Κείμενο του Χρυσόστομου Μπένου, Αρχιμανδρίτη και Πρωτοσύγκελου στην Ιερά Μητρόπολη Ελευθερούπολης
Στην πνευματική ζωή, ο άνθρωπος δεν κρίνεται από το εάν θα πέσει, αλλά από το εάν θα θελήσει να σηκωθεί. Η πτώση αποτελεί γνώρισμα της ανθρώπινης αδυναμίας, η μετάνοια, όμως, είναι γνώρισμα της χάριτος του Θεού που ενεργεί στην καρδιά εκείνου που ταπεινώνεται. Αντίθετα, η αλαζονεία, η αυτοδικαίωση και η αμετανοησία αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια στην πορεία προς τη σωτηρία. Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η αλήθεια φανερώνεται με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες. Άλλοτε αυτό γίνεται μέσα από τη φωνή της συνειδήσεως, άλλοτε μέσα από την πατρική νουθεσία της Εκκλησίας, άλλοτε μέσα από τις συνέπειες των ίδιων των πράξεών μας ή ακόμη και μέσα από την ανθρώπινη κρίση. Όποια κι αν είναι η αφορμή, ο χριστιανός καλείται να τη δεχθεί όχι ως αιτία πικρίας ή αντιπαραθέσεως, αλλά ως ευκαιρία αυτογνωσίας και επιστροφής στον Θεό. Η Αγία Γραφή μας υπενθυμίζει: «Ὁ λέγων ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτοὺς πλανῶμεν καὶ ἡ ἀλήθεια οὐκ ἔστιν ἐν ἡμῖν» (Α΄ Ἰω. 1,8). Και αλλού: «Ὁ ὁμολογῶν τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ καὶ ἐγκαταλείπων αὐτὰς ἐλεηθήσεται» (Παρ. 28,13). Δεν σώζει τον άνθρωπο η πεποίθηση ότι δεν σφάλλει, αλλά η δύναμη να ομολογήσει το σφάλμα του και να μετανοήσει.
Οι άγιοι Πατέρες διδάσκουν ότι η μεγαλύτερη παγίδα δεν είναι η πτώση, αλλά η παραμονή στην πτώση. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει: «Οὐδὲν οὕτως παροξύνει τὸν Θεὸν ὡς τὸ μένειν ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ μὴ μετανοεῖν». Δεν είναι η ανθρώπινη αδυναμία εκείνη που απομακρύνει τον άνθρωπο από τον Θεό, αλλά η αμετανοησία και η επίμονη δικαίωση του εαυτού. Ιδιαίτερα επικίνδυνο πάθος είναι ο φθόνος, διότι αλλοιώνει την κρίση και τυφλώνει τον νου. Οι Πατέρες εύστοχα παρατηρούν: «Φθόνος γὰρ οὐκ οἶδε προτιμᾶν τὸ συμφέρον.» Εκείνος που κυριαρχείται από τον φθόνο δεν διακρίνει πλέον ούτε το πραγματικό του συμφέρον. Παρασύρεται από την εμπάθεια, την πικρία και την επιθυμία της αυτοδικαιώσεως, με αποτέλεσμα να πληγώνει όχι μόνο τους άλλους, αλλά πρωτίστως τον ίδιο του τον εαυτό. Γι’ αυτό και ο απόστολος Ιάκωβος προειδοποιεί: «Ὅπου γὰρ ζῆλος καὶ ἐριθεία, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα» (Ἰακ. 3,16).
Η ταπείνωση, αντίθετα, ανοίγει τον δρόμο της θεραπείας. Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος διδάσκει ότι εκείνος που γνώρισε την πνευματική του ασθένεια είναι μεγαλύτερος από εκείνον που επιτελεί θαύματα, διότι η αυτογνωσία είναι η αρχή της σωτηρίας. Και ο Κύριος μάς διαβεβαιώνει: «Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται» (Λουκ. 18,14). Η Εκκλησία δεν χαίρεται ποτέ για τη δοκιμασία, τον έλεγχο ή ακόμη και για την καταδίκη οποιουδήποτε ανθρώπου. Δεν θριαμβολογεί, ούτε επιζητεί τη δικαίωση μέσα από την πτώση του αδελφού της. Η μόνη αληθινή χαρά της είναι η επιστροφή του ανθρώπου στον Θεό. Γι’ αυτό και ο ίδιος ο Χριστός διακηρύσσει ότι «χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι» (Λουκ. 15,7). Κάθε ανθρώπινη δοκιμασία, κάθε έλεγχος και κάθε κρίση μπορεί να γίνει αφορμή πνευματικής αναγεννήσεως, εφόσον ο άνθρωπος ανταποκριθεί με ταπείνωση.
Καιρός μετανοίας υπάρχει πάντοτε, όσο ο Θεός χαρίζει στον άνθρωπο το πολύτιμο δώρο της ζωής. Ποτέ δεν είναι αργά να αναγνωρίσει κανείς το σφάλμα του, να ζητήσει συγγνώμη, να αλλάξει πορεία και να επιστρέψει στην αλήθεια. Όπως ψάλλει η Εκκλησία μας: «Μετανοίας ἄνοιξόν μοι πύλας, Ζωοδότα». Η μετάνοια δεν είναι μία απλή παραδοχή, αλλά αλλαγή νοός, αλλαγή ζωής και αρχή μιας νέας πορείας. Ας αγωνισθούμε, λοιπόν, να μη δικαιώνουμε τον εαυτό μας, αλλά να δικαιώνουμε την αλήθεια. Ας μην αφήνουμε την υπερηφάνεια, τον φθόνο ή την εμπάθεια να κυριεύουν την καρδιά μας, αλλά ας ζητούμε καθημερινά το έλεος του Θεού με ταπείνωση. Διότι η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι να επικρατήσει κανείς απέναντι στους ανθρώπους, αλλά να νικήσει τα πάθη του και να μπορέσει να πει με συντετριμμένη καρδιά: «Ἥμαρτον, Κύριε· ἐλέησόν με». Αυτή είναι η αρχή της αληθινής ελευθερίας και της σωτηρίας.
