Τα ιστορικά γεγονότα κάθε εποχής φέρνουν στο προσκήνιο, τους δικούς τους σωτήρες. Στον προηγούμενο αιώνα για παράδειγμα, μετά από λοιμούς και παγκόσμιους πολέμους, κυριάρχησαν δυο άξονες κοινής σκέψης στον κόσμο: η ακλόνητη πίστη στις υποσχέσεις της επιστήμης (ιατρικής, τεχνολογίας,…) και η ολοκληρωτική παράδοση στις επαγγελίες της πολιτικής. Σε γενικό πλαίσιο, ο επιστήμονας προσφέρει πολλά και καινούργια υλικά αγαθά καθώς και ουσιαστικές, εντυπωσιακές υπηρεσίες διευκόλυνσης και απόλαυσης. Ενώ ο πολιτικός προτείνει νέα κοινωνικοοικονομικά πλαίσια για τη διανομή των αγαθών αυτών.
Υπήρξε όμως στον προηγούμενο αιώνα μια εμμονή στην πραγματοποίηση της επιστημονικής και πολιτικής ιδεολογίας ως τις μόνες σωτήριες ιδεολογίες της ανθρωπότητας. Στέφθηκαν λοιπόν αυτές οι ιδεολογίες κυρίαρχοι σκοποί της ανθρωπότητας. Απόρροια αυτής της εμμονής ήταν να υποτιμηθούν και να αγνοηθούν πεισματικά και στενοκέφαλα, σημαντικές συνιστώσες της ανθρώπινης φύσης (ροπές και τάσεις). Ροπές και τάσεις που συνέχισαν όμως να λειτουργούν μέσα στον άνθρωπο χωρίς ο ίδιος να έχει συνείδηση αυτών των παραγόντων για να τις συμπεριλάβει στην εξίσωση της πολυπαραγοντικής ζωής του. Οι παραμελημένες αυτές παράμετροι της ανθρώπινης φύσης αποδείχτηκαν τελικά πολύ σημαντικές στην συνδιαμόρφωση της συνάρτησης της ιστορίας. Αυτός ο παραγκωνισμός στοιχείων της ανθρώπινης φύσης οδήγησε σε ανισορροπία και μορφές δημιουργικότητας βουτηγμένες στο καζάνι ενός άμορφου αγελισμού, πληγώνοντας συγχρόνως βαθύτατα την σημαντικότητα και τα όρια της πολιτικής και επιστημονικής οντότητας.
Η ανισορροπία όμως, επήλθε και για έναν επιπρόσθετο λόγο. Μια πλάνη. Οι σωτήρες της ανθρωπότητας κανονικά θα έπρεπε να προσφέρουν τον εαυτό τους με ταπεινότητα. Ταπεινός εαυτός σημαίνει πως έχει επίγνωση των πραγματικών του δυνατοτήτων και αδυναμιών χωρίς υπεροψία ή αλαζονεία. Μια απλή, διαχρονική και εμπειρική παρατήρηση δείχνει την έλλειψη «εαυτού» – «ταπεινού εαυτού» σε αυτούς τους δυο σωτήρες- μεσσίες.
Για να μην βιαστούμε όμως να αφορίσουμε και να ρίξουμε στον Καιάδα την Επιστήμη και την Πολιτική οφείλουμε να πούμε πως και οι δύο (επιστήμη και πολιτική) είναι ΜΕΣΑ, δεν είναι ΣΚΟΠΟΙ. Ασχολούνται με το «πώς» και όχι με το «προς τι». Η στρέβλωση προκλήθηκε ελέω απόλυτης κυριαρχίας της επιστημονικοπολιτικής ιδεολογίας. Αυτή η κυριαρχία μετέτρεψε τα ΜΕΣΑ σε ΣΚΟΠΟΥΣ. Αυτή η ηγεμονία αποδείχτηκε ένας απρόβλεπτος παράγοντας υψίστης σημασίας για την ιστορία μας. Και εν τέλει, η θεοποίηση αυτών των ψευδεπίγραφων σκοπών, αυτά τα ΜΕΣΑ μεταμφιεσμένα σε ΣΚΟΠΟΥΣ οδήγησαν σε πλάνες, σπαταλημένες ενέργειες, αδιέξοδα, απάτες. Ο άνθρωπος έχει την ανάγκη των αληθινών σκοπών γιατί δίνουν νόημα και βάθος στην ύπαρξή του. Εξυψώνοντας όμως τα Μέσα σε Σκοπούς, θόλωσαν οι αρχέγονες μνήμες της ύπαρξής του φωτίζοντας διαδρομές προς περιοχές βίτσιων, λαθεμένων κρίσεων και απληστίας. Η μυθοποίηση της αδιάκοπης «εξέλιξης», της συνεχούς «προόδου» περιφρόνησε το παρελθόν σαν κάτι παρακατιανό που άξιζε μόνο το συγκαταβατικό χαμόγελο των σύγχρονων πεφωτισμένων. Η πρόοδος στα υλικά μεγέθη αποδείχτηκε συνεχής. Η πρόοδος των πνευματικών μεγεθών από την άλλη εμφάνισε και εμφανίζει έλλειμμα μονοσήμαντης γραμμικής συνέχειας προόδου. Παρουσιάζει βέβαια έντονες, σημαντικές μα ασυνεχείς κορυφώσεις.( Από Σωκράτη, Ηρόδοτο,….σε Βολταίρο, ….Γκάντι…).
