Ρεπορτάζ : Θανάσης Μπόμης
Η ακρίβεια αγγίζει ακόμη και μία από τις πιο σταθερές ελληνικές συνήθειες. Σχεδόν ένας στους δύο καταναλωτές που σχεδιάζουν να μειώσουν τις δαπάνες για φαγητό και ποτό εκτός σπιτιού δηλώνει ότι θα περιορίσει τις επισκέψεις σε καφέ και καφετέριες, ενώ η κατανάλωση στο σπίτι ενισχύεται. Πίσω από τον καφέ κρύβεται ένα μεγαλύτερο ζήτημα: πόση καθημερινή ζωή απομένει όταν οι βασικές ανάγκες απορροφούν όλο και μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Ο Έλληνας δεν εγκαταλείπει τον καφέ. Αρχίζει όμως να υπολογίζει περισσότερο πού θα τον πιει.
Αυτό αποτυπώνουν τα στοιχεία της NielsenIQ που παρουσιάστηκαν στο 1ο Πανελλαδικό Συμπόσιο Καφέ. Το 45,7% των καταναλωτών που αναμένουν να περιορίσουν τις δαπάνες τους για φαγητό και ποτό εκτός σπιτιού σχεδιάζει να μειώσει τη συχνότητα με την οποία επισκέπτεται καφέ και καφετέριες. Για τις εξόδους για φαγητό το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 66,5%.
Η διατύπωση έχει σημασία. Τα στοιχεία δεν λένε ότι «ένας στους δύο Έλληνες πίνει πλέον τον καφέ του στο σπίτι». Δείχνουν κάτι διαφορετικό και κοινωνικά ενδιαφέρον: μεταξύ όσων ετοιμάζονται να περικόψουν την εκτός σπιτιού κατανάλωση, η καφετέρια είναι μία από τις συνήθειες που μπαίνουν στο ψαλίδι.
Πηγές: Το Βήμα – Αγορά καφέ: Τι αλλάζει στις συνήθειες των Ελλήνων, News247 – στοιχεία NielsenIQ για την αγορά καφέ
Όταν ο οικογενειακός προϋπολογισμός δεν βγαίνει, κόβονται πρώτα όσα μπορούν να περιμένουν
Η μικρότερη συχνότητα στην καφετέρια δεν εμφανίζεται σε οικονομικό κενό. Συμβαδίζει με μια γενικότερη προσπάθεια των νοικοκυριών να περιορίσουν τις δαπάνες τους.
Στα ελληνικά ευρήματα του Consumer Outlook 2026 της NielsenIQ, περίπου οι μισοί καταναλωτές δηλώνουν ότι βρίσκονται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση σε σχέση με έναν χρόνο πριν, ενώ το αυξημένο κόστος ζωής αναφέρεται ως ο βασικός λόγος από το 81% όσων αισθάνονται οικονομικά ασθενέστεροι.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι το 98% δηλώνει πως εφαρμόζει τουλάχιστον μία τακτική εξοικονόμησης στις αγορές τροφίμων και ειδών νοικοκυριού: αναζήτηση προσφορών, φθηνότερες επιλογές και μεγαλύτερος έλεγχος των αγορών.
Η έξοδος για καφέ έρχεται μετά. Δεν είναι λογαριασμός ρεύματος, ενοίκιο ή τρόφιμα. Μπορεί να αναβληθεί, να αραιώσει ή να αντικατασταθεί από έναν καφέ στο σπίτι.
Και ακριβώς γι’ αυτό αποτελεί έναν μικρό αλλά χρήσιμο δείκτη της πίεσης στην καθημερινότητα.
Πηγές: NielsenIQ – Consumer Outlook: Guide to 2026, CoffeeMag – παρουσίαση ελληνικών στοιχείων NielsenIQ
Τα βασικά έξοδα αφήνουν λιγότερο χώρο για τα υπόλοιπα
Η εικόνα γίνεται καθαρότερη όταν τα στοιχεία της αγοράς συναντούν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Σύμφωνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025 της ΕΛΣΤΑΤ, η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών έφτασε τα 1.820,20 ευρώ, αυξημένη κατά 5,5% σε τρέχουσες τιμές μέσα σε έναν χρόνο.
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο βρίσκεται στα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά. Το χαμηλότερο 20% βάσει δαπανών διαθέτει 54,4% του προϋπολογισμού του μόνο για τρόφιμα και στέγαση.
