Όταν ο γιατρός γράφει ένα παραπεμπτικό για απεικονιστικό έλεγχο, οι περισσότεροι ασθενείς έχουν την ίδια απορία: γιατί μαγνητική και όχι αξονική, ή το αντίστροφο; Οι δύο εξετάσεις συχνά μπερδεύονται, αφού και οι δύο δίνουν λεπτομερείς τομές του σώματος. Στην πράξη όμως λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο, απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα και, πολύ συχνά, συνδυάζονται με εργαστηριακές εξετάσεις για να σχηματιστεί η πλήρης εικόνα.
Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιεί ισχυρό μαγνητικό πεδίο και ραδιοκύματα για να δημιουργήσει εικόνες. Δεν εκθέτει τον εξεταζόμενο σε ιοντίζουσα ακτινοβολία, γεγονός που την κάνει κατάλληλη και για επαναληπτικούς ελέγχους. Το μεγάλο της πλεονέκτημα είναι η διάκριση των μαλακών ιστών: εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός, σύνδεσμοι, μηνίσκοι, μύες και αρκετά εσωτερικά όργανα απεικονίζονται με εξαιρετική λεπτομέρεια. Γι’ αυτό προτιμάται σε νευρολογικά συμπτώματα, σε τραυματισμούς αρθρώσεων και σε ορισμένα καρδιολογικά ερωτήματα, όπου μπορεί να δώσει πληροφορίες για τον ίδιο τον μυοκαρδιακό ιστό.
Πότε προτιμάται η αξονική
Η αξονική τομογραφία βασίζεται σε ακτίνες Χ που περιστρέφονται γύρω από το σώμα και, με τη βοήθεια υπολογιστή, δημιουργούν εγκάρσιες τομές. Είναι γρήγορη εξέταση, κάτι που μετρά ιδιαίτερα σε επείγουσες καταστάσεις, και δίνει πολύ καθαρή εικόνα των οστών και των πνευμόνων. Η αξονική υψηλής ευκρίνειας, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται για τη μελέτη διάμεσων νόσων του πνεύμονα και παθήσεων των αεραγωγών. Η αξονική αγγειογραφία αποτελεί επίσης χρήσιμο εργαλείο για τη μελέτη των αγγείων.
Το βασικό μειονέκτημα είναι η έκθεση σε ακτινοβολία. Τα σύγχρονα μηχανήματα χρησιμοποιούν πρωτόκολλα χαμηλής δόσης, ωστόσο η εξέταση γίνεται μόνο όταν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη. Για τον λόγο αυτό, η επιλογή ανάμεσα στις δύο μεθόδους δεν είναι ζήτημα προτίμησης του ασθενούς αλλά κλινικής κρίσης: ο θεράπων ιατρός ζυγίζει τι ακριβώς ψάχνει, πόσο επείγει η διάγνωση και αν υπάρχουν αντενδείξεις, όπως μεταλλικά εμφυτεύματα για τη μαγνητική ή εγκυμοσύνη για την αξονική.
Η προετοιμασία κάνει τη διαφορά
Αρκετές εξετάσεις απαιτούν σκιαγραφικό μέσο, που ενισχύει την ευκρίνεια των εικόνων. Σε αυτές τις περιπτώσεις ζητείται συνήθως νηστεία λίγων ωρών και πρόσφατη μέτρηση κρεατινίνης, ώστε να ελεγχθεί η νεφρική λειτουργία. Είναι σημαντικό ο εξεταζόμενος να ενημερώνει για αλλεργίες, φάρμακα που λαμβάνει, κλειστοφοβία ή προηγούμενες αντιδράσεις σε σκιαγραφικό. Μικρές λεπτομέρειες, όπως η αφαίρεση κοσμημάτων ή η έγκαιρη προσέλευση, βοηθούν να γίνει η εξέταση χωρίς καθυστερήσεις.
Όταν η εικόνα χρειάζεται συμπλήρωμα
Η απεικόνιση δείχνει τη μορφή και τη δομή, όμως συχνά δεν αρκεί για να απαντήσει στο ερώτημα «τι το προκαλεί;». Μια διόγκωση λεμφαδένων, μια φλεγμονή στους πνεύμονες ή μια συλλογή υγρού μπορεί να οφείλεται σε λοίμωξη, και τότε τον λόγο έχουν οι καλλιέργειες, οι ορολογικές εξετάσεις και οι μοριακές μέθοδοι. Ένα σύγχρονο μικροβιολογικό εργαστήριο μπορεί να ταυτοποιήσει τον υπεύθυνο μικροοργανισμό και να δείξει σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητος, ώστε η θεραπεία να είναι στοχευμένη.
Η αξιοπιστία των εργαστηριακών αποτελεσμάτων εξαρτάται από τους καθημερινούς εσωτερικούς και εξωτερικούς ποιοτικούς ελέγχους, από τη σωστή λήψη και μεταφορά των δειγμάτων και από το έμπειρο προσωπικό. Ένα λάθος σε οποιοδήποτε στάδιο μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνεία, γι’ αυτό τα πιστοποιημένα συστήματα διαχείρισης ποιότητας έχουν πραγματική αξία για τον ασθενή.
Στην καθημερινότητα, το πρακτικό ζητούμενο για τον ασθενή είναι να μην τρέχει από τον έναν χώρο στον άλλο. Όταν οι απεικονιστικές και οι εργαστηριακές εξετάσεις γίνονται στο ίδιο διαγνωστικό κέντρο, τα αποτελέσματα συγκεντρώνονται πιο εύκολα, ο θεράπων ιατρός έχει άμεση πρόσβαση σε όλα τα ευρήματα και ο χρόνος μέχρι τη διάγνωση μειώνεται. Η δυνατότητα ψηφιακού ιατρικού φακέλου, μέσα από τον οποίο ο εξεταζόμενος βλέπει τις εικόνες και τις γνωματεύσεις του, διευκολύνει επίσης τη σύγκριση με παλαιότερους ελέγχους.
Σε κάθε περίπτωση, καμία εξέταση δεν είναι «καλύτερη» από την άλλη σε απόλυτο βαθμό. Η σωστή εξέταση είναι εκείνη που απαντά στο συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα με την ελάχιστη επιβάρυνση για τον ασθενή. Η συζήτηση με τον γιατρό πριν από το ραντεβού, οι ερωτήσεις για την προετοιμασία και η προσκόμιση παλαιότερων εξετάσεων είναι απλά βήματα που κάνουν τη διαδικασία πιο ήρεμη και το αποτέλεσμα πιο χρήσιμο.


