Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από ένα γενικευμένο ενδιαφέρον εντοπισμού και επισήμανσης δυσάρεστων, προβληματικών και κάποιες φορές νοσηρών συμπεριφορών και γεγονότων.
Τη διαδικασία αυτή του εντοπισμού στενάχωρων καταστάσεων, δυσλειτουργιών και αδικιών ακολουθεί η αφιλτράριστη δημοσιοποίησή τους και προβολή τους από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα μαζικά μέσα ενημέρωσης, το διαδίκτυο… Ακολουθείται βέβαια και ο απαραίτητος σχολιασμός (επώνυμος και ανώνυμος), που δίνει τη σκυτάλη του σε βεβιασμένες ετυμηγορίες. Ετυμηγορίες αυτόκλητες που ρέουν και διαποτίζουν σαν πλημμυρίδα το κοινωνικό σύνολο, δημιουργώντας μια δυνατή μα άγουρη περιρρέουσα ατμόσφαιρα.
Εκ πρώτης όψεως, αυτή η τάση φαντάζει ως ένα σημάδι εντατικοποίησης της ανθρώπινης ευαισθησίας. Αυτός ο σύγχρονος διάχυτος και μεταδοτικός τροπισμός προς ευαίσθητα κοινωνικά και περιβαλλοντικά θέματα, δημιουργεί την αίσθηση πως η κοινωνική μας ευαισθησία δεν έχει τελικά απονευρωθεί. Πως στον σύγχρονο άνθρωπο λειτουργούν ακέραια εκείνα τα ευαίσθητα ραντάρ που ενεργοποιούνται όταν θίγονται ουμανιστικές αξίες και ανθρωπιστικά ιδεώδη. Αυτή η κορυφαία αίσθηση ευαισθησίας δίνει δύναμη. Από μόνη της, αυτή καθεαυτή η ιδεολογία των υπερασπιστών των δικαιωμάτων εξυψώνει. Προσφέρει εφηβική δύναμη και ορμή, χαρίζοντας γενναιόδωρα το χιτώνιο του αλάθευτου με δυνατές δόσεις ικανοποίησης και αυτοθαυμασμού. Οικειοποιώντας με ευκολία σημαντικές έννοιες όπως της περιβόητης ενσυναίσθησης και της συναισθηματικής νοημοσύνης.
Σε αυτήν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, με αυτές τις κρατούσες εξαίρετες συνθήκες, εύκολα μπορεί να βολευτούν και να εγκατασταθούν βιαστικά και υπεροπτικά αισθήματα ανωτερότητας. Άλλωστε, δεν είναι σπάνιο, αυτή η πεμπτουσιακή ιδεολογία της υπεράσπισης των δικαιωμάτων να θαμπωθεί από την ίδια της την λάμψη. θολώνοντας δυστυχώς κρίσιμες και ουσιαστικές λεπτομέρειες που θα μπορούσαν δυνητικά να φωτίσουν μια πιο αντικειμενική προσέγγιση, μια πιο δίκαιη και αρμονική συνύπαρξη. Και εκεί θαρρώ ξεκινούν οι ανισορροπίες της ευαισθησίας. Όταν, για παράδειγμα, η ευαισθησία γίνεται αυστηρά μονόπλευρη και δύσκαμπτη. Όταν η τόλμη γίνεται θράσος και θρασυδειλία. Όταν καταπατώνται δικαιώματα άλλων ανθρώπων. Όταν καταστρατηγούνται θεσμοί, όταν συνθλίβεται η λογική. Όταν θρυμματίζεται η αληθινή διάσταση των γεγονότων. Όταν τα αισθήματα ανωτερότητας μεταπλάθονται σε συμπλέγματα ανωτερότητας.