Ο κόσμος βρέθηκε καταμεσίς μιας εκκωφαντικής ανάπτυξης. Μ΄αυτά και μ’εκείνα απέκτησε νόημα η ιστορία των μηχανών ενώ η ανθρώπινη ιστορία έγινε αθέατη, αδιάφορη, σιωπηλή. Βρήκε έτσι πάτημα η τεχνολογία και άρχισε να μπερδεύεται υπόγεια στα πόδια της πολιτικής, βάζοντάς της αθέατες και αθέμιτες τρικλοποδιές. Η ζωή μας, μέσα σε αυτές τις συνθήκες άρχισε να στροβιλίζεται σε ένα ρυθμό που δεν είναι δικός της. Λικνίζεται λάγνα μέσα σε θύελλα ξέφρενης διονυσιακής τεχνολογίας.
Τι κι αν παρατηρείται αμφισβήτηση των δυο αυτών σωτήρων στην σημερινή μας εποχή. Αυτή η αμφισβήτηση έχει ακόμα άγουρη και αμφίσημη υπόσταση. Οι φορές που τολμούμε να ψελλίζουμε αντιρρήσεις για την ταχύτητα και την ποιότητα της εξέλιξης είναι χωρίς διάρκεια και σθένος. Ο πειθήνιος χορός συνεχίζεται. Αναγνωρίζοντας, τη νομοτελειακή μας υποταγή στην τεχνολογία. Και όταν αναθεματίζουμε την Πολιτική προσκολλούμαστε αντιδραστικά και αβασάνιστα σε αφοριστικές ρήσεις και λύσεις.
Η λύση πάντα προϋποθέτει το πέρασμα από μια κρίση. Κρίση από τα αδιέξοδα που οδηγούν οι σωτήρες της ανθρωπότητας όταν χάνουν τη χρησιμότητά τους και την επαφή με το νόημα της ζωής μας. Κάποιοι ισχυρίζονται πως μετά των κοινωνικών και βιομηχανικών επαναστάσεων θα έπρεπε να προβάλλει έντονα και πιεστικά μια άλλη επανάσταση, η επανάσταση του Πνεύματος. Μόνο που αυτή δεν μπορεί να προγραμματιστεί ενσυνείδητα όπως οι άλλες δύο. Προϋποθέτει δύσκολα περάσματα και αδιέξοδα. Για να μπορέσει να συνεχιστεί η Δημιουργία, και όχι απαραίτητα η εξέλιξη. Για να μπορέσει να κρατηθεί η πίστη στην ακμή μετά την παρακμή. Για να συνεχίσει να υπάρχει η πίστη στην εμφάνιση του ουράνιου τόξου μετά την καταιγίδα,. Για να δυναμώσει η πίστη στην ίδια μας την ιστορία.
<<Nah ist
Und schwer zu fassen der Gott
Wo aber Gefahr ist, wächts
Das Rettende auch>>
<<Είναι πλησίον ο Θεός
Και δύσκολο να τον συλλάβεις.
Όμως όπου υπάρχει ο κίνδυνος,
Εκεί προβαίνει και η σωτηρία>>
Hölderlin , «Patmos»
Αθηνά Βολτέα
