Με θέμα την «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» επιμορφώθηκαν εκπαιδευτικοί του 4ου Γυμνασίου Καβάλας, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+, στη Φλωρεντία: Ο σχολικός πληθυσμός καθημερινά αισθάνεται τον επείγοντα χαρακτήρα της προστασίας του περιβάλλοντος αλλά δεν έχει αρκετές σύγχρονες γνώσεις για το θέμα και συχνά αισθάνεται χαμένος όταν πρόκειται να αναληφθούν δράσεις μέσα στη σχολική κοινότητα.
Η εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους πιο βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ζουν και ενεργούν σε σχέση με το περιβάλλον. Η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση, η δράση των εκπαιδευτικών και των μαθητριών/μαθητών μπορούν να αποτελέσουν τις προϋποθέσεις για ένα καλύτερο μέλλον. Στο πλαίσιο της Διαπίστευσης Erasmus+, τρεις εκπαιδευτικοί του 4ου Γυμνασίου (Ζουμπουλάκειο) Καβάλας, η Φωτεινή Μαδεμλή ΠΕ03, ο Δημήτρης Καπετάν ΠΕ04.01 και ο Παύλος Ξανθόπουλος ΠΕ79.02 συμμετείχαν στο Επιμορφωτικό Σεμινάριο με τίτλο «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» (Environmental Education) στη Φλωρεντία, τις ημέρες 29/06/2026 μέχρι 04/07/2026. Ακόμα πέντε ομάδες συμμετείχαν στο σεμινάριο, δύο ομάδες από Ισπανία, δύο από Ελλάδα και μία από Πολωνία. Έννοιες όπως, βιωσιμότητα, κλιματική αλλαγή, βιομηχανία γρήγορης μόδας, κλιματική δικαιοσύνη, 17 βιώσιμοι στόχοι, πράσινη συμφωνία, πλαστική ρύπανση, περιβαλλοντικές προκλήσεις, πράσινο ξέπλυμα είναι έννοιες που αναλύθηκαν διεξοδικά σε θεωρητικό επίπεδο και πέρα από αυτό, συνδέθηκαν μέσω δραστηριοτήτων με την καθημερινότητα στο σχολείο.
- Το ξεκίνημα της επιμόρφωσης πραγματοποιήθηκε στον «κοινοτικό κήπο» (community garden) Orti Dipinti στο κέντρο της πόλης της Φλωρεντίας, όπου καλλιεργούνται βότανα, λαχανικά, δέντρα και ζουν διάφορα πτηνά και μικρά ζώα. Οι κοινοτικοί κήποι αποτελούν έναν ιδιαίτερα διαδεδομένο θεσμό στην Ευρώπη, έχουν ως στόχο τη διατήρηση της γης για το μέλλον και την προβολή της ζωής εκεί και των ωφελειών της. Η «αεικαλλιέργεια» (permaculture) ή αλλιώς «μόνιμη καλλιέργεια» διαμορφώνεται από την επιθυμία να δουλεύουμε μαζί με τη φύση και όχι εναντίον της. Παντρεύει τη νέα τεχνολογία με την παλιά, αλλάζοντας εντελώς τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται στην καλλιέργεια της γης μέχρι τώρα. Συνδέεται με την ισορροπημένη τροφή για τα φυτά και τα ζώα, χρησιμοποιώντας εργασία τοπικών παραγωγών, κομποστοποίηση από σκουλήκια και από ανθρώπινα απόβλητα, κεραμικά δοχεία όπου αποθηκεύεται νερό και χώμα, συνδυασμό φυσικών πηγών ενέργειας, του ήλιου, του αέρα και της βροχής, συντροπική γεωργία που αποκαθιστά τη γονιμότητα των οικοσυστημάτων.
- Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση προωθεί το να προσπαθούμε για τη μείωση των απορριμμάτων μας, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση (Reduce, Reuse, Recycle), τη διατήρηση του νερού και της ενέργειας και το να μεταδώσουμε στους γύρω μας ότι ο παραδοσιακός τρόπος σκέψης για το άτομο, πρέπει να αντικατασταθεί από τον ολιστικό τρόπο σκέψης για την ομάδα, να σκεφτόμαστε ως σύστημα και όχι ως μονάδα. Οι βιωματικές δράσεις, στις οποίες συμμετείχαν οι εκπαιδευτικοί του σχολείου μας και απέκτησαν ως εφόδιο για τη νέα σχολική χρόνια, θα διδάξουν ότι όλα τα πράγματα έχουν ιστορία, αξία και κόπο και δεν μας ωφελεί να τα παίρνουμε ως δεδομένα ούτε να τα αχρηστεύουμε εύκολα.
- Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση διδάσκει πώς οι αλλαγές του καιρού και του κλίματος επηρεάζουν τις ανθρώπινες ζωές και πώς μπορούν οι άνθρωποι να επαναπροσδιορίσουν τη ζωή τους με αειφορία (sustainability) και ενσυναίσθηση. Παρατηρώντας το κλίμα, αντιλαμβανόμαστε ότι δυστυχώς κάτι συμβαίνει στα σίγουρα. Μία μελέτη των όρων «καιρός» και «κλίμα» και έπειτα, μία καταγραφή των αλλαγών που έχει υποστεί η περιοχή μας στο πέρασμα των ετών, είναι εργασία που μπορεί να γίνει στο σχολείο και θα φανερώσει όσα αρνούμαστε να δούμε και όσα υποκρινόμαστε ότι είναι απλώς «εξέλιξη». https://earthengine.google.com/timelapse/
- Η Π.Ε. αναγνωρίζει την αξία και περιγράφει τους «17 Στόχους για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη» του ΟΗΕ (Sustainable Development Goals). Είναι μία ομάδα στόχων που θεσπίστηκαν από 193 χώρες το έτος 2015 κατά τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και έχουν χρονοδιάγραμμα υλοποίησης μέχρι το έτος 2030. Προσαρμόζοντας μέσα στη σχολική τάξη δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν στο σεμινάριο και ζητώντας από τους μαθητές/μαθήτριες να έχουν μία κριτική προσέγγιση στον κάθε στόχο και έπειτα να τους τοποθετήσουν σε μία σειρά σημαντικότητας, θα αντιληφθούν ότι η παγκόσμια ειρήνη δεν είναι πιο σημαντική από την εξάλειψη της φτώχειας, ούτε η εκπαίδευση πιο σπουδαία από τη ζωή στη γη αλλά ούτε η ζωή στη γη πιο σπουδαία από τη ζωή στη θάλασσα https://go-goals.org/el/ . Είναι μία αλυσίδα από στόχους που είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι και αλληλοεξαρτημένοι.
- Η Π.Ε. μάς αφυπνίζει ελέγχοντας το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που αφήνουμε στη διάρκεια της καθημερινής ζωής μας. Στην ιστοσελίδα https://www.footprintcalculator.org/home/en και μέσα από τις απαντήσεις μας, προκύπτει το αποτέλεσμα για το προσωπικό μας περιβαλλοντικό αποτύπωμα. «Πόσες από τις τροφές σας είναι ανεπεξέργαστες και από τοπικούς παραγωγούς; Το σπίτι σας είναι από ξύλο ή μέταλλο και πόσο μεγάλο είναι; Πόσο συχνά χρησιμοποιείτε Μέσα Μαζικής Μεταφοράς;» και πολλές άλλες ερωτήσεις οδηγούν στο συμπέρασμα της ατομικής «Ημέρας Υπέρβασης της Γης» (Earth Overshoot Day), το οποίο περιγράφεται με αριθμούς, εικόνες, διαγράμματα και με προτάσεις, λύσεις και πολύ υλικό για συζήτηση και δραστηριότητες στην τάξη.
- Η Π.Ε. αναδεικνύει πτυχές του ζητήματος του περιβάλλοντος που ήταν κρυμμένες στην ανθρώπινη καθημερινότητα. Από τα ρούχα που φτιάχνονται παγκοσμίως, το 30% δεν πωλείται, δεν χρησιμοποιείται και καταλήγει σε αυτοσχέδιες τεράστιες χωματερές ρούχων σε χώρες όπως η Γκάνα και η Χιλή. Κάποιες γνωστές εταιρείες ρούχων και κινητών τηλεφώνων παράγουν κάθε εβδομάδα μία νέα σειρά προϊόντων, έτσι ώστε να πολλαπλασιαστεί η όρεξη των αγοραστών και να μεγιστοποιηθούν τα κέρδη τους. Αυτό ονομάζεται «βιομηχανία της γρήγορης μόδας» (fast fashion industry). Είναι πολλές οι δραστηριότητες που μπορούν να υλοποιηθούν μέσα στην τάξη για να ενημερωθούν οι μαθήτριες/μαθητές σχετικά με τον κύκλο ζωής των ρούχων και των παπουτσιών τους, με το κίνημα «Επανάσταση στη μόδα» (Fashion Revolution, who made my clothes?), με την στρατηγική των εταιρειών «προγραμματισμένη απαξίωση» (planned obsolescence) που εφαρμόζουν μόνο για να κορυφώσουν τα κέρδη τους, με την τακτική «πράσινο ξέπλυμα» (Greenwashing) κατά την οποία κάποιες εταιρείες διαφημίζουν παραπλανητικά τα προϊόντα τους ως οικολογικά, εκμεταλλευόμενες την οικολογική συνείδηση των πελατών τους και την ανυπαρξία ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου προστασίας. https://www.fairtrade.net/uk-en/get-involved/campaign-with-us/schools.html
Το σχολείο μας, στο πλαίσιο της Διαπίστευσης Erasmus+, έχει ως στόχο να υλοποιεί μαθητικά projects που αφορούν την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal) και τους Στόχους 14 & 15 (SDG 14 & 15) για το περιβάλλον. Με όλα τα εφόδια, τις πρακτικές ιδέες και τα έτοιμα εργαλεία του επιμορφωτικού σεμιναρίου, που θα αξιοποιούνται στους χώρους του σχολείου μας, έχουμε όραμα να μην νιώσει κανένας μαθητής/μαθήτρια «δεν είμαι αδιάφορος/η, απλώς δεν γνωρίζω».
Η Διευθύντρια Φιλιππίδου Φωτεινή και ο Σύλλογος Διδασκόντων
