07 Φεβρουαρίου 2025
«Ήρθα να ανάψω μια φωτιά στη γη και δεν θέλω τίποτα άλλο παρά να πάρει φωτιά» (Λουκάς 12:49)
Ποια λέξη έχει τη δύναμη ενός γεγονότος σήμερα; Κατακλυζόμαστε από λέξεις, αλλά ποιες μπορούν να κάνουν τη διαφορά; Υπάρχουν ακόμα λόγια ικανά να μας συγκινήσουν, να αγγίξουν κάτι από την πραγματικότητα; Νομίζω ότι το κήρυγμα της επισκοπικής ποιμενάρχου Μαριάν Μπάντε sermone della vescova episcopale Mariann Budde μπροστά στον Ντόναλντ Τραμπ στον Καθεδρικό Ναό της Ουάσινγκτον είχε την αξιοπρέπεια ενός γεγονότος. Γιατί ήταν τόσο συγκινητική η ομιλία της; Το ερωτώ στους φίλους μου, πιστούς και μη πιστούς, όλους εξίσου εντυπωσιασμένους.
Πρώτα απ’ όλα, ποιος μιλάει chi parla. Μια γυναίκα, μια γυναίκα επίσκοπος, κάτι ασυνήθιστο για πολλούς από εμάς.
Δεύτερον, πού μιλάει και πώς το κάνει. Μπροστά σε μια χούφτα από τους πιο ισχυρούς και απειλητικούς ανθρώπους στον πλανήτη, μιλάει με εξαιρετική ψυχραιμία, ηρεμία και ευγένεια, νηφαλιότητα.
Τρίτον, τι λέει. Μια πρόσκληση να σκεφτούμε την ενότητα και την κοινωνική συνοχή ξεκινώντας από τη διαφορετικότητα, την ετερότητα και την ξενότητα. Η επακόλουθη έκκληση για τερματισμό των διώξεων ενάντια στους πιο αδύναμους (μειονότητες, μετανάστες) ακριβώς τη στιγμή που η κυβέρνηση Τραμπ ετοιμαζόταν να ανακοινώσει επικείμενες συλλήψεις και μαζικές απελάσεις, εκτοπίσεις.
Το κήρυγμα ήταν την ίδια στιγμή ένα διακριτικό, πολύ λεπτό χαστούκι στο πρόσωπο, μια ριζική απονομιμοποίηση της ίδιας της πίστης που ισχυρίζεται ότι πρεσβεύει ο Τραμπ και από την οποία αντλεί έμπνευση, μια έκκληση για δράση κατά των διώξεων και ένα μήνυμα ενθάρρυνσης προς τους διωκόμενους, τους κυνηγημένους.
Όλα αυτά ενάντια στην «κουλτούρα της περιφρόνησης που έχει γίνει κανονικότητα σε αυτή τη Χώρα και απειλεί να μας καταστρέψει». Το βιομηχανικό σύμπλεγμα της θυματοποιητικής και μνησίκακης αγανάκτησης. Της δαιμονοποίησης και του χλευασμού των άλλων. Την πολιτική της εχθρότητας, της μη φιλίας. Και από το πιο απροσδόκητο, απρόβλεπτο και αδιανόητο μέρος. Η πιο δυνατή φωνή από το πιο εύθραυστο σώμα.
Τι είδους φωνή είναι αυτή, με τι αντηχεί, με ποια ηχώ εξαπλώνεται ιστορικά; Μερικά άρθρα σε χριστιανικούς ιστότοπους siti web cristiani το αναγνωρίζουν γρήγορα. Είναι μια προφητική φωνή. Ο Έριχ Φρομ, σε μερικές πολύ όμορφες σελίδες του τελευταίου του βιβλίου με τίτλο «Και Εσείς Θα Είστε Σαν Θεοί», And You Will Be Like Gods, εξηγεί την ποιότητα αυτής της φωνής με τον εξής τρόπο:
– Ο προφήτης δεν προλέγει τίποτα, δεν αναγγέλλει αυτό που θα συμβεί, αλλά μάλλον τι θα μπορούσε να είναι, αυτό που θα μπορούσε να συμβεί. Δεν «προβλέπει» το μέλλον, αλλά μάλλον «βλέπει» το παρόν και τι διακυβεύεται μέσα σε αυτό. Είναι ένας μάντης του παρόντος.