Εκεί βρίσκεται και η ουσία.
Όταν περισσότερα από τα μισά χρήματα ενός οικονομικά ευάλωτου νοικοκυριού κατευθύνονται μόνο σε δύο βασικές ανάγκες, οι υπόλοιπες επιλογές στενεύουν. Δεν εξαφανίζεται απαραίτητα η κοινωνική ζωή, αλλά γίνεται περισσότερο υπολογισμένη: λιγότερες έξοδοι, φθηνότερες λύσεις, μεγαλύτερη σκέψη πριν από κάθε μη απαραίτητη δαπάνη.
Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ – Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025
Ο καφές δεν κόβεται – αλλάζει διεύθυνση
Τα στοιχεία της λιανικής δείχνουν ότι η αγάπη για τον καφέ παραμένει. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος κατανάλωσης.
Οι πωλήσεις καφέ στα σούπερ μάρκετ και στα καταστήματα ευκολίας έφτασαν σε αξία τα 501,4 εκατ. ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 13,7%.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι καταναλώθηκε 13,7% περισσότερος καφές. Ο όγκος των πωλήσεων αυξήθηκε μόλις κατά 1,8%, ενώ η μέση τιμή κατά 11,9%. Μεγάλο μέρος της αύξησης του τζίρου προήλθε, επομένως, από τις υψηλότερες τιμές.
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο στοιχείο: το 2025 πουλήθηκαν περίπου 403.000 μηχανές παρασκευής ζεστών ροφημάτων, 17,5% περισσότερες σε σχέση με το 2023.
Οι δύο αγορές μαζί δείχνουν μια σαφή τάση προς την οικιακή παρασκευή. Δεν αποδεικνύουν ότι η καφετέρια αντικαθίσταται μαζικά από την κουζίνα. Δείχνουν όμως ότι ο καταναλωτής έχει πλέον περισσότερους τρόπους να απολαμβάνει στο σπίτι έναν καφέ που παλαιότερα θα αναζητούσε συχνότερα έξω.
Πηγές: Ναυτεμπορική – Η αγορά καφέ στα 501,4 εκατ. ευρώ, Insider – Η δυναμική της αγοράς καφέ στην Ελλάδα
Η καφετέρια όμως δεν πουλά μόνο καφέ
Εδώ η καταναλωτική αλλαγή αποκτά κοινωνική διάσταση.
Για πολλούς ανθρώπους η έξοδος για καφέ είναι από τις απλούστερες μορφές κοινωνικής ζωής. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερο σχεδιασμό ούτε το κόστος ενός γεύματος. Είναι η συνάντηση μετά τη δουλειά, η κουβέντα με έναν φίλο, η Κυριακή στην πλατεία, η παρακολούθηση ενός αγώνα.
Γι’ αυτό και έχει σημασία ότι μια τόσο συνηθισμένη έξοδος αρχίζει να περνά από αυστηρότερο οικονομικό υπολογισμό.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν να πούμε ότι οι Έλληνες απομονώνονται επειδή πηγαίνουν λιγότερο στην καφετέρια. Ούτε κάθε καφές στο σπίτι είναι αποτέλεσμα οικονομικής δυσκολίας.
Υπάρχουν όμως αρκετά δεδομένα για ένα πιο προσεκτικό συμπέρασμα: όταν πιέζεται το διαθέσιμο εισόδημα, δεν αλλάζει μόνο τι αγοράζει ένα νοικοκυριό. Αλλάζει και ποιες μικρές καθημερινές απολαύσεις θεωρεί ότι μπορεί να πληρώνει συχνά.
Η εικόνα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς, σύμφωνα με τη Eurostat, το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας βρισκόταν το 2025 σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πηγή: Eurostat – People at risk of poverty or social exclusion, 2025
Από τη διαπίστωση στην πράξη
Τα στοιχεία δεν χρειάζονται άλλη περιγραφή. Χρειάζονται απάντηση.
Όταν στα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά τρόφιμα και στέγαση απορροφούν ήδη το 54,4% της συνολικής δαπάνης, η συνεχής προσαρμογή δεν μπορεί να σημαίνει μόνο νέες περικοπές από την πλευρά του καταναλωτή. Σύμφωνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025 της ΕΛΣΤΑΤ, το αντίστοιχο ποσοστό για το πλουσιότερο 20% περιορίζεται στο 34,5%, αποτυπώνοντας πόσο διαφορετικά επιβαρύνουν οι βασικές ανάγκες κάθε νοικοκυριό.
Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ – Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025
Η προτεραιότητα πρέπει επομένως να είναι συγκεκριμένη: να περιοριστεί το βάρος των βασικών αναγκών και να αυξηθεί το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά που πιέζονται περισσότερο. Αυτό απαιτεί παρεμβάσεις εκεί όπου φεύγει το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων – τρόφιμα, στέγαση, ενέργεια και μετακινήσεις – αλλά και αποτελεσματική εποπτεία της αγοράς ώστε ο ανταγωνισμός να λειτουργεί και οι καταναλωτές να μπορούν να γνωρίζουν και να συγκρίνουν τις πραγματικές τιμές.
Η ανάγκη ελέγχου του ανταγωνισμού δεν είναι θεωρητική. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει ξεκινήσει χαρτογράφηση των συνθηκών ανταγωνισμού σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας του κλάδου των τροφίμων, από την παραγωγή και τη μεταποίηση έως το εμπόριο, με στόχο να εντοπιστούν πιθανές στρεβλώσεις και βαθύτερα διαρθρωτικά ή ρυθμιστικά προβλήματα.
Πρωτογενής πηγή: Επιτροπή Ανταγωνισμού – Έρευνα στον Αγροδιατροφικό Κλάδο
Στην ίδια την αγορά του καφέ υπάρχει μία ακόμη συγκεκριμένη συζήτηση. Η Ελληνική Ένωση Καφέ έχει ζητήσει από την Πολιτεία την κατάργηση ή τουλάχιστον τη σημαντική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, υποστηρίζοντας ότι επιβαρύνει έναν κλάδο που βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με αυξημένα κόστη. Πρόκειται για αίτημα του ίδιου του κλάδου και όχι για αποδεδειγμένη από μόνο του λύση για τον καταναλωτή.
Πρωτογενής πηγή: Ελληνική Ένωση Καφέ – Επιστολή στον Πρωθυπουργό για την κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης
Επομένως, οποιαδήποτε μείωση φορολογικής επιβάρυνσης στον καφέ έχει κοινωνικό αποτέλεσμα μόνο στον βαθμό που αποτυπώνεται και στην τιμή που τελικά πληρώνει ο πολίτης. Το ίδιο κριτήριο πρέπει να ισχύει για κάθε μέτρο αντιμετώπισης της ακρίβειας: όχι μόνο τι ανακοινώνεται, αλλά τι αλλάζει πραγματικά στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Και εκεί βρίσκεται το «γιατί». Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει μέση μηνιαία δαπάνη 1.820,20 ευρώ ανά νοικοκυριό το 2025, αυξημένη κατά 5,5% σε τρέχουσες τιμές μέσα σε έναν χρόνο. Για τα φτωχότερα νοικοκυριά, περισσότερο από το μισό της συνολικής δαπάνης κατευθύνεται ήδη μόνο σε τρόφιμα και στέγαση.
Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ – Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025
Όσο περισσότερο εισόδημα δεσμεύεται για τα απαραίτητα, τόσο μικρότερο περιθώριο απομένει για όσα μπορούν να περικοπούν: καφέ, φαγητό εκτός σπιτιού, ψυχαγωγία και άλλες καθημερινές δραστηριότητες.
Γι’ αυτό ο στόχος δεν μπορεί να είναι να προστατευτεί η κατανάλωση καφέ. Πρέπει να προστατευτεί η πραγματική αγοραστική δυνατότητα του νοικοκυριού, ώστε μετά την πληρωμή των βασικών αναγκών να εξακολουθεί να υπάρχει διαθέσιμο εισόδημα και για την κοινωνική ζωή.
Η αποτελεσματικότητα κάθε παρέμβασης μπορεί να κριθεί με ένα πολύ συγκεκριμένο μέτρο: πόσα χρήματα απομένουν πραγματικά στο νοικοκυριό αφού πληρωθούν τρόφιμα, στέγαση, ενέργεια και μετακινήσεις.
Γιατί εκεί βρίσκεται τελικά και η διαφορά που αποκαλύπτει η ιστορία του καφέ:
Άλλο να επιλέγει κάποιος να πιει τον καφέ του στο σπίτι. Και άλλο να περιορίζει την έξοδο επειδή, αφού πληρώσει τα απαραίτητα, ο οικογενειακός προϋπολογισμός δεν αφήνει πλέον το ίδιο περιθώριο επιλογής.
