Υπάρχει ένα ερώτημα που δεν μπορούμε πλέον να αντιμετωπίσουμε ως φράση συνεδρίου ή ως τίτλο εντιτόριαλ: ποιος θα ανοικοδομήσει τη δημοκρατία; Επειδή η δημοκρατία, η ουσιαστική της μορφή, δεν είναι «υγιής» ούτε είναι «ασθενής». Βρίσκεται σε μονάδα εντατικής θεραπείας. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι η διάγνωση δεν αφορά μία μόνο Χώρα, ούτε μία κυβέρνηση: αφορά ένα γενικό κλίμα, μια κοινή τάση, μετατόπιση προς το χειρότερο, έναν τρόπο κατανόησης της πολιτικής ως διαχείρισης μιας μόνιμης κατάστασης έκτακτης ανάγκης, γράφει ο Mario Sommella.
Και τότε η Μινεάπολις, ξαφνικά, καθίσταται πιο κοντινή από ό,τι μας αρέσει να παραδεχόμαστε. Στη Μινεσότα, ξέσπασε πρόσφατα μια σκληρή σύγκρουση σχετικά με τις επιχειρήσεις της ICE, της ομοσπονδιακής πολιτοφυλακής, παρόμοιας με την Γκεστάπο, που χειρίζεται τη μετανάστευση και τις απελάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία περιλαμβάνει μεταξύ των ηγετών της τον βοοειδή Γκρεγκ που επιτρέπει στον εαυτό του να απαθανατίζεται με στολή των ναζιστικών SS. Το ζήτημα δεν είναι μόνο η «σκληρή γραμμή»: είναι το είδος της κοινωνίας που δημιουργεί η σκληρή γραμμή, που χτίζει. Καθημερινός φόβος, επιδρομές, οικογένειες κλειδωμένες στα σπίτια τους, κοινότητες που έχουν μετατραπεί σε στόχους. Η αντίδραση, ωστόσο, δεν ήταν άλλη μια έκκληση στις αρχές, ούτε η συνήθης τελετουργική διαμαρτυρία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ήταν μια πόλη που έχει οργανωθεί όπως κάποιος οργανώνεται υπό κατοχή.
Μιλάμε για εκτεταμένη αντίσταση, που φτάνει ακόμη και στους μικρότερους πυρήνες: γείτονες που ψωνίζουν για όσους δεν μπορούν να βγουν έξω, που βγάζουν τα σκουπίδια, που βοηθούν με το πλύσιμο, το άπλωμα των ρούχων, που «καλύπτουν» τις οικογένειες τρομοκρατημένες από τον κίνδυνο απέλασης, που τις σέρνουν στους δρόμους. Και μετά υπάρχουν ομάδες παρατηρητών στην περιοχή, με σφυρίχτρες και μεγάφωνα, έτοιμοι να σημάνουν συναγερμό όταν φτάνουν οι «πολιτοφυλακές». Ένας απλός, λαϊκός, σχεδόν αρχαϊκός κώδικας: «La migra, la migra». Δεν πρόκειται απλώς για ακτιβισμό. Είναι η κοινωνία των πολιτών που σταματά να αναθέτει αρμοδιότητες και αρχίζει να προστατεύει ξανά τον εαυτό της, από μόνη της.
Η καρδιά αυτής της ιστορίας, στην πραγματικότητα, δεν βρίσκεται μόνο στις ειδήσεις. Βρίσκεται στο νοητικό άλμα: όταν μια κοινότητα καταλαβαίνει ότι το «να είσαι στη σωστή πλευρά» δεν είναι πλέον αρκετό, ότι η αγανάκτηση δεν είναι πλέον αρκετή, ότι η ψήφος δεν είναι πλέον αρκετή. Πρέπει να δράσει. Πρέπει να καταστεί δομή.