– Ο προφήτης δεν λέει «την αλήθεια των γεγονότων», δεν μιλάει για ό,τι έχει ήδη γίνει, για αυτό που έχει ήδη ολοκληρωθεί, αλλά για αυτό που θα είναι, για αυτό που θα πρέπει να γίνει. Για τις τάσεις, τις δυνάμεις που βρίσκονται στην αφάνεια [λανθάνουσες] και τις δυνάμεις του παρόντος. Για τις εναλλακτικές λύσεις, τις δυνατότητες και τα καθήκοντα. Ανοίγει το μέλλον.
– Ο προφήτης προειδοποιεί ενάντια στην εξουσία και τη δύναμη. Τους απογυμνώνει από τη θρησκευτική τους μεταμφίεση, την ιερή τους δικαιολόγηση. Συμμαχεί με τους αδύναμους και τους πονεμένους, το ορφανο και τη χήρα, τον φτωχό και τον ξένο, ενάντια σε βασιλιάδες και ιερείς. Σπάει τα μάγια της ισχύος.
Μπορούμε κι εμείς που δεν πιστεύουμε, οι κοσμικοί και οι προοδευτικοί να ακούσουμε και να καταλάβουμε όλα αυτά;
Από τον Βάλτερ Μπένγιαμιν μέχρι τον Μάριο Τρόντι, μερικοί από τους πιο διεισδυτικούς κοσμικούς-λαϊκούς πολιτικούς στοχαστές των τελευταίων χρόνων έχουν υποστηρίξει, έχουν διεκδικήσει αυτή την προφητική (και ποιητική) δύναμη για την επανάσταση. Γιατί; Σημειώνουν την ανεπάρκεια του κριτικού λόγου, της καθαρά ορθολογικής κριτικής, όταν πρόκειται για τον μετασχηματισμό των πραγμάτων.
Ο κριτικός λόγος έχει σκοπό την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση, την αποκάλυψη, αλλά δεν αγγίζει τα σώματα. Αφήνει τα πράγματα όπως ήταν. Καταγγέλλει, επισημαίνει, σβήνει, αλλά παραμένει παγιδευμένος σε αυτό που επικρίνεται, χωρίς να προτείνει διεξόδους, άλλες πιθανές οδούς, νέα σημεία εκκίνησης. Είναι προβλέψιμος: πείθει όσους είναι ήδη πεπεισμένοι, σαγηνεύει όσους είναι ήδη σαγηνευμένοι, σιγοβράζει, μαγειρεύεται μέσα στην ίδια του τη σάλτσα. Είναι μια ανίσχυρη διαύγεια.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, τα δεδομένα δεν μπορούν να διαψεύσουν τις ιστορίες, ούτε τα επιχειρήματα είναι σε θέση να διαλύσουν τα ψέματα. Η αλήθεια των γεγονότων από μόνη της είναι ανίσχυρη απέναντι στις ψευδείς ειδήσεις, τα fake news. Αυτό που μπορεί να αλλάξει τα πράγματα είναι κάτι διαφορετικό. Ένα άλλο μέρος όπου να μιλήσει κάποιος, από το οποίο να μιλήσει, ικανό να προωθήσει ένα διαφορετικό είδος ακρόασης. Μια άλλη στάση, μια άλλη πολιτική κουλτούρα, μια άλλη ευαισθησία. Μια άλλη αλήθεια.
Το μεγαλύτερο είδωλο του παρόντος, ο μεγάλος πειρασμός, καθίσταται viral. Όλες οι εταιρείες, όλοι οι πολιτικοί, όλα τα μέσα ενημέρωσης λατρεύουν αυτό το νέο χρυσό μοσχάρι. Βρέχουν τα όνειρα τους [1] σκεπτόμενοι το γεγονός τα περιεχόμενα τους να γίνουν viral. Σχεδιάζουν εξελιγμένες καμπάνιες. Διεξάγουν μελέτες μάρκετινγκ. Υπολογίζουν τους στόχους και τμήματα πληθυσμού. Αυτό που λείπει από αυτούς τους στρατάρχες-επιχειρηματίες είναι οποιαδήποτε αλήθεια.
