Δύο υποθέσεις στην Αθήνα και την Τρίπολη αναδεικνύουν τον κίνδυνο απώλειας πρώτης κατοικίας για ανθρώπους με αναπηρία. Με αφορμή τον θάνατο της Μαρικάρμεν στην Ισπανία, η ΕΣΑμεΑ ζητά άμεση προστασία ιδιοκτητών και ενοικιαστών ενώ τα στοιχεία για τη στεγαστική φτώχεια αποκαλύπτουν τη σοβαρότητα του προβλήματος.
Στην Αθήνα άνθρωπος με νεοπλασία κινδύνεψε να χάσει τη μοναδική κατοικία του για χρέος από πιστωτική κάρτα με αρχικό κεφάλαιο μόλις 800 ευρώ. Στην Τρίπολη άνθρωπος με αναπηρία έχασε το σπίτι του σε πλειστηριασμό. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάστηκε παρέμβαση της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) ώστε να αποτραπεί η απομάκρυνσή τους από την κατοικία.
Τα περιστατικά δημοσιοποιήθηκαν στις 6 Οκτωβρίου 2026 και αναδεικνύουν ένα κρίσιμο πρόβλημα: η πιστοποιημένη αναπηρία δεν προστατεύει αυτομάτως την πρώτη κατοικία από πλειστηριασμό. Παράλληλα, όσοι ζουν στο ενοίκιο αντιμετωπίζουν αυξημένο στεγαστικό κόστος, χωρίς να διαθέτουν αντίστοιχη ειδική προστασία από την απώλεια της κατοικίας τους.
Η Μαρικάρμεν και οι πραγματικές υποθέσεις στην Ελλάδα
Η 87χρονη Μαρικάρμεν Αμπασκάλ είχε ζήσει επί 71 χρόνια στο ίδιο διαμέρισμα στη Μαδρίτη. Στις 23 Σεπτεμβρίου απομακρύνθηκε από το σπίτι της, ύστερα από δικαστική διαμάχη που προκάλεσε κοινωνικές κινητοποιήσεις. Πέθανε στις 7 Οκτωβρίου 2026 χωρίς να προλάβει να επιστρέψει, παρά τη συμφωνία που είχε επιτευχθεί. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η έξωση αποτέλεσε την ιατρική αιτία του θανάτου της.
Η υπόθεση επανέφερε στο προσκήνιο το αίτημα της ΕΣΑμεΑ για προστασία τόσο της ιδιόκτητης όσο και της ενοικιαζόμενης πρώτης κατοικίας των ατόμων με αναπηρία.
Στην ελληνική πραγματικότητα, η περίπτωση της Αθήνας είχε θετική κατάληξη, καθώς ο πλειστηριασμός ακυρώθηκε. Στην Τρίπολη, αντίθετα, το ακίνητο πέρασε σε fund και ο άνθρωπος με αναπηρία εξασφάλισε τη δυνατότητα να παραμείνει σε αυτό, χωρίς να ανακτήσει την ιδιοκτησία του.
Η υπηρεσία «Διεκδικούμε Μαζί» της ΕΣΑμεΑ έχει δεχθεί δεκάδες σχετικές προσφυγές. Πρόκειται για περιπτώσεις που δείχνουν ότι η προστασία συχνά εξαρτάται από την έγκαιρη παρέμβαση, αντί να εξασφαλίζεται προληπτικά.
Στεγαστική φτώχεια: Η επιβάρυνση των ατόμων με αναπηρία
Η οικονομική πίεση δεν περιορίζεται στους ανθρώπους που έχουν τραπεζικά χρέη. Αφορά και όσους δυσκολεύονται να καλύψουν ενοίκια, λογαριασμούς και βασικές στεγαστικές ανάγκες.
Σύμφωνα με την έρευνα του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας που δημοσιεύθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2026 και αξιοποιεί δεδομένα της περιόδου 2016–2025 η Ελλάδα καταγράφει τη δυσμενέστερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την υπερβολική επιβάρυνση των ατόμων με αναπηρία από το στεγαστικό κόστος.
Η αναπηρία προσθέτει συχνά έναν ακόμη περιορισμό: την ανάγκη προσβάσιμης κατοικίας. Ένα φθηνότερο διαμέρισμα χωρίς ανελκυστήρα, με σκάλες στην είσοδο ή ακατάλληλο μπάνιο μπορεί να είναι πρακτικά αδύνατο να χρησιμοποιηθεί από έναν άνθρωπο με κινητική αναπηρία.
Έτσι, η αναζήτηση οικονομικότερης στέγης δεν αποτελεί πάντα πραγματική επιλογή. Η στεγαστική πολιτική χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την οικονομική δυνατότητα, αλλά και τις λειτουργικές ανάγκες των κατοίκων.
Πλειστηριασμοί ΑμεΑ: Τι προβλέπει η νομοθεσία
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ειδικά κριτήρια για οφειλέτες με πιστοποιημένη αναπηρία άνω του 67%. Η προστασία, ωστόσο συνδέεται με συγκεκριμένες οικονομικές και περιουσιακές προϋποθέσεις.