Και εδώ είναι που το αρχικό ερώτημα αλλάζει ουσία: ποιος θα ανοικοδομήσει τη δημοκρατία; Ίσως να ξαναχτιστεί από εκείνους που, αντιμέτωποι με ένα Κράτος που μεταμορφώνεται σε πολιτοφυλακή, ανακαλύπτουν ότι εξακολουθούν να έχουν ένα αρχαίο και ισχυρό όπλο: την αμοιβαία βοήθεια, υποστήριξη.
Η Μινεάπολη δεν είναι μια μεμονωμένη περίπτωση. Οι διαμαρτυρίες του ιανουαρίου 2026 κλιμακώθηκαν ακόμη και σε μια μορφή κοινωνικής και οικονομικής απεργίας, με κλείσιμο δραστηριοτήτων και τη συμμετοχή συνδικάτων, θρησκευτικών κοινοτήτων και φοιτητών. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: εάν το Κράτος χρησιμοποιεί βία για να διαταράξει τη ζωή των ανθρώπων, τότε μια πόλη μπορεί να χρησιμοποιήσει την καθημερινότητά της ως μοχλό αντίστασης.
Και μέσα σε αυτή την ιστορία, υπάρχει ένα στοιχείο που την κάνει ακόμη πιο εκρηκτική: οι εντάσεις έχουν αυξηθεί μετά τη δολοφονία της Renée Good, μιας αμερικανίδας πολίτη ηπα που εκτελέστηκε από έναν πράκτορα της ICE. Είναι ένα από αυτά τα σημεία καμπής, ρήξης, που σκίζουν τη μάσκα, επειδή αποκαλύπτουν κάτι απλό: όταν η καταστολή γίνεται συστημική, καθίσταται σύστημα, δεν χτυπά πλέον μόνο τους «άλλους». Χτυπά όποιον βρίσκεται στην πορεία της θεσμικής βίας.
Σε αυτό το σημείο, ωστόσο, πρέπει να πάμε ένα βήμα παραπέρα, εκείνο που συχνά λείπει από τα γρήγορα σχόλια και τις επιφανειακές αναλύσεις: η αμοιβαία βοήθεια-στήριξη δεν είναι μια «καλή» χειρονομία. Είναι ένα κομμάτι πραγματικής πολιτικής. Είναι η πρώτη ύλη με την οποία χτίζονται ανθεκτικές κοινότητες. Αλλά πάνω απ’ όλα, είναι μια ένδειξη: σημαίνει ότι η διάκριση μεταξύ «κοινωνίας των πολιτών» και «μαχητικότητας, στράτευσης» καταρρέει, διαλύεται. Ολόκληρη η πόλη καθίσταται οργανισμός.
Και εδώ αγγίζουμε ένα ακάλυπτο νεύρο της σύγχρονης Δύσης: η δημοκρατία δεν πεθαίνει πάντα με τα τανκς. Συχνά πεθαίνει με την κανονικότητα. Πεθαίνει όταν ο φόβος γίνεται ρουτίνα, όταν η ρουφιανιά καθίσταται πολιτισμός, όταν η προπαγάνδα μετατρέπει ένα ανθρώπινο ον σε στόχο. Και τότε, μετά, μια μέρα, ακόμη και η γλώσσα πεθαίνει. Γιατί όταν μια κυβέρνηση καταφέρνει να περάσει την ιδέα ότι υπάρχουν «λιγότερο άξιες» ζωές, τότε η δημοκρατία έχει ήδη χάσει. Ακόμα κι αν τυπικά ο άνθρωπος εξακολουθεί να ψηφίζει, ακόμα κι αν τυπικά το Κοινοβούλιο είναι ανοιχτό, ακόμα κι αν τυπικά το Σύνταγμα δεν έχει καταργηθεί.
Το θέμα είναι ότι όλα αυτά δεν αφορούν μόνο τη μετανάστευση. Εδώ έρχεται το μεγαλύτερο, κεντρικό ζήτημα: το πλέξιμο μεταξύ εξωτερικού πολέμου, εσωτερικού εχθρού και κλιματικής κρίσης.
