29/09/2025
Φωτογραφία από Red de Apoyo Iztapalapa Sexta
“Το επάγγελμά μας είναι η ελπίδα… από τα εξαντλημένα και πληγωμένα σώματά μας πρέπει να αναδυθεί ένας νέος κόσμος” Με αυτά τα λόγια, μεταγεγραμμένα από τον Τζον Μπέργκερ, John Berger, ο υποδιοικητής Μάρκος μας παραδίδει ένα από τα πιο βαθιά και επαναστατικά οράματα του σύγχρονου πολιτικού αγώνα. Δεν είναι ένα ιδεολογικό μανιφέστο, αλλά μια υπαρξιακή διακήρυξη που επαναπροσδιορίζει την ίδια την έννοια της αντίστασης, γράφει η Emilia De Rienzo.
Ο Μπέργκερ μας υπενθυμίζει ότι οι ζαπατίστας δεν έχουν κάποιο πολιτικό πρόγραμμα να επιβάλουν. Η δύναμή τους δεν έγκειται σε μια λεπτομερή μεταρρυθμιστική ατζέντα ή σε μια στρατηγική για την κατάληψη της εξουσίας, αλλά σε κάτι πιο λεπτό και ισχυρό: μια πολιτική συνείδηση που προτείνεται ως παράδειγμα. Αυτή είναι η πραγματική τους καινοτομία – η μετατροπή της πολιτικής από επιβολή σε έμπνευση, από κατάκτηση σε μετάδοση, μόλυνση.
Η πεποίθησή τους είναι ότι αντιπροσωπεύουν τους νεκρούς, «όλους τους κακομεταχειρισμένους νεκρούς…»:
ο ζαπατιστικός αγώνας δεν φορτώνεται – δεν αναλαμβάνει την ευθύνη, το βάρος – μόνο των σημερινών αδικιών, αλλά μια γενεαλογία βασάνων που διασχίζει τις γενιές. «Amor y dolore» – »αγάπη και πόνος» – «δύο λέξεις που όχι μόνο ομοιοκαταληκτούν, αλλά οι οποίες ενώνονται και βαδίζουν μαζί». Αυτή η ποιητική σύνθεση κρύβει μια βαθιά αλήθεια: οι νεκροί δεν είναι παθητικά θύματα που πρέπει να τιμώνται, αλλά ενεργοί σύντροφοι σε ένα ταξίδι, μια πορεία που συνεχίζεται. Το βάσανο τους, διαποτισμένο με αγάπη για τη δικαιοσύνη και για τον κόσμο-τον λαό τους, καθίσταται μεταμορφωτική κληρονομιά.
Οι νεκροί ζαπατίστας δεν απαιτούν, δεν διεκδικούν αποζημιώσεις ή τιμωρίες — ζητούν να μην είναι μάταια τα βάσανά τους. Ο πόνος τους μετατρέπεται σε εποικοδομητική ενέργεια, σε κινητήρια δύναμη προς έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη αλλά πρέπει να γεννηθεί. Είναι μια γενεσιουργός λογική. Σε αυτό το όραμα, ο χρόνος δεν είναι μια γραμμή που χωρίζει ξεκάθαρα το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, αλλά μια σπείρα όπου οι γενιές αλληλοσυνδέονται. Οι νεκροί περπατούν με τους ζωντανούς, και οι ζωντανοί προετοιμάζουν το δρόμο για όσους δεν έχουν ακόμη γεννηθεί. Κάθε χειρονομία αντίστασης, κάθε πράξη φροντίδας, κάθε στιγμή πόνου που βιώνεται με αξιοπρέπεια καθίσταται μέρος μιας συλλογικής κληρονομιάς η οποία μεταδίδεται και πολλαπλασιάζεται. Δεν είναι ότι κουβαλούν στις πλάτες το βάρος του παρελθόντος, στους ώμους τους, αλλά για την αναγνώριση ότι είναι μέρος ενός κινήματος που διασχίζει γενεές και δίνει νόημα ακόμη και στις πιο μικρές και καθημερινές χειρονομίες.
«Το επάγγελμά μας είναι η ελπίδα» – ‘Ετσι λέει ο Μάρκος. Δεν αγωνιζόμαστε απλώς ενάντια σε κάτι, αλλά για κάτι που δεν υπάρχει ακόμα. Η ελπίδα καθίσταται καθημερινή πρακτική, αυστηρή πειθαρχία, τέχνη που μαθαίνεται και τελειοποιείται.