Για ένα μονοπρόσωπο νοικοκυριό το εισοδηματικό όριο της ειδικής κατηγορίας είναι 14.000 ευρώ ετησίως και το όριο φορολογητέας αξίας ακίνητης περιουσίας 240.000 ευρώ. Για μεγαλύτερα νοικοκυριά τα όρια αυξάνονται έως 42.000 και 360.000 ευρώ αντίστοιχα. Εξετάζονται επιπλέον κριτήρια, όπως οι καταθέσεις.
Ένας άνθρωπος με αναπηρία 80% που ζει μόνος και έχει ετήσιο εισόδημα 15.000 ευρώ υπερβαίνει το συγκεκριμένο εισοδηματικό όριο ανεξάρτητα από τις πρόσθετες δαπάνες που μπορεί να αντιμετωπίζει λόγω της αναπηρίας του.
Οι δικαιούχοι μπορούν να αξιοποιήσουν τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών ο οποίος προβλέπει υποχρεωτική αποδοχή της νόμιμης πρότασης αναδιάρθρωσης για τις κατηγορίες που καλύπτει. Δεν πρόκειται όμως για αυτόματη διαγραφή χρεών ή γενική απαγόρευση πλειστηριασμών.
Για τους ενοικιαστές το πρόβλημα είναι διαφορετικό. Η πιστοποιημένη αναπηρία δεν εμποδίζει από μόνη της τη νόμιμη λήξη μιας μίσθωσης ούτε εξασφαλίζει προστασία από κάθε αύξηση ενοικίου. Ένας άνθρωπος μπορεί επομένως να μην έχει τραπεζικά χρέη και παρ’ όλα αυτά να κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του επειδή δεν μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στο κόστος.
Προστασία πρώτης κατοικίας ΑμεΑ: Τι πρέπει να γίνει τώρα
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιορίζεται σε παρεμβάσεις της τελευταίας στιγμής. Χρειάζεται μηχανισμός που θα εντοπίζει εγκαίρως τους ανθρώπους που κινδυνεύουν να χάσουν την κατοικία τους και θα προσφέρει συγκεκριμένες λύσεις.
Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, σε συνεργασία με το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας πρέπει να προωθήσει ειδική νομοθετική ρύθμιση για την πρόληψη της απώλειας πρώτης κατοικίας από άτομα με αναπηρία.
Η ρύθμιση χρειάζεται να προβλέπει υποχρεωτική κοινωνική αξιολόγηση πριν από τον πλειστηριασμό ή την έξωση δυνατότητα προσωρινής αναστολής υπό σαφείς προϋποθέσεις και εξατομικευμένες ρυθμίσεις οφειλών που θα συνυπολογίζουν το πραγματικό κόστος της αναπηρίας.
Για τους ενοικιαστές απαιτούνται στοχευμένη επιδότηση ενοικίου, ανάπτυξη προσβάσιμων κοινωνικών κατοικιών και έγκαιρη παρέμβαση των δημοτικών κοινωνικών υπηρεσιών. Παράλληλα, η Πολιτεία πρέπει να καταγράφει συστηματικά πόσα νοικοκυριά με μέλη με αναπηρία απειλούνται με απώλεια στέγης, πόσα τελικά την χάνουν και πόσα προστατεύονται.
Η προστασία της πρώτης κατοικίας δεν μπορεί να εξαρτάται από τη δημοσιότητα μιας υπόθεσης ή την παρέμβαση μιας οργάνωσης. Πρέπει να αποτελεί δικαίωμα με σαφείς εγγυήσεις, συγκεκριμένες διαδικασίες και κρατική ευθύνη εφαρμογής. Για έναν άνθρωπο με αναπηρία, η απώλεια της μοναδικής προσβάσιμης κατοικίας του μπορεί να σημαίνει απώλεια της αυτονομίας του, απομάκρυνση από το κοινωνικό του περιβάλλον και αναγκαστική εξάρτηση από τρίτους. Η Πολιτεία οφείλει να αποτρέπει αυτή την εξέλιξη πριν συμβεί. Γιατί η πραγματική προστασία δεν μετριέται από τις υποσχέσεις που δίνονται μετά την έξωση, αλλά από τα σπίτια και τις ζωές που προστατεύονται πριν χαθούν.
Πηγές και τεκμηρίωση
- ΕΣΑμεΑ – Η Μαρικάρμεν στην Ελλάδα: Οι εξώσεις ατόμων με αναπηρία είναι καθημερινότητα, 6/10/2026.
- Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας – Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία, 23/9/2026.
- Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών – Κριτήρια ευάλωτων οφειλετών.
- Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών – Ένταξη ατόμων με αναπηρία στον εξωδικαστικό μηχανισμό
Ρεπορτάζ του Θανάση Μπόμη
