Καθώς η κυβέρνηση ΗΠΑ σφίγγει την πολιορκία της στην Κούβα, αναβιώνοντας τη ρητορική μιας ασυνήθιστης και εξαιρετικής απειλής – την ίδια νομική φόρμουλα που χρησιμοποίησε ο Μπαράκ Ομπάμα για να ξεκινήσει την πολιορκία κατά της μπολιβαριανής Βενεζουέλας – η μάχη μετατοπίζεται στο πεδίο της υποκειμενικότητας και του πολιτισμού. Δεν είναι απλώς ένας οικονομικός και χρηματοπιστωτικός αποκλεισμός. είναι ένας υβριδικός πόλεμος που επιδιώκει να συντρίψει την ψυχή της Επανάστασης, επιχειρώντας να υποκινήσει τεχνητά έγχρωμες επαναστάσεις εν μέσω των υλικών δυσκολιών που επιβάλλει η Ουάσινγκτον.
Σε αυτό το χαράκωμα ιδεών, η φωνή του Enrique Ubieta είναι μια ουσιώδης πυξίδα. Δοκιμιογράφος και συντάκτης του ιστορικού περιοδικού Revolución y Cultura, ο Ubieta ενσαρκώνει τη μορφή του στρατευμένου διανοούμενου που δεν διαχωρίζει ποτέ την αισθητική ανάλυση από τη γεωπολιτική εμπλοκή, δέσμευση. Σε αυτή τη συνέντευξη, εστιάζει στην εσωτερική κρίση που αντιμετωπίζει η αμερικανική κοινωνία, αποκαλύπτει τον αντίκτυπο των γεγονότων της 3ης ιανουαρίου στην Κούβα και χαράζει τις πορείες, τις διαδρομές μιας διεθνούς αλληλεγγύης που πρέπει να γίνει ενεργός θώρακας κατά του εκβιασμού του δολαρίου. Με τη σαφήνεια/διαύγεια κάποιου που βιώνει την πολιορκία από την καρδιά της Αβάνας, ο Ubieta μας υπενθυμίζει ότι η κουλτούρα δεν είναι ένα στολίδι, αλλά το οξυγόνο ενός λαού που αποφάσισε να μην επιστρέψει ποτέ ξανά να είναι η αυλή κανενός.
της Geraldina Colotti
Ενρίκε, η κυβέρνηση Τραμπ πρόσφατα σφίγγει τον αποκλεισμό κατά της Κούβας, χρησιμοποιώντας την ίδια ρητορική με το εκτελεστικό διάταγμα του Ομπάμα κατά της Βενεζουέλας: χαρακτηρίζοντας το έθνος ως μια ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή. Ποια δομικά νήματα συνδέουν αυτές τις αποφάσεις που λαμβάνονται από προέδρους με φαινομενικά αντίθετες απόψεις και τι μας λέει αυτό για τη συνέχεια του ιμπεριαλιστικού δόγματος προς την περιοχή;
Είναι αναπόφευκτο να ξεκινήσω δηλώνοντας κάποια προφανή πράγματα: ο ιμπεριαλισμός έχει παγκόσμια συμφέροντα και συμπεριφορές που εφαρμόζουν αδιακρίτως τόσο τα κόμματα όσο και οι ομάδες εξουσίας, αλλά δεν είναι μονολιθικός. Υπάρχουν λίγο πολύ ισχυροί τομείς, των οποίων τα συμφέροντα δεν συμπίπτουν απαραίτητα με τις κομματικές δομές και εκφράζονται σε ομάδες τόσο εντός όσο και εκτός αυτών. Τώρα, η παρουσία οικονομικών μέσων/εργαλείων πίεσης στις διεθνείς σχέσεις δεν είναι καινούργια, όπως αποδεικνύεται από την ύπαρξη του οικονομικού, εμπορικού και χρηματοοικονομικού αποκλεισμού κατά της Κούβας που χρονολογείται από το 1962. Η εξωεδαφικότητά του βασίζεται στην απαγόρευση: της χρήσης του δολαρίου· της απόκτησης από εταιρείες με πλήρες ή κοινό αμερικανικό κεφάλαιο προϊόντων που περιέχουν κουβανικό νικέλιο· της αγοράς από την Κούβα από τρίτους μηχανημάτων που κατασκευάζονται με 10% αμερικανικά εξαρτήματα· και της απαγόρευσης εισόδου στις Ηνωμένες Πολιτείες πλοίων που έχουν αγγίξει κουβανικά λιμάνια για τις επόμενες 180 ημέρες, μεταξύ άλλων πραγμάτων. Ωστόσο, αυτός ο πόρος, αυτό το μέσο έχει ενσωματώσει νέες παραλλαγές, όπως οι λεγόμενες παράπλευρες κυρώσεις και οι «έξυπνες» κυρώσεις. Σύμφωνα με την οικονομολόγο Yazmín Vázquez, οι πρώτες έχουν σχεδιαστεί για να περιορίσουν την υποστήριξη τρίτων χωρών σε χώρες που είχαν προηγουμένως τιμωρηθεί (για παράδειγμα, επιβάλλοντας υψηλότερους δασμούς)· οι δεύτερες στοχεύουν σε ένα προϊόν ή μια οικονομική δραστηριότητα που κατέχει κεντρική θέση στη ζωή μιας χώρας, και μπορεί από μόνα της να διαταράξει ολόκληρη τη λειτουργία της. Αυτό ακριβώς σκοπεύουν να εφαρμόσουν, όπως έκαναν και στη Βενεζουέλα, με το πρόσφατα υπογεγραμμένο εκτελεστικό διάταγμα.
