Η φετινή χρονιά είναι ορόσημο για την Νέα Κούταλη της Λήμνου, καθώς συμπληρώνονται 100 χρόνια από την ίδρυση του πανέμορφου χωριού (1926-2026).
Αποστολή – Φωτορεπορτάζ: Μπάμπης Παναγιωτίδης
Ο οικισμός δημιουργήθηκε το 1926 στη θέση Αγία Μαρίνα από Μικρασιάτες πρόσφυγες, οι οποίοι ξεριζώθηκαν από το νησί Κούταλη της Προποντίδας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι Κουταλιανοί μετέφεραν στη Λήμνο τη βαθιά τους παράδοση, με κυριότερη την τέχνη της σπογγαλιείας, μετατρέποντας το νέο τους σπίτι σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ναυτικά και σπογγαλιευτικά κέντρα της περιοχής. Η Δημοτική κοινότητα σε συνεργασία με τον Δήμο Λήμνου, τον τοπικό Πολιτιστικό Νέας Κούταλης “Νόστος” και με το μεράκι των κατοίκων και των εθελοντών πραγματοποίησαν το τελευταίο διάστημα σημαντικές – πολλαπλές επετειακές εκδηλώσεις για να τιμήσουν όλους τους Κουταλιανούς που έφυγαν από τη ζωή, αλλά κι’ αυτούς που συνεχίζουν την προσπάθεια για την ανάδειξη του τόπου τους. Την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου έλαβε χώρα η εκδήλωση για την Μικρασιάτισσα Μάνα» με έντονο συμβολικό χαρακτήρα αφιερωμένη στις γυναίκες της προσφυγιάς που κράτησαν ζωντανή την ταυτότητα και τη συνοχή της κοινότητας. Με την Αρχιερατική Θεία Λειτουργία η οποία τελέστηκε στον Ιερό Ναό Αγίας Μαρίνης κοντά στο Λιμάνι, Προεξάρχοντως του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Λήμνου και Αγίου Ευστρατίου κ.κ. Ιερώθεου ξεκίνησαν οι λατρευτικές εκδηλώσεις, παρουσία της Δημάρχου Λήμνου Ελεονώρας Γεώργα, του Προέδρου της Δημοτικής Κοινότητας Νέας Κούταλης Νικολάου Προβατίδη – ο πατέρας του οποίου Ιωάννης κατάγεται από το Κοκκινόχωμα Καβάλας – του Διοικητή της 88ης Στρατιωτικής Διοικήσεως Ταξίαρχου Αριστείδη Νάκου, του Λιμενάρχη του νησιού Χρήστου Καλτσούνη με καταγωγή από τη Νέα Κούταλη, της Προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου “Νόστος” Μαρίας Κουμιανού και πλήθους πιστών και επισκεπτών. Με το πέρας της Θείας Λειτουργίας ακολούθησε το Αρχιερατικό Μνημόσυνο μέσα σε κλίμα βαθιάς κατάνυξης και συγκίνησης και εν συνεχεία η επιμνημόσυνη δέηση μπροστά στο μνημείο της ” Μικρασιάτισσας Μάνας ” που βρίσκεται παραπλεύρως του Ιερού Ναού. Στους παρόντες προσφέρθηκε από την Μαρία Ψαρρά το παραδοσιακό γλυκό νεσεστέ – συνταγή από την Παλαιά Κούταλη – που “ακούει” σε διάφορες ονομασίες. Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων και η πανηγυρική ομιλία του Προέδρου της Δημοτικής Κοινότητας Νέας Κούταλης Νικολάου Προβατίδη, όπου τόνισε μεταξύ άλλων την σπουδαιότητα της ημέρας αυτής- επί τη ευκαιρία των 100 χρόνων-το φόρο τιμής σ’ όλους εκείνους που έφεραν την σπάνια κληρονομιά και την συνέχιση που πρέπει να υπάρξει από τις νεότερες γενιές, πάντοτε ενωμένοι και αγαπημένοι. Εκατό χρόνια Νέα Κούταλη – Εκατό χρόνια μνήμης και ζωής.
ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΝΕΑΣ ΚΟΥΤΑΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΡΟΒΑΤΙΔΗ
Σεβασμιώτατε, Πρωτοσύγγελε της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, Σεβαστοί πατέρες, Αξιότιμη Κυρία Δήμαρχε, Αξιότιμε κ. Πρόεδρε του Δημοτικού Συμβουλίου, Αξιότιμοι Τοπικοί Σύμβουλοι της κοινότητάς μας, Αξιότιμε κ.Ταξίαρχε, Αξιότιμε κ. Λιμενάρχα, Εκπρόσωποι των πολιτικών, στρατιωτικών και τοπικών αρχών, Αγαπητή Πρόεδρε του πολιτιστικού συλλόγου Ν . Κούταλης Νόστος, Αγαπητοί συγχωριανοί, Αγαπητοί επισκέπτες. Με ιδιαίτερη συγκίνηση και σεβασμό στεκόμαστε και φέτος μπροστά στο μνημείο της Μικρασιάτισσας Μάνας. Κάθε χρόνο στεκόμαστε εδώ για να θυμηθούμε. Όμως η Μικρασιάτισσα Μάνα δεν είναι μόνο μια μορφή που μας θυμίζει μια μεγάλη και τραγική σελίδα της ιστορίας μας. Είναι σύμβολο. Σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς ανθρώπων που γνώρισαν τον ξεριζωμό, την προσφυγιά και την απώλεια, αλλά δεν επέτρεψαν στην καταστροφή να τους στερήσει την πίστη, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα. Και πάνω απ’ όλα είναι η μάνα, η γυναίκα που βρέθηκε μπροστά στη μεγαλύτερη δοκιμασία της ζωής της, και έπρεπε μέσα σε λίγες στιγμές να προστατεύσει τα παιδιά της και να κρατήσει όρθια την οικογένειά της. Η μάνα που είδε να χάνεται ο τόπος όπου γεννήθηκε. Που άφησε πίσω το σπίτι της, τη γη της, την περιουσία της, τους τάφους των γονιών και των προγόνων της. Που δεν ήξερε πού θα βρεθεί την επόμενη ημέρα. Κι όμως, μέσα σε όλο αυτό το χάος, εκείνη είχε μια προτεραιότητα. Τα παιδιά της. Τα πήρε στην αγκαλιά της και ξεκίνησε. Ίσως χωρίς να ξέρει πού θα καταλήξει. Ίσως χωρίς να ξέρει αν θα ξαναδεί ποτέ την αλησμόνητη πατρίδα της. Η αλησμόνητη πατρίδα δεν ήταν για εκείνη ένας τόπος, ήταν το σπίτι της, η γειτονιά της, οι άνθρωποί της, οι τάφοι των προγόνων της, οι εικόνες και οι αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής. Ήταν όλα όσα ήξερε και αγαπούσε και μπορεί να αναγκάστηκε να την αποχωριστεί, όμως δεν μπόρεσε κανείς να της την πάρει από την καρδιά της. Μαζί της όμως δεν πήρε μόνο τα παιδιά της. Πήρε την εικόνα από το σπίτι της. Πήρε τα λίγα κειμήλια που κατάφερε να διασώσει. Πήρε την προσευχή της, τη γλώσσα της, τα τραγούδια της και τις μνήμες της. Πήρε ολόκληρη την ψυχή του τόπου που άφηνε πίσω. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη δύναμη της Μικρασιάτισσας Μάνας. Μπορεί να έχασε το σπίτι της, αλλά δεν έχασε την πατρίδα που είχε μέσα της. Μπορεί να έχασε τη γη της, αλλά δεν έχασε τις ρίζες της. Μπορεί να αναγκάστηκε να φύγει, αλλά δεν άφησε πίσω τον πολιτισμό της. Τον πήρε μαζί της και τον παρέδωσε στα παιδιά της. Αυτή η μάνα δεν κράτησε μόνο μια οικογένεια όρθια.