Εδώ και χρόνια, η κλιματική κρίση παράγει ακραία γεγονότα, φαινόμενα που δεν αποτελούν πλέον εξαιρέσεις, αλλά προσμονές, προεπισκοπήσεις του μέλλοντος: πυρκαγιές, πλημμύρες, τυφώνες, ξηρασία. Κι όμως η παγκόσμια πολιτική φαίνεται να έχει »μετατοπίσει την εστίασή της». Το επίκεντρο, η σκηνή είναι τώρα κατειλημμένη από τους πολέμους, τους εξοπλισμούς, από την πολεμική ρητορική που καταβροχθίζει τα πάντα. Ο πόλεμος καθίσταται ο φακός μέσα από τον οποίο ερμηνεύουμε τον κόσμο και, ως εκ τούτου, και ο τρόπος με τον οποίο αποφασίζουμε πού θα επενδύσουμε χρήματα, που θα βάλουμε τις τεχνολογίες, τις προτεραιότητες, μέχρι και την εκπαίδευση.
Η συνέπεια είναι μια κούρσα στους εξοπλισμούς που δεν είναι μόνο »ποσοτική», αλλά ποιοτική. Δεν μιλάμε μόνο για βόμβες και τανκς: μιλάμε για drones, δορυφόρους, συστήματα επιτήρησης, τεχνητή νοημοσύνη, δίκτυα υπολογιστών-πληροφορικής. Ο σύγχρονος πόλεμος είναι ένα τεχνολογικό οικοσύστημα. Και εδώ είναι που μπαίνει στο παιχνίδι η πιο ανησυχητική πτυχή: αυτές οι τεχνολογίες είναι σχεδόν όλες διπλής χρήσης, “dual use”. Δηλαδή, μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Σε ένα μέτωπο και σε μια πόλη. Εναντίον ενός στρατού και εναντίον ενός πληθυσμού.
Με άλλα λόγια: ο επανεξοπλισμός δεν είναι απλώς προετοιμασία για εξωτερικό πόλεμο. Είναι επίσης προετοιμασία στον εσωτερικό έλεγχο.
Και αυτό ακριβώς βλέπουμε, σε διαφορετικές μορφές, στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη: σύνορα μετατρέπονται σε εργαστήρια επιτήρησης, δεδομένα μετατρέπονται σε αλυσίδες, αλγόριθμοι μετατρέπονται σε αόρατους δικαστές. Ένα συγκεκριμένο, αληθινό, τεκμηριωμένο παράδειγμα είναι η αυξανόμενη χρήση εργαλείων ανάλυσης δεδομένων και διασταύρωσης για l’enforcement migratorio, δηλαδή την αναγκαστική επιβολή των κανόνων για τη μετανάστευση, συχνά μέσα από εξειδικευμένες αστυνομικές δυνάμεις, με τη χρήση τεχνολογιών και υπηρεσιών τύπου πρόβλεψης και έρευνας.
Αυτός ο μηχανισμός, ωστόσο, δεν μένει «στα σύνορα». Γλιστράει μέσα στην κοινωνική ζωή. Γιατί αυτό που πειραματίζεται επάνω στα πιο εύθραυστα σώματα, αργά ή γρήγορα, καθίσταται πρότυπο, standard.
Να γιατί η Μινεάπολη δεν είναι απλώς ένα αμερικανικό επεισόδιο. Η Μινεάπολη είναι ένα σήμα. Είναι η απόδειξη πως η ιδέα του εσωτερικού εχθρού δεν είναι αφηρημένη προπαγάνδα: είναι ένα επιχειρησιακό μέσο, ένας μηχανισμός. Σήμερα, ο εσωτερικός εχθρός είναι οι μετανάστες. Αύριο, θα είναι οι αντιφρονούντες. Μεθαύριο, θα είναι οι φτωχοί, οι περιττοί, οι «προβληματικοί», αυτοί που διαμαρτύρονται επειδή έχασαν τα πάντα σε μια πλημμύρα, ή επειδή ζουν σε μια μολυσμένη γειτονιά ή επειδή δεν έχουν πλέον δικαίωμα σε ένα μέλλον.