Η βορειοαμερικανική κοινωνία αντιμετωπίζει μια οξεία κρίση που μπορεί να την κατακερματίσει: τις τελευταίες δεκαετίες, η συντηρητική, ακόμη και αντιδραστική, φασιστικού καλουπιού σκέψη έχει διαπεράσει τους τομείς που επηρεάζονται από αυτήν την κρίση, πρόθυμους να κατηγορήσουν, να ρίξουν το φταίξιμο των δικών τους ελλείψεων /ανεπαρκειών στους μετανάστες και τους άθεους. Αυτή η σκέψη, που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην κυβέρνηση, φαίνεται να είναι η κυρίαρχη επειδή εκφράζεται ανοιχτά, υπαγορεύει νόμους, διαμορφώνει συμπεριφορές και καταστέλλει τους αντιπάλους της: είναι κατά των μεταναστών, υπερεθνικιστική και υπέρ της λευκής υπεροχής, μισογύνης, ρατσιστική, αντιτίθεται στις αμβλώσεις, λογοκρίνει βιβλία και μάχεται την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Κάθε φιλελεύθερη στάση, με την παραδοσιακή βορειοαμερικανική έννοια, χαρακτηρίζεται ως κομμουνιστική. Σαν αποτέλεσμα, τα θύματα ριζοσπαστικοποιούνται και δημιουργούνται αυθόρμητα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ των επηρεαζόμενων, εκείνων που τους χτυπούν, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ενωτικά μέτωπα, ενωμένα.
Οι αυτοαποκαλούμενοι φιλελεύθεροι πολιτικοί, παραδοσιακά συστημικοί στις Ηνωμένες Πολιτείες, αρχίζουν να υποστηρίζουν/να διεκδικούν έννοιες που προηγουμένως ήταν αδιανόητες, όπως ο σοσιαλισμός. Ένας μουσουλμάνος υποψήφιος που δηλώνει δημοκρατικός σοσιαλιστής εξελέγη με σημαντική πλειοψηφία ψηφοφόρων για το δημοτικό συμβούλιο της Νέας Υόρκης. Η ιστορική στιγμή που ζούμε έχει διαλύσει την αδράνεια, τη συστημική ορθότητα και την ακινησία της βορειοαμερικανικής αριστεράς, η οποία εξακολουθεί να στερείται ηγετών και κοινών οριζόντων, αναγκασμένη να αντιδρά σε μια δεξιά που δεν κρύβει τους στόχους και τα αισθήματά της, και που έχει σπάσει τους κανόνες της αστικής δημοκρατίας. Αυτή η αντίδραση είναι ακόμα δειλή, αργή και κατά μία έννοια καθυστερημένη, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε εμφύλιο πόλεμο. Μπροστά στη ρήξη της αστικής δημοκρατίας, αυτό εξακολουθεί να αποτελεί μια έκκληση για την αποκατάστασή της. Προς το παρόν, ετούτη είναι μια συμπεριφορά που υποστηρίζεται από νόμιμη αυτοάμυνα.
Ο Μπαράκ Ομπάμα χρησιμοποίησε τα δύο κλασικά εργαλεία της αυτοκρατορικής πολιτικής: το καρότο και το μαστίγιο. Ενώ προσπαθούσε να αποπλανήσει, να μαγέψει τους κουβανούς με μια δηλητηριώδη συνύπαρξη -μια πρόκληση που έγινε αποδεκτή- προώθησε το πραξικόπημα στην Ονδούρα, κήρυξε τη Βενεζουέλα ως ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή και παρενέβη στη Λιβύη. Ένα κύριο άρθρο που δημοσιεύτηκε στους New York Times το 2016 είχε τίτλο: «Η απροσδόκητη κληρονομιά του Ομπάμα: οκτώ χρόνια συνεχούς πολέμου, παρά το γεγονός ότι έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης». Η οργή του εγωκεντρικού Τραμπ, ο οποίος επίσης επιθυμούσε να το λάβει και του αρνήθηκαν, είναι κατανοητή. Η διαφορά μεταξύ των δύο ιθυνόντων -και μπορεί να φαίνεται ασήμαντη, αλλά δεν είναι- είναι ότι η τάση που αντιπροσωπεύει ο Τραμπ, σε επίγνωση της κατακόρυφης πτώσης της ισχύος των Ηπα, έχει θέσει ως στόχο να την ανακτήσει με κάθε κόστος, χωρίς ούτε τον χρόνο ούτε την επιθυμία να συγκαλύψει τις πράξεις της. Ο νταής της γειτονιάς δεν κατασκευάζει δικαιολογίες τώρα, ή τουλάχιστον δεν κρύβει το γεγονός ότι τέτοιες είναι, επειδή θέλει όλοι να γνωρίζουν ότι από τούδε και στο εξής θα ενεργεί σύμφωνα με την αυτοκρατορική του βούληση. Παρόλο που χρειαζόταν την κατασκευή ενός ψεύτικου καρτέλ ναρκωτικών για να διώξει νομικά τον Μαδούρο, τον οποίο χαρακτήρισε ναρκοτρομοκράτη, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι ο στόχος του ήταν το πετρέλαιο της Βενεζουέλας. Η σημερινή κυβέρνηση έχει παραβιάσει ανοιχτά όλους τους διεθνείς κανόνες συνύπαρξης και τους θεσμούς που τους εκπροσωπούν.