Κράτησε ζωντανή μια μνήμη. Κράτησε ζωντανή μια παράδοση. Κράτησε ζωντανή την πίστη στο Θεό. Κράτησε ζωντανή τη γλώσσα και την ταυτότητα ανθρώπων που είχαν χάσει σχεδόν τα πάντα. Και όταν έφτασε στην Ελλάδα, ο αγώνας της δεν τελείωσε. Άρχισε ένας άλλος αγώνας. Να ξαναχτίσει τη ζωή. Να βρει έναν τόπο να στεγάσει την οικογένειά της. Να δουλέψει. Να μεγαλώσει τα παιδιά της. Να τους μάθει ποιοι ήταν οι πρόγονοί τους και από πού κρατούσαν οι ρίζες τους. Να τους μάθει πως μπορεί να έχασαν μια πατρίδα, αλλά δεν έχασαν την αξιοπρέπειά τους. Ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους ήταν και οι Κουταλιανοί της Προποντίδας. Άνθρωποι δεμένοι με τη θάλασσα, με την εργασία, με τη δημιουργία. Άνθρωποι που έφεραν μαζί τους την ιστορία και τις παραδόσεις της παλιάς Κούταλης. Και πριν από εκατό χρόνια, το 1926, εδώ στη Λήμνο, γεννήθηκε η Νέα Κούταλη. Ένας νέος τόπος. Μια νέα αρχή. Όμως όχι μια αρχή χωρίς παρελθόν. Γιατί εκείνοι που ήρθαν εδώ δεν ξεκίνησαν από το μηδέν. Έφεραν μαζί τους τη μνήμη της παλιάς Κούταλης, τις παραδόσεις και τις συνήθειές τους, την πίστη τους, τα τραγούδια τους, τον τρόπο ζωής τους, αλλά και τη μεγάλη παράδοση της θάλασσας και της σπογγαλιείας. Και έτσι, μέσα από τον κόπο, τις στερήσεις και την επιμονή, η παλιά Κούταλη συνέχισε να ζει εδώ. Στη Νέα Κούταλη. Η Νέα Κούταλη δεν ήταν απλώς ένας προσφυγικός οικισμός. Ήταν η συνέχεια μιας πατρίδας που αναγκάστηκε να αλλάξει τόπο, αλλά αρνήθηκε να χαθεί. Γι’ αυτό σήμερα, όταν μιλάμε για τα εκατό χρόνια της Νέας Κούταλης, δεν μιλάμε απλώς για μια ημερομηνία. Δεν μιλάμε μόνο για το 1926 και το 2026. Μιλάμε για έναν ολόκληρο αιώνα ζωής. Για έναν αιώνα αγώνων, στερήσεων, δημιουργίας, χαρών και απωλειών. Για ανθρώπους. Για ανθρώπους που γεννήθηκαν εδώ, μεγάλωσαν εδώ, εργάστηκαν εδώ, δημιούργησαν οικογένειες και έδωσαν τη ζωή τους σε αυτόν τον τόπο. Και σήμερα θέλουμε να τους θυμηθούμε όλους. Όλους τους Κουταλιανούς που έφυγαν από κοντά μας αυτά τα εκατό χρόνια. Και ανάμεσά τους θέλω να σταθούμε ιδιαίτερα σε εκείνους που έφυγαν νωρίς. Σε εκείνους που η ζωή δεν τους έδωσε τον χρόνο που θα ήθελαν. Σε εκείνους που δεν πρόλαβαν να πραγματοποιήσουν όσα ονειρεύτηκαν, ούτε να προσφέρουν στον τόπο τους όσα ίσως είχαν μέσα στην καρδιά τους. Κι όμως, είναι κι αυτοί μέρος της Νέας Κούταλης. Γιατί ένας άνθρωπος δεν χρειάζεται να προλάβει να κάνει μεγάλα πράγματα για να ανήκει στην ιστορία ενός τόπου.
Αρκεί που έζησε εδώ. Που αγάπησε εδώ. Που δημιούργησε αναμνήσεις εδώ. Που άφησε πίσω του ανθρώπους που τον θυμούνται. Και αυτό είναι αρκετό για να έχει μια θέση ανάμεσά μας. Γι’ αυτό σήμερα, στα εκατό χρόνια της Νέας Κούταλης, δεν μετράμε μόνο τα χρόνια που πέρασαν. Μετράμε ανθρώπους. Μετράμε ζωές. Μετράμε αγώνες. Και όλοι αυτοί οι άνθρωποι, όσοι έζησαν πολλά χρόνια και όσοι έφυγαν νωρίς, είναι τα εκατό χρόνια της Νέας Κούταλης. Γιατί ένας τόπος δεν είναι μόνο τα σπίτια του. Δεν είναι μόνο οι δρόμοι του, η εκκλησία του, το λιμάνι του, η θάλασσά του. Ένας τόπος είναι οι άνθρωποί του. Οι άνθρωποι που τον δημιούργησαν. Οι άνθρωποι που τον αγάπησαν. Οι άνθρωποι που τον υπηρέτησαν. Και η Νέα Κούταλη είναι οι άνθρωποί της. Εκατό