Και εδώ κλείνει ο κύκλος με αυτό που είδαμε στη Βαλένθια μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 2024: εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στους δρόμους, κοινωνική οργή, δυσπιστία προς τους θεσμούς που κατηγορούνται για ανικανότητα και καθυστερήσεις, και ταυτόχρονα, τεράστια συμμετοχή των πολιτών, με δίκτυα εθελοντών και αλληλεγγύης. Όταν το Κράτος αποτυγχάνει, η κοινότητα προσπαθεί να διασώσει ό,τι μπορεί. Αλλά αυτή η αλληλεγγύη, αν παραμείνει απλώς μια έκτακτη ανάγκη, κάτι που φτιάχτηκε σε επείγουσα κατάσταση, δεν είναι αρκετή: πρέπει να καταστεί πολιτική δύναμη, ικανότητα άσκησης πίεσης, μόνιμη δομή.
Και έτσι το ερώτημα επιστρέφει, πιο βαρύ από πριν: πώς μπορεί να ανοικοδομηθεί η δημοκρατία αν όλες οι κυβερνήσεις φαίνεται να κινούνται μέσα στην ίδια τοξική ομίχλη, αυτή του πολέμου ως φυσικού ορίζοντα;
Επειδή ο πόλεμος δεν είναι απλώς ένα γεγονός. Είναι μια γλώσσα, είναι λεξιλόγιο. Είναι μια συναισθηματική εκπαίδευση. Είναι ένας τρόπος να βλέπουμε τους άλλους. Και όταν ο πόλεμος γίνεται η ανάσα της πολιτικής, όλα τα άλλα αναδιοργανώνονται γύρω από αυτήν την ανάσα: η οικονομία, η έρευνα, η εκπαίδευση, η πληροφορία. Ακόμα και η λέξη «ασφάλεια» αλλάζει νόημα: δεν είναι πλέον προστασία της ζωής, είναι προστασία της τάξης. Και η τάξη, όταν καθίσταται εμμονή, γίνεται πάντα καταστολή.
Εδώ είναι που η αμοιβαία βοήθεια αποκτά τεράστια σημασία: δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι ανοικοδόμηση της πραγματικής λαϊκής κυριαρχίας. Είναι η πολιτική που επιστρέφει σε αυτό που θα έπρεπε να είναι: συλλογική φροντίδα της ζωής.
Υπάρχει όμως ένα κρίσιμο σημείο που δεν πρέπει να ρομαντικοποιηθεί. Τα δίκτυα αλληλεγγύης δεν αρκούν αν παραμείνουν απλώς «καλές πρακτικές». Αν δεν γίνουν-καταστούν δομημένες, μόνιμες κοινότητες ικανές να μετρήσουν. Ικανότητα εμπλοκής σε σύγκρουση όταν είναι απαραίτητο. Ικανότητα επιβολής ενός ορίου στην εξουσία.
Επειδή σήμερα, η εξουσία πολύ συχνά έχει μια απλή στρατηγική: κατακερματίζει, απομονώνει, τρομάζει. Όλοι κλειδωμένοι στον φόβο τους. Όλοι πεπεισμένοι ότι είναι μόνοι. Όλοι πεπεισμένοι ότι «τίποτα δεν μπορεί να γίνει». Είναι μια μορφή κοινωνικής ύπνωσης: σε αφήνουν να μιλάς, αλλά σε εμποδίζουν να δράσεις.
Να γιατί το σφύριγμα στη Μινεάπολη είναι κάτι περισσότερο από μια λεπτομέρεια. Είναι ένα σύμβολο αφύπνισης. Είναι το αντίθετο της ύπνωσης. Είναι ο ήχος που διακόπτει την κανονικότητα. Είναι η απόδειξη ότι η κοινωνία μπορεί ακόμα να αντιδράσει, μπορεί ακόμα να εφεύρει τον εαυτό της, να τον επανεπινοήσει, μπορεί ακόμα να προστατευτεί.