Η Κούβα δεν διαθέτει ούτε σημαντικά αποθέματα πετρελαίου ούτε ιδιαίτερα περιζήτητους φυσικούς πόρους, αλλά διαθέτει μια απαράδεκτη κληρονομιά: μια μικρή, ανυπότακτη χώρα ενενήντα μίλια από τις ακτές των Ηπα που έχει αντισταθεί στην πολιορκία, την επιθετικότητα και τον σκληρό αποκλεισμό για 67 χρόνια και 13 προέδρους, συμπεριλαμβανομένου του νυν. Η δύναμη της Κούβας, ακραίας επικινδυνότητας για την αυτοκρατορία, είναι το παράδειγμά της. Η Κούβα είναι ένα σύμβολο, πρότυπο, υπόδειγμα. Ούτε εξάγει ούτε υποστηρίζει την τρομοκρατία, την έχει υπομείνει για έξι δεκαετίες. εξάγει το παράδειγμά της, έστω και άθελά της, με τη σιωπηλή της αντίσταση, με την ιατρική της συνεργασία σε περισσότερες από εξήντα χώρες, με την εξωτερική πολιτική αρχών της.
Μετά από αυτό το διάταγμα και την αυστηροποίηση του αποκλεισμού, ποια είναι η πραγματική κατάσταση, το σενάριο που ζείτε στο νησί; Αντιμέτωπη με τις προσπάθειες της Ουάσιγκτον να υποκινήσει μια έγχρωμη επανάσταση εργαλειοποιώντας τις οικονομικές ελλείψεις, πώς απαντά η πνευματική πρωτοπορία και ο οργανωμένος πληθυσμός;
Ο κουβανικός λαός βιώνει δύο ταυτόχρονες επιθέσεις: αυτή του αποκλεισμού, ο οποίος πλέον φτάνει σε πρωτοφανή επίπεδα εξωεδαφικότητας στην εγκληματική του προσπάθεια να πνίξει την οικονομία, με την πιο ορατή συνέπεια: διακοπές ρεύματος που διαρκούν δώδεκα ώρες ή και περισσότερο την ημέρα, και αυτή των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων, τα οποία επιχειρούν να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη, οδηγώντας τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι αυτή η κατάσταση είναι αποτέλεσμα κακής διακυβέρνησης. Σε τέτοιες συνθήκες εμφανίζονται πάντα οι αποστάτες/προδότες, οι μισθοφόροι, οι sietemesinos, οι ασθενικοί δηλαδή άνθρωποι, όπως τους αποκαλούσε κάποτε ο Martí, τα ανθρωπάρια με λίγα λόγια, πρόθυμοι να χαρίσουν την Πατρίδα προκειμένου να διατηρήσουν ή να έχουν πρόσβαση σε μια αμφίβολη προσωπική ευημερία. Εμείς οι Κουβανοί δεν φιμώνουμε τις αμφιβολίες και τη δυσαρέσκειά μας, αλλά όταν η τρομπέτα mambisa ηχεί καλώντας σε μάχη, εκπλήσσουμε τον εξωτερικό παρατηρητή με μια μαζική αντίδραση. Παραδόξως, τα τελευταία μέτρα και δηλώσεις του Τραμπ σχετικά με την Κούβα, και ο φερόμενος πετρελαϊκός αποκλεισμός του, έχουν εκθέσει στον κόσμο ποιος είναι ο ιστορικός μας εχθρός και τι προτίθεται, και έχουν ενώσει περαιτέρω τους κουβανούς. Οι διανοούμενοί μας γνωρίζουν τον κίνδυνο που θέτει αυτή η απόπειρα επαναποικιοποίησης για τον εθνικό μας πολιτισμό, για την ίδια την ύπαρξη του έθνους, και τον εκφράζουν σε δηλώσεις, ποιήματα, τραγούδια, οπτικοακουστικά μέσα και εικαστικά έργα, στην προθυμία τους να ανταλλάξουν τα δημιουργικά τους όπλα με το τουφέκι που θα υπερασπιστεί την πατρίδα. Ο Χοσέ Μαρτί, José Martí, ο μεγαλύτερος κουβανός συγγραφέας, το διακήρυξε: «Μην με αφήνετε στο σκοτάδι να πεθάνω σαν προδότης. Και έδωσε τη ζωή του, με το πιστόλι στο χέρι, στραμμένο στον ήλιο.