Είναι αναμφίβολα ένα υπέροχο και σπουδαίο ανθρώπινο προτέρημα το ενδιαφέρον προς τα ευαίσθητα θέματα. Όπως είναι σπουδαία και η σύγχρονη ενστικτώδης ενεργοποίησης του θυμικού, της φορτισμένης αντίδρασης, της ιερής αγανάκτησής μας όταν τα συναντάμε. Όμως όταν επιμένει να κυριαρχεί αγέρωχα και αποκλειστικά μόνο το θυμικό, το συναίσθημα, η παρόρμηση, ο συγκλονισμός, πετροβολούνται πτυχές της αλήθειας, αποδυναμώνοντάς την και σκοτεινιάζοντας την ουσία της. Οι μνηστήρες της περιβόητης ενσυναίσθησης πασχίζουν να την κατακτήσουν. Παραποιώντας συχνά ηθελημένα ή μη την ουσία αυτής της σημαντικής ανθρώπινης σύνδεσης.
Είμαστε άραγε ουσιαστικά θωρακισμένοι με εφόδια όπως υπευθυνότητα καθώς και με αισθήματα ατομικής και συλλογικής ευθύνης; Μπορεί αλήθεια ο άνθρωπος σήμερα με τον τεράστιο όγκο πληροφοριών που διατίθενται να διασταυρώνει τις πηγές του και να παραμένει ενεργός πολίτης βλέποντας τον συνολικό καμβά των γεγονότων και όχι μεμονωμένα τηλεοπτικά στιγμιότυπα; Είναι μέσα στις προτεραιότητές του να απεκδύεται του ατομικισμού και εγωκεντρισμού του;
Όποια κι αν είναι η Αλήθεια του καθενός μας, γεγονός είναι πάντως πως συχνότατα συναντώνται στον περίγυρό μας άτομα που λειτουργούν ως εισαγγελείς. Η σπίθα του θυμωμένου κατήγορου ανάβει αστραπιαία ως ένδειξη ή απόδειξη μιας ευαισθητοποιημένης αντίδρασης. Γίνεται τρόπος ζωής. Η ρομφαία της ευαισθησίας ορθώνεται αγέρωχα, το δάκτυλο αμείλικτο δείχνει τα σφάλματα των άλλων. Απαιτούν αυστηρές ποινές δίχως ίχνος επιείκειας. Μα, οι τιμητές τοποθετούν πάντα τους εαυτούς τους αυτάρεσκα μέσα σε μια φούσκα αυτοκάθαρσης, δικαιολογώντας όλα τα δικά τους πεπραγμένα. Ο Δικαιωματισμός είναι η κυρίαρχη συνείδηση πλέον.
Τα τελευταία 15 περίπου χρόνια η ευθυκρισία μας έγινε απαισιόδοξα και παρωπιδικά πιο αυστηρή, πιο άτεγκτη. Αφαιρώντας καθρέφτες, αντανακλάσεις και αντικατοπτρισμούς. Η κρίση μας έγινε λιγότερο επιεικής. Λιγότερο μεγαλόθυμη. Η σύγκλιση απόψεων και θέσεων όνειρο παλιό και απατηλό. Η αυτοκριτική διαπιστώνεται ως μια ψυχικά επιβαρυντική ιδιότητα. Ιδιότητα προς αποφυγήν. Αντίθετα ο θυμός δείχνει να δρα εκτονωτικά και παγιώνεται. Η επιλεκτική ευαισθησία γίνεται επιλεκτική αναλγησία. Οι παράλληλοι δρόμοι σκέψεων και συναισθημάτων δεν βρίσκουν σταυροδρόμι να ενωθούν.
Σίγουρο είναι πάντως πως η κοινωνική ευαισθησία χρειάζεται τη δική της ξεχωριστή ευαίσθητη χορογραφία. Μια χορογραφία σύνθετη που διαθέτει ολιστική εποπτεία της πραγματικότητας. Μήπως θα ήταν ευοίωνο να την ανακαλύψουμε βήμα, βήμα, ξανά και πάλι;
Αθηνά Βολτέα