Η επίσκοπος Budde δεν είχε τίποτα άλλο παρά την αλήθεια της. Αυτή η αλήθεια είναι δύσκολο να επεξεργαστεί και να εκφραστεί, δύσκολο να υποστηριχθεί, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε δυσάρεστες συνέπειες. Υπαρξιακή αλήθεια, ηθική αλήθεια, αλήθεια που έχει σημασία, που μετρά. Αυτή η αλήθεια μπορεί να είναι μεταδοτική, αλλά όχι ιογενής, βάιραλ. Εξαπλώνεται ακούσια, ανυπολόγιστα, χωρίς καμία εγγύηση. Η μεταδοτικότητα έρχεται να προστεθεί στην δική της δύναμη.
Η αλήθεια είναι πάντα προσωπική, μέσα μας, ακόμα και όταν καθίσταται κοινή. Ανήκει σε κάθε άτομο, αλλά μπορεί να μοιραστεί. Η mons. Μαριάν Μπάντε εξέφρασε, με μια ιδιαίτερη, ανοιχτή και συμπεριληπτική γλώσσα, παγκόσμιες αλήθειες, όπως η υποδοχή, το καλωσόρισμα των ξένων ή τη συμπόνια για τα βάσανα των άλλων. Έτσι, προκάλεσε ανθρώπους διαφορετικών πεποιθήσεων, ιδεολογιών ή θρησκειών. Μίλησε στην καρδιά και την ευθύνη του καθένα.
Παρά όλα αυτά, ο Τραμπ και ο Μασκ έσπευσαν να δυσφημίσουν την επίσκοπο και το κήρυγμά της. Ήταν απαραίτητο να ταυτοποιηθεί αμέσως αυτή η φωνή που προερχόταν από το πουθενά, να εξουδετερωθεί η δύναμη του λόγου της με κάποιον κακόφημο όρο, να σταματήσει η πιθανή μετάδοση, η μόλυνση. Αυτή είναι η λειτουργία που εξυπηρετούν, που πραγματοποιούν σήμερα όροι όπως «καλοσύνη» [2], «πρόοδος» ή «αφύπνιση» – “buonismo”, “progre” ή “woke”. Έρχονται να πουν: δεν υπάρχει τίποτα που αξίζει να ακούσουμε εδώ.
Σήμερα, σε ένα ρεύμα που φαίνεται να είναι εχθρικό, εξ ολοκλήρου στα χέρια των βασιλιάδων και των ιερέων τους, υπάρχουν λανθάνουσες δυνατότητες για αλλαγή, αλλά για να ενεργοποιηθούν, χρειάζεται μια νέα φωνή που να καλεί. Μια φωνή προικισμένη με δύναμη – αξιοπιστία, ευαισθησία – να μας ταρακουνήσει, να μας συγκινήσει και να μας θέσει σε κίνηση. Όχι μια αντικειμενική αλήθεια, αλλά ένα αποτέλεσμα της αλήθειας.
[1]. Τα βρεγμένα όνειρα είναι ακούσιες εκσπερματώσεις στους άνδρες, που συχνά συνοδεύονται από ερωτικά όνειρα, τα οποία συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ύπνου
[2]. Δεν υπάρχουν άμεσα συνώνυμα για τον όρο «καλοσύνη», «buonismo», επειδή ο όρος έχει μια συγκεκριμένη, συχνά αρνητική, χροιά, που υποδηλώνει υπερβολική ή πλασματική καλοσύνη. Ωστόσο, όροι όπως η αγαθοεργία, η φιλανθρωπία, ο αλτρουισμός και ο ανθρωπισμός μπορούν να θεωρηθούν συνώνυμα αν κάποιος αναζητά την πιο ουδέτερη έννοια του «να είσαι καλός».
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Comune-info