χρόνια μετά, το μεγαλύτερο χρέος μας είναι η μνήμη. Να μη χαθεί η ιστορία. Να μη χαθούν τα ονόματα. Να μη χαθούν οι ιστορίες των ανθρώπων μας. Να γνωρίζουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας από πού ξεκίνησαν οι οικογένειές τους και με πόσο κόπο χτίστηκε αυτός ο τόπος. Γιατί η μνήμη δεν είναι απλώς ένας τρόπος να κοιτάμε πίσω. Είναι ο τρόπος να ξέρουμε ποιοι είμαστε και πού θέλουμε να πάμε. Και ίσως, τελικά, αυτό είναι το μεγαλύτερο μήνυμα που μας αφήνει σήμερα αυτό το μνημείο. Γιατί η Μικρασιάτισσα Μάνα δεν είναι πια μόνο η μάνα του 1922. Στο πρόσωπό της μπορούμε να δούμε τις δικές μας μάνες. Τις μάνες που μεγάλωσαν παιδιά με στερήσεις και δυσκολίες. Τις μάνες που κράτησαν τα σπίτια τους όρθια. Τις μάνες που περίμεναν τους άντρες τους να γυρίσουν από τη θάλασσα, από τη δουλειά, από τον αγώνα της ζωής. Τις μάνες που έζησαν με λίγα, αλλά έδωσαν πολλά. Τις μάνες που μας έμαθαν τι σημαίνει οικογένεια, πατρίδα, πίστη και αγάπη. Σήμερα, μπροστά σε αυτή τη μάνα, ας σκύψουμε ευλαβικά το κεφάλι. Για εκείνους που χάθηκαν στη Μικρασιατική Καταστροφή Για εκείνους που ήρθαν εδώ και έβαλαν τα θεμέλια της Νέας Κούταλης. Για όλους τους Κουταλιανούς που έζησαν, αγωνίστηκαν, δημιούργησαν και έφυγαν από κοντά μας. Και για εκείνους που έφυγαν νωρίς, αφήνοντας πίσω τους όνειρα που δεν πρόλαβαν να ολοκληρωθούν. Γιατί στο πρόσωπο της Μικρασιάτισσας Μάνας δε βλέπουμε μόνο εκείνη που ξεριζώθηκε από την πατρίδα της. Βλέπουμε τις μάνες μας. Βλέπουμε τις γυναίκες που κράτησαν τις οικογένειές τους όρθιες, που μεγάλωσαν παιδιά, που περίμεναν, που αγωνίστηκαν, που στερήθηκαν και που έδωσαν χωρίς να ζητήσουν. Ίσως γι’ αυτό το μνημείο αυτό έχει τόση δύναμη. Γιατί κοιτάζοντάς το , ο καθένας μας μπορεί να αναγνωρίσει κάτι από τη δική του μάνα. Αυτή είναι η Μικρασιάτισσα Μάνα. Αυτή είναι η Νέα Κούταλη. Ένας τόπος που δημιουργήθηκε από τη μνήμη, τον αγώνα και την αγάπη των ανθρώπων του. Αιωνία τους η μνήμη. Σας ευχαριστώ.
Ο ΠΑΝΑΉΣ ΚΟΥΤΑΛΙΑΝΌΣ
Ο Παναής Κουταλιανός γεννήθηκε στην Κούταλη της Προποντίδας το 1847 και πέθανε στην Κωνσταντινούπολη το 1916. Ήταν φημισμένος Έλληνας παλαιστής στα τέλη του 19ου αιώνα, γύρω από τη ζωή του υπάρχουν πολλοί θρύλοι και παραδόσεις. Αρχικά ήταν ναυτικός στο επάγγελμα έμαθε πάλη όπου λόγω της μεγάλης μυικής του δύναμης έκανε, αρχικά, αγώνες κι επιδείξεις σε πολλά λιμάνια. Έδωσε αγώνες σε όλο σχεδόν τον κόσμο, η παράδοση αναφέρει ότι δεν έχασε ποτέ.
Η ΛΗΜΝΙΑΚΉ ΠΑΡΆΔΟΣΗ
Στη Λήμνο η παράδοση λέει ότι πατέρας του ήταν ο Λημναίος Αντώνης Καλλιοτζής, ναυτικός, που ο Παναής δεν τον γνώρισε αφού πέθανε όταν η Ζαχαρένια ήταν έγκυος σε κάποιο ταξίδι του. Φωτογραφίες του σήμερα στολίζουν τα καφενεία της Νέας Κούταλης Λήμνου, ενώ προς τιμήν του έχει στηθεί άγαλμα στην πλατεία του χωριού.
ΜΟΥΣΕΊΟ ΝΑΥΤΙΚΉΣ ΠΑΡΆΔΟΣΗΣ
Το Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης και Σπογγαλιείας βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της Νέας Κούταλης στη Λήμνο. Δημιουργήθηκε για να στεγάσει την πλούσια ναυτική κληρονομιά των Μικρασιατών προσφύγων από το νησί Κούταλη της Προποντίδας, οι οποίοι μετέφεραν στο Αιγαίο την εξειδικευμένη τέχνη της σπογγαλιείας.