Η 3η ιανουαρίου που μας πέρασε σηματοδότησε μια καμπή, ένα σημείο ρήξης με την απαγωγή του Προέδρου Μαδούρο και της Σίλια Φλόρες. Εσείς στην Κούβα καλωσορίσατε τους κουβανούς στρατιώτες και τους συνεργάτες τους που επέζησαν από την επίθεση. Απέναντι στη διεθνή βρώμικη προπαγάνδα, τι μας λένε αυτές οι μαρτυρίες για την κλίμακα του απόπειρα κατοχής που πραγματοποιήθηκε εκείνη την ημέρα;
Αν και προηγήθηκε η επιθετικότητα και η πολιορκία, η 3η ιανουαρίου σηματοδοτεί την έναρξη της μεγαλύτερης σταυροφορίας βίας του ιμπεριαλισμού εναντίον των λαών της Αμερικής Μας. Η σχετική επιτυχία της επιχείρησης απαγωγής, σε μια βομβαρδισμένη πόλη, ενθάρρυνε αυτό το ανθρωπάκι αυτοκράτορα και οι απειλές του κλιμακώθηκαν, ανέβασαν τόνο. Ο θάνατος στη μάχη των 32 κουβανών που υπερασπίζονταν τον πρόεδρο Μαδούρο, με τις εχθρικές απώλειες να μην αναγνωρίζονται ακόμη, καταδεικνύει μια άλλη πραγματικότητα: η πιο εξελιγμένη στρατιωτική τεχνολογία είναι ανεπαρκής όταν υπάρχει η απόφαση για νίκη ή θάνατο. Παραδόξως, αυτή η απόφαση είναι η μόνη εγγύηση της νίκης. Η άφιξη στο πάτριο έδαφος αυτών των μαρτύρων του διεθνισμού, των επαναστάσεων της Βενεζουέλας, της Κούβας και της Λατινικής Αμερικής, συγκλόνισε τον λαό, ο οποίος περίμενε ώρες, κάτω από καταρρακτώδη βροχή, για να αποτίσει ύστατο φόρο τιμής. Η στάση αυτών των συμπατριωτών πέτυχε κάτι που ο Τραμπ θα έπρεπε να λάβει υπόψη: αναζωπύρωσε τη φλόγα του επαναστατικού μυστικισμού. Οι λεπτομέρειες για το τι συνέβη εκείνο το βράδυ δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί, αλλά αυτό που γνωρίζουμε είναι επαρκές. Αυτός ο μυστικισμός είναι η κινητήρια δύναμη, η παλλόμενη μηχανή των επαναστάσεων.
Ως διευθυντής του περιοδικού Revolución y Cultura, γνωρίζετε ότι ο πολιτισμός είναι η ψυχή της αντίστασης. Πώς αρθρώνεται η μάχη των ιδεών σήμερα απέναντι σε μια πολιορκία που δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και επικοινωνιακή και συμβολική; Ποιος είναι ο ρόλος του περιοδικού στην υπεράσπιση της επαναστατικής υποκειμενικότητας απέναντι στη νεοφιλελεύθερη επίθεση;
Από την αρχαιότητα, οι κατακτητές γνώριζαν ότι δεν αρκεί να καταλαμβάνουν τα ξένα εδάφη. είναι απαραίτητο να καταλαμβάνουν τα μυαλά των κατοίκων τους. Στην εποχή του Διαδικτύου, ο πολιτιστικός πόλεμος αποκτά μεγαλύτερη ένταση. Οι επαναστάσεις αποκαθιστούν/επιστρέφουν την αυτοεκτίμηση στους πολίτες τους, λυτρώνουν την ιστορία των λαών τους και αντιμετωπίζουν τους εχθρούς τους, τόσο εξωτερικούς όσο και εσωτερικούς, με θάρρος και επιτυχία. Αυτό είναι το πρώτο και ουσιαστικό βήμα για να σπάσουμε τις αλυσίδες της ψυχικής, νοητικής εξάρτησης: να νιώθουμε περήφανοι για το ποιοι είμαστε και τι έχουμε πετύχει. Ο νεοαποικιισμός λειτουργεί προς την αντίθετη κατεύθυνση: θέλει να μας κάνει να πιστεύουμε ότι είμαστε κατώτεροι, ότι δεν μπορούμε να νικήσουμε τον ιμπεριαλισμό, ότι πρέπει να τον μιμηθούμε και να τον υποστηρίξουμε, να του κάνουμε τις πλάτες. Κάθε κοινωνικοπολιτικό σχέδιο έχει το πάνθεον των ηρώων του, επειδή χρειάζεται, απαιτεί, ένα παρελθόν που να το συντηρεί. Η κουλτούρα της περιουσίας, του να έχεις, μεταμορφώνει τους εκατομμυριούχους σε ήρωες προς μίμηση, μετρώντας την επιτυχία με τα προσωπικά υπάρχοντα. Οι δικοί μας ήρωες είναι άλλοι, και προσπαθούν να χτίσουν μια κοινωνία στην οποία οι πολίτες κρίνονται από τη συμβολή τους στο κοινό καλό. Ο Χοσέ Μαρτί έγραψε ότι το να είσαι χριστιανός σημαίνει να είσαι σαν τον Χριστό. Τα παιδιά μας επαναλαμβάνουν στο σχολείο: Θα είμαστε σαν τον Τσε. Δεν πρόκειται για τον θάνατο στον Σταυρό ή στη La Higuera, μιλάμε σχετικά με το να ακολουθούμε τα βήματα, τα ίχνη του ανθρωπισμού που και οι δύο μορφές ενσαρκώνουν με τον δικό τους τρόπο.
