21/09/2025

Τι συμβαίνει στο κεφάλι μας όταν «τα αφεντικά του κόσμου», “I padroni del mondo” μας φαίνονται ασταμάτητοι; Μερικές σκέψεις από την Valentina Marroni, Βαλεντίνα Μαρόνι, ψυχολόγο, θεραπεύτρια τέχνης, σπορέα και συνιδρύτρια του ιστολογίου Η ψυχή κάνει Τέχνη L’anima fa Arte animafaarte.it

Έχω πραγματικά πάρα πολλά πράγματα να σας πω σχετικά με αυτό: Tι συμβαίνει στη συλλογική διάνοια όταν ένας διεθνής παίκτης-παράγοντας μπορεί να παραβιάζει συστηματικά κανόνες, να αγνοεί και να μποϊκοτάρει αποφάσεις, ψηφίσματα, να βομβαρδίζει, να εξαπλώνεται και να σκοτώνει, δίχως να αντιμετωπίζει ποτέ πραγματικές συνέπειες;

Το Ισραήλ σήμερα μοιάζει σαν ένα έθνος που δρα δίχως φρένα: – αποικίζει εδάφη αναγνωρισμένα ως παρανόμως κατειλημμένα – βομβαρδίζει πολίτες και ανθρωπιστικές δομές – αγνοεί διεθνείς εκκλήσεις – χτυπά αυτούς που προσπαθούν να μεταφέρουν βοήθειες ή να διαμεσολαβήσουν την ειρήνη. Όλα αυτά μέσα στη σιωπή ή στην κατηγορηματική προστασία μεγάλου μέρους της διεθνούς κοινότητας

Αυτό δεν είναι μόνο ένα πολιτικό ζήτημα. Είναι ένα ζήτημα βαθιά ψυχολογικό. Διότι όταν μια συλλογικότητα, μια κοινότητα αρχίζει να αντιλαμβάνεται την ύπαρξη μιας εξουσίας, μιας δύναμης η οποία μπορεί τα πάντα, ότι λυγίζει τα πάντα και υφίσταται τίποτα, ανοίγει ένα κάταγμα, μια θραύση στην ίδια την αντίληψη του κόσμου.

Η πρώτη ψυχολογική αντίδραση είναι η συναισθηματική κατάρρευση. Ο παρατηρητής, μπροστά σε μια δύναμη φαινομενικά απεριόριστη, μπαίνει σε μια κατάσταση αποκτημένης αδυναμίας [Seligman, 1975].

Αυτή η νοητική κατάσταση, εάν παρατείνεται, καθίσταται νοητική και πολιτική παράλυση. Σβήνει η σημασία, το νόημα δράσης από κοινού. [Ο άνθρωπος] παύει να αγωνίζεται όχι διότι συμφωνεί, αλλά επειδή έχει πειστεί πως κάθε αγώνας είναι μάταιος.

Όταν αυτός που διαπράττει καταχρήσεις εξουσίας, ύβρη, παραμένει ατιμώρητος, δομείται μια οπτική του κόσμου ως σύστημα ηθικά αντεστραμμένο, ανάποδο: όχι πια θεμελιωμένο επάνω σε δικαιώματα, δικαιοσύνη, κοινούς κανόνες, μα επάνω στην εξουσία και την ισχύ.

H ψυχή χτίζει άμυνες: ηθικό Κυνισμό: »Όλοι έτσι κάνουν, μόνο που σε εκείνους επιτρέπεται». Eνσυναισθητική αφαίρεση [απομάκρυνση της ενσυναίσθησης]: »Δεν θέλω πια να βλέπω, δεν μπορώ πλέον να ακούω». Λογικοποίηση [ορθολογική εξήγηση]: »Θα υπάρχει μια αιτία, θα έχουν τους λόγους τους…»

Κάτω από αυτές τις άμυνες, γεννιέται μια βαθιά ένταση: ένας σιωπηλός θυμός, μια αίσθηση προδοσίας, μια απογοήτευση που αφορά κάθε πράγμα. Η ιδέα ότι »κάποιος μπορεί τα πάντα» δεν γεννά μόνο αγανάκτηση. Γεννά συλλογικό άγχος, αγωνία. Γιατί αν υπάρχουν πραγματικά».

Οι αφέντες του κόσμου», τότε κανένας δεν βρίσκεται στα σίγουρα, στην σιγουριά. Δεν υπάρχει δικαιοσύνη, αλλά μόνο επιβίωση. Δεν υπάρχει δικαίωμα, μα μόνο εξουσία, ισχύς.

Αυτή η αντίληψη ανοίγει την πόρτα σε: ριζοσπαστικοποιήσεις [δεξιά και αριστερά πάνε στα άκρα]. Κοινωνικό νιχιλισμό, μηδενισμό [απογοήτευση, πολιτική εγκατάλειψη]. Aμφίθυμη γοητεία για τη δύναμη, την εξουσία [»καλύτερα να είμαστε με τους δυνατούς»].

Η απόλυτη δύναμη δεν παράγει μόνο φόβο. Παράγει και μίμηση. Nα αντιστεκόμαστε σημαίνει και να μην αποδεχόμαστε αυτό το αφήγημα ως αναπόφευκτο. Να απορρίπτουμε την λογική της ισχύος.

Nα υπερασπιζόμαστε μέσα μας την αρχή πως κανείς δεν θα πρέπει να μπορεί τα πάντα. Ούτε αυτός που έχει τους στρατούς. Ούτε εκείνος που έχει τις συμμαχίες. Ούτε ετούτος που έχει τον Θεό με το μέρος του.

Διότι ο αληθινός αγώνας δεν είναι μόνο στα σύνορα, τα ψηφίσματα, τους πυραύλους. Είναι στην συλλογική ψυχή, την ψυχοσύνθεση. Στην ικανότητα μας να συνεχίσουμε να βλέπουμε, να ακούμε, να αισθανόμαστε, να ονομάζουμε αυτό που συμβαίνει. Δίχως να λυγίζουμε, χωρίς να αναισθητοποιούμαστε, δίχως να καθιστάμεθα συνένοχοι της σιωπής.

Αυτός που μοιάζει αφεντικό του κόσμου είναι τέτοιος μόνο έως ότου ο κόσμος αποδέχεται να στέκεται στη σιωπή.

από ΕΔΩ QUI

Προσθέτουμε απλά μια γελοιογραφία του B. Moi που έχει ήδη δημοσιευτεί στη Bottega και η οποία εξέφραζε κάτι παρόμοιο

Εάν βάλουν τη συνείδηση σου μέσα σε μια κατσαρόλα με κρύο νερό […] και σιγά σιγά αυξάνουν τη θερμοκρασία….η συνείδηση σου προοδευτικά ταιριάζει, συνηθίζει στη φρίκη και, όταν η κατάσταση καθίσταται ανυπόφορη, δεν έχεις πλέον τη δύναμη να αντιδράσεις, και…