερο δημόσιο εξοστρακισμό παρά γόνιμο δημόσιο διάλογο.
Σε μια εποχή σαν τη δική μας, όπου η δημόσια σφαίρα συχνά συγχέει την κριτική με τη διαπόμπευση, αξίζει να θυμηθούμε μια παλιά αλλά διαχρονική αλήθεια. Ας θυμηθούμε πως ο Αριστοτέλης δίδασκε ότι το ήθος δεν αποδεικνύεται από τις φήμες, αλλά από τη σταθερότητα των πράξεων. Ας θυμηθούμε πως ο Καντ υπενθύμιζε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να αντιμετωπίζεται ως μέσο για πολιτικές ή άλλες σκοπιμότητες, αλλά πάντοτε ως αυτοσκοπός, φορέας αξιοπρέπειας. Ας θυμηθούμε πως ο Νίτσε έγραφε ότι «η αγέλη» συχνά επιτίθεται σε όποιον ξεχωρίζει, όχι επειδή έχει αποδείξεις εναντίον του, αλλά επειδή η ισοπέδωση είναι ευκολότερη από την αξιολόγηση. Και τέλος ας θυμηθούμε την Χάνα Άρεντ που μας προειδοποίησε πως όταν ο δημόσιος λόγος εκπίπτει σε μηχανισμό απαξίωσης προσώπων, φτωχαίνει η ίδια η δημοκρατία.
Με αυτή τη σκέψη εκφράζω τη αμέριστη στήριξή μου προς την Εύα Οικονόμου Βαμβακά. Από όσα έχω δει και έχω παρακολουθήσει, έχω σχηματίσει την πεποίθηση ότι πρόκειται για έναν νέο και άξιο άνθρωπο, με ήθος, μέτρο, εργατικότητα και ουσιαστική προσφορά στον τόπο μας. Η παρουσία της στην καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας κρίνεται, και έτσι θα έπρεπε, πρωτίστως από το έργο της, την ευθύνη που αναλαμβάνει και τα αποτελέσματα που παράγει, όχι από τον θόρυβο και την φασαρία που δημιουργείται γύρω από το όνομά της.
Για να μην παρεξηγηθώ, θεωρώ πως η δημόσια κριτική είναι απολύτως αναγκαία σε κάθε δημοκρατία. Η στοχοποίηση, όμως, η διαρκής απαξίωση και η ανθρωποφαγία δεν είναι κριτική· είναι εκτροπή του δημόσιου λόγου. Δεν υπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε τη δημοκρατία. Εάν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία που θεμελιώνουν οποιαδήποτε σοβαρή κατηγορία, θεωρώ πως η θέση τους είναι ενώπιον της Δικαιοσύνης και των αρμόδιων θεσμών. Όχι στη λογική της δημόσιας διαπόμπευσης, ούτε στη δημιουργία εντυπώσεων που προηγούνται της αλήθειας. Πιστεύω μέσα μου πως μια κοινωνία που εξαντλείται στη σπίλωση των νέων ανθρώπων αποθαρρύνει τελικά κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να προσφέρει. Αντίθετα, μια κοινωνία με αυτοσεβασμό ασκεί αυστηρή αλλά δίκαιη κριτική, με επιχειρήματα, αποδείξεις και σεβασμό -πάνω από όλα- στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Αυτό νιώθω πως είναι ο πολιτισμός μέσα μας.
Στρατής Ρήγας Πολιτισμολόγος Μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας και Τεχνών (ΕΑΠ)
