Ένα ανεκτίμητο δώρο, μια μεγάλη δωρεά, μια χορηγία υψηλής αξίας και ιστορικής σημασίας προσφέρει στην Καβάλα η συμπολίτισσα Μάγκυ Κριθαρέλλη με το καινούριο της βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν μερικές μέρες.
Γράφει ο Θόδωρος Θεοδωρίδης
Το “ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΜΙΤΟ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΒΑΛΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΣΜΟ” (Εκδόσεις ΚΑΠΟΝ) αποτελεί πιθανόν και χωρίς υπερβολή την λεπτομερέστερη, πληρέστερη και αξιολογότερη ιστορία του καπνού στην Καβάλα αλλά και την διαδικασία μεταμόρφωσης ενός μικρού παραθαλάσσιου σταθμού διερχομένων ταξιδιωτών στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, στο μεγαλύτερο κέντρο – λιμάνι καπνοκαλλιέργειας, καπνεργασίας και εξαγωγικού καπνεμπορίου των Βαλκανίων, για 100 και πλέον χρόνια. Η Μάγκυ Κριθαρέλλη δεν είναι ιστορικός επιστήμονας, ούτε καμώνεται τον δήθεν ιστορικό ερευνητή, όπως μερικοί κομπογιαννίτες αυτάρεσκα αυτοπροβάλλονται στον τόπο μας.
Η Μάγκυ Κριθαρέλλη σπούδασε οικονομικά και δούλεψε για τρεις και πλέον δεκαετίας ως τραπεζικός υπάλληλος. Καμία σχέση λοιπόν, φαινομενικά, με την ιστορία ως επιστήμη ή ενασχόληση. Διαθέτει όμως μια ανιδιοτελή αγάπη για την πόλη της, μια ευρεία και βαθιά καλλιέργεια και φυσικά εργάστηκε άοκνα, μεθοδικά και κυρίως ανατρέχοντας σε πηγές και διεξάγοντας μια πολύχρονη, εξαντλητική και πολυεπίπεδη έρευνα για να μας παραδώσει ένα πλήρες, πλούσιο και άρτιο από κάθε άποψη πόνημα, ανεκτίμητη συμβολή στην τοπική ιστορία και βιβλιογραφία. Η συμπολίτισσα συγγραφέας μάς είχε ήδη προδιαθέσει με εξαιρετικά δείγματα γραφής και μεθοδικής έρευνας με το προηγούμενο βιβλίο της “Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΓΟΝΙΚΟΥ” πάλι από τις Εκδόσεις ΚΑΠΟΝ το 2016. Και σε εκείνη την εργασία της ανακάλυπτε κανείς την διεισδυτική της ματιά και την μεθοδικότητά της στην έρευνα και την επιστημονικού επιπέδου αναζήτηση στοιχείων και πληροφοριών.
Πολλοί τότε, που δεν την ήξεραν καλά, εξεπλάγησαν από την εξαιρετική της δουλειά και ίσως την απέδωσαν και στον έντονο προσωπικό χαρακτήρα που κουβαλούσε. Όμως έρχεται τώρα η Μάγκυ με το καινούριο της βιβλίο να αποδείξει περίτρανα ότι η ενασχόλησή της με ό,τι καταπιάνεται δεν εξαρτάται από το όποιο προσωπικό της ενδιαφέρον αλλά από την αξιοσύνη της και την μεθοδικότητα με την οποία εργάζεται και παράγει. Το βιβλίο ξεκινάει ανατρέχοντας στην ιστορία του καπνού γενικότερα και πώς αυτός έφτασε στην Ευρώπη από τους Εβραίους που ήταν οι κύριοι εισαγωγείς εξωτικών προϊόντων και οι οποίοι στήνουν και οργανώνουν το Αψβουργικό μονοπώλιο κάπου στα μέσα του 17ου αιώνα οπότε έχουμε και την πρώτη νόμιμη και φορολογημένη καπνική δραστηριότητα το 1658. Πιάνοντας από εκεί το νήμα η Μάγκυ Κριθαρέλλη εξιστορεί και αναπτύσσει την πορεία και την διαδικασία εξάπλωσης του καπνού σε όλη την Ευρώπη και το πως τελικά φτάνει και στην Καβάλα την οποία για μια εκατονταετία τουλάχιστον, την καθιστά αυτό που σήμερα όλοι αναμασάμε νοσταλγικά αλλά και με μια δόση απογοήτευσης για τη χαμένη δόξα και αίγλη, ΜΕΚΚΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ.