Και έτσι, τελικά, η απάντηση στο αρχικό ερώτημα δεν είναι μια φόρμουλα: είναι μια κατεύθυνση.
Η δημοκρατία δεν θα ξαναχτιστεί από εκείνους που την υπονομεύουν κάθε μέρα, που την αδειάζουν από νόημα στο όνομα της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, της ασφάλειας, της πειθαρχίας, του πολέμου. Θα ξαναχτιστεί από εκείνους που βάζουν την πραγματική ζωή πίσω στο επίκεντρο: από εκείνους που υπερασπίζονται το άτομο το οποίο κινδυνεύει να το σύρουν μακριά, από εκείνους που ξαναχτίζουν κοινότητα εκεί όπου το Κράτος χτίζει φόβο, από αυτούς που μετατρέπουν την αλληλεγγύη σε οργάνωση.
Και αν πρέπει να το πω ξεκάθαρα, χωρίς διπλωματίες: σήμερα η δημοκρατία ξεκινά ξανά εκεί όπου οι άνθρωποι σταματούν να περιμένουν άδειες.
Ξεκινά από κάτω, ή δεν ξεκινάει καθόλου.
Βασικές πηγές
Articolo di Guido Viale, Chi rifonderà la democrazia?, Ποιος θα ξαναχτίσει τη δημοκρατία;
The Guardian, proteste e blackout economico in Minnesota contro ICE (23 gennaio 2026), διαμαρτυρίες και οικονομική συσκότιση στη Μινεσότα κατά της ICE.
TIME, “Day of Truth and Freedom” e mobilitazione in Minnesota (23 gennaio 2026), «Ημέρα Αλήθειας και Ελευθερίας» και κινητοποίηση στη Μινεσότα.
Al Jazeera, aziende chiuse e protesta contro ICE a Minneapolis, κλειστές επιχειρήσεις και διαμαρτυρίες κατά του ICE στη Μινεάπολη (23 gennaio 2026).
RSI, reportage “Minneapolis, una città sotto assedio”, ρεπορτάζ: «Μινεάπολη, μια πόλη υπό πολιορκία» (16 gennaio 2026).
American Immigration Council, uso di AI e servizi digitali nell’enforcement di ICE, Αμερικανικό Συμβούλιο Μετανάστευσης, χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης και ψηφιακών υπηρεσιών στην επιβολή του νόμου περί μετανάστευσης (ICE) (18 dicembre 2025).
Le Monde, proteste a Valencia dopo le alluvioni e crisi di fiducia istituzionale, διαμαρτυρίες στη Βαλένθια μετά τις πλημμύρες και κρίση θεσμικής εμπιστοσύνης (9 novembre 2024).
LSE Blog, analisi politica e istituzionale delle alluvioni in Spagna e accountability, πολιτική και θεσμική ανάλυση των πλημμυρών στην Ισπανία και λογοδοσία (24 gennaio 2025).
«La Migra» είναι ένας όρος στην καθομιλουμένη, ιδιαίτερα διαδεδομένος μεταξύ των λατινοαμερικανών και στα ισπανικά, που χρησιμοποιείται για να αναφερθεί στην ICE (Immigration and Customs Enforcement), την ομοσπονδιακή υπηρεσία των ΗΠΑ που είναι υπεύθυνη για την επιβολή των νόμων περί μετανάστευσης. Συντομογραφία του «inmigración», ο όρος έχει αποκτήσει μια χροιά που σχετίζεται με τις επιχειρήσεις αστυνόμευσης ή ελέγχου και απέλασης στα σύνορα, και χρησιμοποιείται συχνά στο πλαίσιο της μετανάστευσης στις ΗΠΑ.
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος mariosommella.wordpress.com