Η κουβανική κουλτούρα σφυρηλατήθηκε σε αντιαποικιακούς και αντιιμπεριαλιστικούς αγώνες. Καθώς η Κούβα ολοκλήρωνε την εθνική της ταυτότητα, την μόρφωση της ως έθνος, ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός διαμορφωνόταν 90 μίλια από τις ακτές της, και ο πρώτος ιμπεριαλιστικός πόλεμος της Ανθρωπότητας, σύμφωνα με τον ορισμό του Λένιν για αυτό το στάδιο καπιταλιστικής ανάπτυξης, έλαβε χώρα στην Κούβα το 1898. Ένα ταξίδι μέσα από το έργο των κορυφαίων Κουβανών στοχαστών του 19ου, 20ού και 21ου αιώνα θα δείξει ότι η κύρια ανησυχία του πολιτισμού μας έγκειται στην ασύμμετρη σχέση που σταδιακά κατέλαβε τον πλούτο μας μέχρι την πλήρη απελευθέρωσή του το 1959. Το εμπάργκο πετρελαίου επηρεάζει όχι μόνο τη λειτουργία των νοσοκομείων, των σχολείων, των εργοστασίων και την καθημερινότητά μας στο σπίτι, χτυπά και την κουλτούρα. Φέτος, αναγκαστήκαμε να αναστείλουμε τη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, τη μεγαλύτερη πολιτιστική εκδήλωση της χώρας, λίγες μέρες πριν από τα εγκαίνιά της. Αλλά δεν θα υπάρξει πολιτιστική συσκότιση. Θα μεταφέρουμε τις δραστηριότητες στις κοινότητες και θα δημιουργήσουμε νέους χώρους για δημιουργία. Όπως είπε ο υπουργός πολιτισμού μας, θα κάνουμε περισσότερα με λιγότερα.
Η συμβολή του περιοδικού Revolución y Cultura, που ιδρύθηκε το 1961 και το οποίο έχω την τιμή να διευθύνω σήμερα, είναι συνετή. Φιλοδοξεί να συνδέσει αυτές τις εκφράσεις, αυτά τα όρια στην εθνική και διεθνή δραστηριότητα των καλλιτεχνών και των διανοουμένων μας, να ενισχύσει τις οδούς επαναβεβαίωσης της ταυτότητάς μας. Μετά από έξι χρόνια που δεν εμφανιζόμασταν στον τύπο, έχουμε ανακτήσει την αλληλουχία με την υποστήριξη της διεθνούς αλληλεγγύης.
Οι ανταλλαγές Κούβας-Βενεζουέλας αποτελούν αγαπημένο στόχο του ιμπεριαλιστικού εκβιασμού. Στην πράξη, πώς μπορεί να διατηρηθεί η ροή της ιατρικής, επιστημονικής και πολιτιστικής αλληλεγγύης υπό την τρέχουσα κατάσταση πολιορκίας; Πώς προστατεύονται αμφότερα τα έθνη μπροστά στον εκβιασμό των κυρώσεων;
Η Κούβα δεν εγκαταλείπει. Ο διεθνισμός βρίσκεται στο συστατικό DNA της κουβανικής εθνικότητας: Προέρχομαι από παντού, από κάθε μέρος, και πηγαίνω παντού, σε κάθε μέρος, λέει ένας στίχος του Χοσέ Μαρτί, ο οποίος, όπως και ο Μπολιβάρ, οραματίστηκε την ενότητα της Αμερικής Μας. Ο ιμπεριαλισμός σε άλλες εποχές επηρέασε την ευελιξία του μπλόκου στην αποχώρησή μας από την Αγκόλα ή στην αναστολή της βοήθειας προς τη Νικαράγουα των σαντινίστας τα πρώτα χρόνια. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη. Η απάντηση ήταν πάντα η ίδια: φεύγουμε όταν μας το ζητήσει η νόμιμη εξουσία· αυτός που δέχεται την επίθεση, όχι ο επιτιθέμενος. Δεν διαπραγματευόμαστε τις αρχές. Η αλληλέγγυα σχέση συμπληρωματικότητας που έχουν καλλιεργήσει/προωθήσει η Κούβα και η Βενεζουέλα (Φιντέλ και Τσάβες) είναι ένα παράδειγμα του πώς θα είναι μια μέρα οι σχέσεις μεταξύ όλων των χωρών του κόσμου. Όπως είπε ο Πρόεδρός μας, αυτές ήταν σχέσεις αμοιβαιότητας, συνεργασίας, υποδειγματικές για τις χώρες του Τρίτου Κόσμου, οι οποίες έχουν επεκταθεί με την ALBA-TCP, την Misión Milagro, PetroCaribe, τα κουβανικά προγράμματα αλφαβητισμού Yo sí puedo, με την υποδοχή χιλιάδων νέων λατινοαμερικανών, αφρικανών, ακόμη και φτωχών αμερικανών ηπα στη Λατινοαμερικανική Ιατρική Σχολή. Η Κούβα ήταν το μόνο έθνος που έστειλε ιατρικές ταξιαρχίες στη Δυτική Αφρική το 2014-2015 για την καταπολέμηση της επιδημίας έμπολα, όταν οι τρόποι με τους οποίους εξαπλώθηκε αυτός ο θανατηφόρος ιός δεν είχαν ακόμη κατανοηθεί πλήρως, και το 2020 επέκτεινε την αλληλέγγυα παρουσία της σε 42 χώρες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων ιδιαίτερα ανεπτυγμένων χωρών όπως η Ιταλία.