Από τα «εξαντλημένα και διαλυμένα σώματα, πρέπει να αναδυθεί ένας νέος κόσμος» — όχι μέσω της νίκης με την παραδοσιακή έννοια, αλλά μέσω μιας γέννησης που απαιτεί τα πάντα: ζωές, σώματα, ψυχές. Η θυσία δεν είναι αυτοσκοπός αλλά γενεσιουργός.
Οι ζαπατίστας έχουν καταλάβει, ένιωσαν, έχουν διαισθανθεί κάτι θεμελιώδες: στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της άμεσης επικοινωνίας, το παράδειγμα μπορεί να είναι πιο ισχυρό από την κατάκτηση. Μια κοινότητα που καταφέρνει να ζει διαφορετικά, που αποδεικνύει πως είναι δυνατές άλλες κοινωνικές σχέσεις, που εφαρμόζει τη δικαιοσύνη αντί απλώς να την διεκδικεί, καθίσταται ένας φάρος για όποιον στον κόσμο αναζητά εναλλακτικές λύσεις.
Δεν πρόκειται για εξαγωγή ενός μοντέλου, αλλά για απόδειξη ότι ο μετασχηματισμός είναι εφικτός, η μεταμόρφωση. Κάθε κοινότητα θα βρει τις δικές της μορφές, τους δικούς της ρυθμούς, τις δικές της μεθόδους – αλλά το ζαπατιστικό παράδειγμα καταδεικνύει ότι η πολιτική μπορεί να βιωθεί ως πράξη αγάπης, η αντίσταση ως δημιουργία ενός μέλλοντος, ο αγώνας ως ομολογία ελπίδας, επάγγελμα ελπίδα. Κατά βάθος, η συνέχιση του αγώνα είναι ήδη μια μορφή νίκης. Σημαίνει ότι δεν έχουν καταφέρει [οι αντίπαλοι στμ] να σπάσουν το πνεύμα τους, να διακόψουν τη μετάδοση αξιών, να σβήσουν, να διαγράψουν την ελπίδα τους. Η ίδια η συνέχιση καθίσταται πράξη αντίστασης.
Οι νεκροί ζαπατίστας ζουν σαν βλαστάνοντες σπόροι, σαν μεταμορφωτικές ενέργειες, σαν φωνές που συνεχίζουν να μιλούν μέσα από τις καθημερινές χειρονομίες αυτών που συνεχίζουν την κληρονομιά τους. Σε έναν κόσμο που φαίνεται να έχει χάσει την ικανότητα να φαντάζεται εναλλακτικές λύσεις, οι ζαπατίστας μας υπενθυμίζουν ότι η πιο βαθιά επανάσταση θα μπορούσε να είναι εκείνη να βρίσκουμε ξανά την αίσθηση του ιερού μέσα στον πολιτικό αγώνα – όχι το ιερό ως αμετάβλητο δόγμα, αλλά ως βαθύ σεβασμό για τη ζωή, για τους νεκρούς που μας προηγήθηκαν και για τους αγέννητους που θα έρθουν μετά από εμάς.
Το επάγγελμά τους είναι η ελπίδα. Και ίσως, σε αυτές τις δύσκολες εποχές, δεν υπάρχει πιο επείγον επάγγελμα να μάθει κάποιος.
Καθώς ο κόσμος του 2025 παλεύει μέσα σε αυξανόμενες πολώσεις, πολέμους που μοιάζουν να μην έχουν τέλος και τον συνεχώς αυξανόμενο πειρασμό να απαντηθεί η βία με περισσότερη βία, το ζαπατιστικό μάθημα αντηχεί με ιδιαίτερα επείγουσα ανάγκη. Όπως έγραφε ξανά ο Μάρκος: “Το καθήκον μας δεν είναι να κερδίζουμε, αλλά να χτίζουμε. Δεν πρόκειται για την καταστροφή του άλλου, αλλά για το χτίσιμο του εαυτού μας.”
Σε μια εποχή που απαιτεί ριζοσπαστικές επιλογές, ίσως ο αληθινός ριζοσπαστισμός να βρίσκεται ακριβώς εδώ: επιλέγοντας να είσαι σπόρος αντί για ερείπια, να επαγγέλλεσαι ελπίδα αντί να σπέρνεις την απελπισία.
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Comune-info