Ενδεικτικά παραθέτω μερικές ημερομηνίες όπως τις αναφέρει η Μάγκυ:
- 1829 Ίδρυση πρώτου Αυστριακού υποπροξενείου
- 1839 Εγκατάσταση των δύο πρώτων εμπορικών οίκων
- 1840 Το λιμάνι της Καβάλας μπαίνει σαν σταθμός στην εμπορική γραμμή Τεργέστη – Κωνσταντινούπολη της εταιρείας Lloyd Triestino
- 1850 Εγκαθίσταται ο οίκος Αλλατίνι
Από εκεί και ύστερα η Καβάλα αναδεικνύεται ως το σημαντικότερο κέντρο επεξεργασίας και εξαγωγικού εμπορίου καπνού στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με μια ραγδαία ανάπτυξη που την περίοδο των βαλκανικών πολέμων μάλιστα την βρίσκει να φιλοξενεί προξενεία 31 κρατών, 61 καπνεμπορικές εταιρείες, να πραγματοποιεί τετραπλάσιες εξαγωγές καπνού από την Θεσσαλονίκη και να διαθέτει 14.000 καπνεργάτες όταν η Ξάνθη είχε 9.000 και η Θεσσαλονίκη 3.500. Ο “μίτος” που ξετυλίγει η Μάγκυ Κριθαρέλλη συνεχίζεται διατρέχοντας δύο περίπου αιώνες μέχρι τις μέρες μας με εξαντλητικές λεπτομέρειες, πολύτιμες πληροφορίες και σπάνια στοιχεία και ντοκουμέντα, δεκάδες φωτογραφίες, πολλές από τις οποίες βγαίνουν στο φως για πρώτη φορά, ανακαλύπτοντας ο αναγνώστης την πιο αυθεντική και πλήρη ιστορία του καπνού στην Καβάλα.
Χαρακτηριστικός είναι ο ευρύτατος κατάλογος, στο τέλος του βιβλίου, 539 (!!!) σημειώσεων που αποτελούν τις πολύτιμες πηγές, τα πλούσια στοιχεία και τις πληροφορίες, απόδειξη της επίπονης, επίμονης αλλά και άκρως επιστημονικής εν τέλει εργασίας της συγγραφέως. Σημειώνω επίσης και δύο πίνακες που περιλαμβάνει η έκδοση, του εξαίρετου ξενιτεμένου από πολλά χρόνια στο Βερολίνο Καβαλιώτη ζωγράφου Στέλιου Βασικαρίδη (ο ένας κοσμεί το εξώφυλλο) και οι οποίοι προέκυψαν από σχετική συζήτηση που είχαν με την Μάγκυ σε μια φιλική συνάντησή τους. Η συνολική εργασία της Μάγκυς υποστηρίζεται άρτια από τις εκδόσεις ΚΑΠΟΝ που μας παραδίδουν μια εξαιρετική τεχνικά και αισθητικά έκδοση. Συγκινητική η αφιέρωση του βιβλίου στη μητέρα της “που δεν πρόλαβε να το διαβάσει” και στα εγγόνια της “που δεν θα έχουν καμιά ανάμνηση της Καβάλας να μυρίζει καπνό”.
Το “ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΟ ΜΙΤΟ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΒΑΛΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΣΜΟ” δεν πρέπει να λείψει από κανένα Καβαλιώτικο σπίτι και θα πρέπει ίσως να μπει σαν μάθημα στα σχολεία της πόλης για να μαθαίνουν τα παιδιά και οι νέοι την ιστορία μας από άξια, αυθεντικά χέρια και να μην κινδυνεύουν από “ιστορικούς ερευνητές” της συμφοράς.