Έχω πει σε άλλες περιπτώσεις ότι υπάρχουν δύο είδη λαών ( ανθρώπινων ιστοριών): οι κατακτητές λαοί και οι απελευθερωτές. Οι δεύτεροι δεν αγωνίζονται μόνο για τη δική τους ελευθερία, αλλά συμβάλλουν και στην ελευθερία των άλλων, επειδή βλέπουν τον εαυτό τους σε αυτούς. Αποκάλεσαν τον Μπολιβάρ ο Απελευθερωτής, και αυτός δεν επέτρεψε να ανταλλαχθεί αυτή η πινελιά δόξας με τον ψεύτικο τίτλο του αυτοκράτορα. Οι βενεζουελάνοι απελευθέρωσαν τη μισή ηπειρωτική επικράτεια. Ο Χοσέ Μαρτί δημιούργησε ένα κόμμα για να επιτύχει την ανεξαρτησία της Κούβας και του Πουέρτο Ρίκο και αγωνίστηκε για να αποτρέψει να την πέσουν οι ιμπεριαλιστές στα εδάφη μας της Αμερικής. Εμείς οι κουβανοί συνεισφέραμε αποφασιστικά στην ανεξαρτησία της Αφρικής τον 20ό αιώνα. Δεν έχουμε λάβει τίποτα σε αντάλλαγμα. Η κουλτούρα της αλληλεγγύης μας καθορίζει. Χειροκροτούμε τον γιατρό που μας αφήνει για να φροντίσει τους άπορους σε οποιαδήποτε ήπειρο, ακόμη και στον λεγόμενο Πρώτο Κόσμο. Θαυμάζουμε τον αγωνιστή που διακινδυνεύει τη ζωή του για έναν δίκαιο σκοπό σε κάποια σκοτεινή γωνιά του πλανήτη. Ο Τσάβες και ο Φιντέλ σχημάτισαν το αήττητο δίδυμο της αλληλεγγύης. Η αλληλεγγύη είναι η ουσία μιας Επανάστασης.
Ποιους συμμάχους και ποια σενάρια προβλέπετε για την Κούβα βραχυπρόθεσμα; Πώς αξιολογείτε τον ρόλο των BRICS+ και δυνάμεων όπως η Κίνα και η Ρωσία στη διάσπαση της ηγεμονίας του δολαρίου και στη διασφάλιση της επιβίωσης των κυρίαρχων σχεδίων στην Καραϊβική;
Εσωτερικά, το σενάριο θα είναι αναγκαστικά εκείνο της δημιουργικής αντίστασης και της μαχητικής προετοιμασίας. Όπως είπε ο Πρόεδρός μας Ντίας-Κανέλ, πρέπει να μετατρέψουμε αυτήν την εγκληματική επιθετικότητα σε μια ευκαιρία για τη δημιουργία μηχανισμών ενεργειακής αυτάρκειας, μέσω της διύλισης του πετρελαίου μας και του αναπτυσσόμενου δικτύου ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τη δεκαετία του 1980, ακόμη και πριν καταρρεύσει το λεγόμενο σοσιαλιστικό στρατόπεδο, η Κούβα γνώριζε ότι έπρεπε να βασίζεται στις δικές της δυνάμεις, ότι η ασφάλεια των συνόρων της, το έργο της δικής της κοινωνικής δικαιοσύνης εξαρτιόνταν αποκλειστικά από την ενότητα και την αποφασιστικότητα του λαού της. Ο πόλεμος όλου του λαού ήταν η ιδέα, η έννοια που εφαρμόστηκε απέναντι σε έναν στρατιωτικά, αλλά όχι ηθικά, ισχυρότερο εχθρό. Ωστόσο, μπορώ να πω ότι έχουμε λάβει έμπρακτες εκδηλώσεις υποστήριξης από δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία. Οι δηλώσεις ακολουθήθηκαν από πράξεις. Δεν χρειάζεται να τις απαριθμήσουμε· μπορούν ήδη να επαληθευτούν στην πράξη. Η διεθνής αλληλεγγύη αυξάνεται, τόσο των λαών όσο και των άξιων κυβερνήσεων. Η Κούβα δεν είναι ένας πετρελαϊκός πόρος, αλλά ηθικός, που μισείται από τον ιμπεριαλισμό, ενώ οι λαοί του κόσμου τον χρειάζονται. Και όχι μόνο οι λαοί, αλλά και οι κυβερνήσεις.
Η δύναμη των BRICS δεν έγκειται στις μεμονωμένες δυνατότητες κάθε μέλους τους, όσο μεγάλες/μεγάλο κι αν είναι, αλλά στην ικανότητά τους να ενεργούν ως μπλοκ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε κάποτε να ήταν αυτό: ένα υπερεθνικό κράτος, με ισχυρό νόμισμα, που ενεργούσε ως αντίβαρο στην αυτοκρατορική ηγεμονία των Ηπα. Αλλά ο ιμπεριαλισμός έχει υπονομεύσει/ανατρέψει αυτή την ενότητα προσφέροντας στρατιωτική ασφάλεια στις πηγές προμήθειας πρώτων υλών και τροφοδοτώντας παλιές φιλοδοξίες μεγαλείου και αμοιβαίων συμφερόντων των μεν επί των δε. Στην πραγματικότητα, ο ιμπεριαλισμός που συνήθως προσδιορίζουμε ως αμερικανικό ηπα -επειδή το στρατιωτικό, οικονομικό και συμβολικό του διοικητικό κέντρο κατοικεί, βρίσκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες- είναι ένα υπερεθνικό φαινόμενο και απαιτεί μια υποδεέστερη Ευρώπη, εξαρτημένη. Μερικοί συγγραφείς/παράγοντες το αποκαλούν δυτικό ιμπεριαλισμό, έναν γεωπολιτικό ορισμό, όχι γεωγραφικό. Αυτός ο τύπος ιμπεριαλισμού βρίσκεται σε παρακμή και για αυτόν τον λόγο οι επιθέσεις του είναι πιο βίαιες σήμερα, καθώς προσπαθεί πάση θυσία να διατηρήσει την αρχαία παγκόσμια ηγεμονία του. Το περίεργο του θέματος είναι ότι οι ενέργειές του συμβάλλουν επίσης στην αποδυνάμωση και τη διάσπασή του. Η δύναμη των BRICS μπορεί να αναπτυχθεί μόνο εκτός αυτού του οικοσυστήματος. το να είσαι σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών σημαίνει να αποδέχεσαι την ηγεμονία τους, την υπεροχή των συμφερόντων τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αριστερά, άναυδη από την αποτυχία του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, για πολύ καιρό ήταν διακριτική, πολιτικά ορθή και περιστασιακά διφορούμενη. ισχυριζόταν ότι υψώθηκε ως υπερασπιστής μιας αστικής δημοκρατίας που η μπουρζουαζία εγκαταλείπει. Είναι αδύνατο να είσαι αριστερός μέσα και να μην είσαι αριστερός έξω (και αντίστροφα). αυτό που κάνουν στον γείτονά σου σήμερα, όπως θα έλεγε ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, θα σου το κάνουν αύριο. Μαζικές διαδηλώσεις υποστήριξης για την Κούβα και τη Βενεζουέλα έχουν πραγματοποιηθεί μπροστά από τις πρεσβείες της αυτοκρατορίας σε πολλές πρωτεύουσες σε όλο τον κόσμο.
Σε διεθνές επίπεδο, ποιες ενέργειες θεωρείτε επείγουσες για τη μετάβαση από τη ρητορική αλληλεγγύη στην ενεργό άμυνα; Πώς βλέπετε το ηπειρωτικό σενάριο: βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο δικαστικό και μιντιακό/επικοινωνιακό σχέδιο Condor ή πιστεύετε ότι η αντίσταση στο Καράκας και την Αβάνα διαχειρίζεται μια νέα αφύπνιση στον Παγκόσμιο Νότο;
Δεν πρέπει να περιμένουμε πολλά από τις τρέχουσες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής. Αυτή είναι απλώς η προσωπική μου άποψη. Με εξαίρεση το Μεξικό, του οποίου η πρόεδρος υπερασπίστηκε την ιστορική αδελφικότητα των χωρών μας, με εξαιρετικό σθένος στην αντίσταση στις πιέσεις του ιμπεριαλισμού και ενός διεφθαρμένου, εγχώριου δεξιού κόμματος που εξαρτάται από το εμπόριο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, και ορισμένα από τα άξια μικρά νησιωτικά κράτη της Καραϊβικής, πάντα θαρραλέα και υποστηρικτικά, η έλευση στην κυβέρνηση ανοιχτών ή συγκαλυμμένων φασιστών, γελοίων μιμητών του Τραμπ που ξεπουλάν την πατρίδα, δημιουργεί ένα δυσμενές σενάριο. Η γκρίζα, τραυλίζουσα αριστερά, αν και μπορεί να φαίνεται προτιμότερη, δεν έχει τίποτα να προσφέρει. Αυτή η πραγματικότητα κρύβει ένα μάθημα: οι ειλικρινείς αριστερές γυναίκες και άνδρες, τα κόμματα και τα κινήματα, είτε ασπάζονται την αντισυστημική τους στάση, είτε θα χαθούν στο τίποτα. Ο φασισμός είναι παιδί του ιμπεριαλισμού, του καπιταλισμού στην πιο παρακμιακή του φάση. ή αγωνιζόμαστε στις ρίζες του, ή χανόμαστε στην αποκατάσταση, την παλινόρθωση της αποικιακής και νεοαποικιακής κανονικότητας. Δεν προσποιούμαστε ότι θυσιάζουμε τον εαυτό μας ούτε κάνουμε εκκλήσεις για θυσία, δεν έχουμε αυτή την απαίτηση, αλλά ο θάνατος των 32 κουβανών ηρώων στο Καράκας είναι μια προειδοποίηση. Η Κούβα θα αγωνιστεί, θα πολεμήσει μέχρι τέλους.
Enrique, βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας ημερομηνίας με τεράστιο συμβολικό βάρος: την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο τον αύγουστο του 2026. Πώς προετοιμάζεται η Κούβα, τόσο στη σκέψη όσο και στη δημιουργικότητα, να γιορτάσει αυτόν τον αιώνα κληρονομιάς του Φιντέλ; Στο τρέχον περιβάλλον της εντατικής πολιορκίας, πώς μπορούν αυτοί οι εορτασμοί να διασφαλιστούν όχι μόνο ως πράξη μνήμης, αλλά ως εργαλείο για έναν ζωντανό πολιτικό αγώνα; και πώς θα μπορούσε η τρέχουσα οικονομική κατάσταση να επιχειρήσει να επισκιάσει ή να επηρεάσει αυτόν τον παγκόσμιο φόρο τιμής στον Κομαντάντε;
Κατά κάποιο παράξενο τρόπο, οι μεγάλοι ήρωες της Λατινικής Αμερικής επιστρέφουν πάντα όταν τους χρειαζόμαστε περισσότερο. Ο Χοσέ Μαρτί το έκανε το 1953, στην εκατονταετηρίδα της γέννησής του, και το 1995, στην εκατονταετηρίδα της πτώσης του στη μάχη, απέναντι στην εξαφάνιση του σοσιαλιστικού οικοσυστήματος. Ο Φιντέλ το κάνει, καθώς φέτος συμπληρώνει την πρώτη εκατονταετηρίδα ζωής του. Το να τον θυμόμαστε δεν έχει να κάνει με την επίκλησή του, την προσφορά λουλουδιών ή την προσφορά επαινετικών λόγων. είναι το να ακολουθούμε το παράδειγμά του για σταθερές αρχές, εμπιστοσύνη στον λαό, στη νίκη, ευελιξία στις τακτικές μάχης, να είμαστε πάντα με τους ταπεινούς και για τους ταπεινούς σε κάθε γωνιά του κόσμου. Yo soy Fidel, Είμαι ο Φιντέλ ήταν το σύνθημα που επανέλαβε ο λαός κατά την κηδεία του το 2016. δεν σημαίνει ότι είμαστε ακριβώς σαν αυτόν, κάτι που είναι αδύνατο, αλλά σημαίνει ότι θα διατηρήσουμε και θα πολλαπλασιάσουμε την κληρονομιά του. Υπάρχει ένα ευρύ σχέδιο δραστηριοτήτων που θα πραγματοποιηθούν κατά τη διάρκεια του έτους, το οποίο τώρα θα προσαρμοστεί στις συνθήκες πολέμου που επέβαλε ο Τραμπ, αλλά ο πραγματικός φόρος τιμής θα είναι μόνο ένας: να αντισταθούμε και να νικήσουμε.
Οι¨mambises ήταν οι κουβανοί αντάρτες ανεξαρτησίας που πολέμησαν ενάντια στον ισπανικό στρατό κατά τη διάρκεια του Δεκαετούς Πολέμου (1868–1878) και του Πολέμου της Ανεξαρτησίας (1895–1898).
Σημασία: Η «τρομπέτα mambisa» ήταν το πνευστό όργανο που χρησιμοποιούσαν οι επαναστάτες για να επικοινωνούν μέσα στη manigua (την πυκνή τροπική βλάστηση όπου κρύβονταν). Χρησιμοποιούνταν για να ηχούν εντολές μάχης, προειδοποιητικά σήματα ή για συσπείρωση.
Συμβολισμός: Η τρομπέτα mambisa αντιπροσωπεύει το θάρρος, την αντοχή και τη δημιουργικότητα των κουβανών ανταρτών, συχνά φτωχών και κακώς εξοπλισμένων, που χρησιμοποιούσαν στοιχειώδη μέσα για να νικήσουν έναν μεγαλύτερο στρατό.
Πολιτιστικό πλαίσιο: Πέρα από τη στρατιωτική του χρήση, ο όρος θυμίζει την εθνική ταυτότητα της Κούβας, τον αγώνα για την ελευθερία και το επαναστατικό πνεύμα (Cubanía).
Giornalista e scrittrice, cura la versione italiana del mensile di politica internazionale Le Monde diplomatique. Esperta di America Latina, scrive per diversi quotidiani e riviste internazionali. È corrispondente per l’Europa di Resumen Latinoamericano e del Cuatro F, la rivista del Partito Socialista Unito del Venezuela (PSUV). Fa parte della segreteria internazionale del Consejo Nacional y Internacional de la comunicación Popular (CONAICOP), delle Brigate Internazionali della Comunicazione Solidale (BRICS-PSUV), della Rete Europea di Solidarietà con la Rivoluzione Bolivariana e della Rete degli Intellettuali in difesa dell’Umanità. Δημοσιογράφος και συγγραφέας, επιμελείται την ιταλική έκδοση του μηνιαίου περιοδικού διεθνούς πολιτικής Le Monde diplomatique. Ειδικός σε θέματα Λατινικής Αμερικής, γράφει για διάφορες διεθνείς εφημερίδες και περιοδικά. Είναι ανταποκρίτρια Ευρώπης για το Resumen Latinoamericano και το Cuatro F, το περιοδικό του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας (PSUV). Είναι μέλος της διεθνούς γραμματείας του Εθνικού και Διεθνούς Συμβουλίου Λαϊκής Επικοινωνίας (CONAICOP), των Διεθνών Ταξιαρχιών για την Αλληλέγγυα Επικοινωνία (BRICS-PSUV), του Ευρωπαϊκού Δικτύου Αλληλεγγύης με την Μπολιβαριανή Επανάσταση και του Δικτύου Διανοουμένων για την Υπεράσπιση της Ανθρωπότητας.
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος lantidiplomatico
