30/09/2025

Όταν ακούω τον Ρότζερ Γουότερς, αφουγκράζομαι έναν άνθρωπο που έχει μετατρέψει τη μουσική σε εργαλείο ηθικής ανασκαφής, σε μια πολιτισμική πολεμική μηχανή για να καταγγείλει τη σύγχρονη αδικία και τη δουλεία. Στην τελευταία του περιοδεία, This Is Not a Drill, αυτή η πρόθεση είναι πιο ζωντανή από ποτέ, ακριβής, αιχμηρή – μια ασυμβίβαστη πολιτική και καλλιτεχνική παρέμβαση, γράφει ο Mario Sommella.

Μια παράσταση που είναι μάχη: This Is Not a Drill

«Αν είστε από αυτούς που αγαπούν τους Pink Floyd αλλά δεν αντέχουν τις πολιτικές θέσεις του Roger, μπορείτε να πάτε να γαμηθείτε στο μπαρ». Με αυτά τα λόγια, ο Waters ανοίγει τη συναυλία του. Δεν είναι μια περιστασιακή εισαγωγή, αλλά μια προειδοποίηση: δεν υπάρχει χώρος για ουδετερότητα εδώ. Όσοι παραμένουν στη σάλα γνωρίζουν ότι θα ζήσουν μια εμπειρία που είναι ταυτόχρονα μουσική και μάχη.

Το This Is Not a Drill δεν είναι απλώς μια συναυλία: είναι ένα οπτικό και ηχητικό μανιφέστο. Η σκηνή καθίσταται μια οθόνη αντίστασης, όπου εικόνες κατεστραμμένων κόσμων και καταπιεσμένων λαών αναμειγνύονται με εκστατική μουσική. Ο «οπτικός βομβαρδισμός» είναι αναπόσπαστο μέρος της παράστασης: δεν είσαι παθητικός θεατής, καλείσαι σε δράση, να πάρεις θέση.

Η ιδέα του συνδυασμού της τέχνης και του αγώνα δεν είναι καινούργια γι’ αυτόν: ήδη στην περιοδεία Us + Them, είχε κάνει να εκραγούν εικόνες που ασκούσαν κριτική στον Τραμπ και το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα. Αλλά εδώ, με το This Is Not a Drill, φαίνεται να έχει φέρει την οριστική σύνθεση του καλλιτεχνικού-πολιτικού του οράματος.

Ο πολιτικός, ο διανοούμενος, ο καλλιτέχνης σε πόλεμο

Ο Γουότερς δεν είναι ένας ροκ σταρ που «κάνει πολιτική»: είναι ένας πολεμιστής που χρησιμοποιεί τη μουσική ως πλατφόρμα. «Έχω σημειώσει μεγάλη επιτυχία, έχω βγάλει καλά χρήματα και έχω διασκεδάσει πολύ. Αυτό με έχει βοηθήσει να αποκτήσω την ελευθερία να εκφράζω τα συναισθήματά μου», λέει. Και χρησιμοποιεί αυτή την ελευθερία για να πάρει θέση δίχως φόβο.

Η υποστήριξή του στον παλαιστινιακό λαό, η ένταξή του του στο κίνημα BDS (Boycott, Divestment, Sanctions) – (Μποϊκοτάζ, Απόσυρση Επενδύσεων, Κυρώσεις) κατά του Ισραήλ, οι κριτικές του στον ιμπεριαλισμό – όλα είναι συνεπή με ένα αντιαποικιακό και ανθρωπιστικό όραμα. Όταν δείχνει το βίντεο Collateral Murder, Παράπλευρη Δολοφονία στις συναυλίες του, δεν «καταγγέλλει» απλώς: φέρνει τον πόλεμο στην καρδιά της σκηνής, αναγκάζοντας τον θεατή να κοιτά.

Όταν αναφέρει εταιρείες – Palantir, Lockheed, Chevron, Exxon – στο τραγούδι του Sumud. δείχνει με το δάχτυλο όσους επωφελούνται από τη σύγκρουση. Δεν είναι συνωμοσία: είναι η δομή της εξουσίας της εποχής μας.

Και ακριβώς εδώ ο Waters συνδέεται με το έργο της ειδικής εισηγήτριας του ΟΗΕ Francesca Albanese, Φραντσέσκα Αλμπανέζε. «Ζούμε σε πολύ δύσκολες εποχές και, δόξα τω Θεώ, έχουμε ανθρώπους σαν τη Francesca Albanese που αγωνίζονται για εμάς», είπε, τονίζοντας πώς η έκθεσή της «Από την οικονομία της κατοχής στην οικονομία της γενοκτονίας» ενέπνευσε τους στίχους του. Μια σύνδεση που επιβεβαιώνει πόσο συνυφασμένη είναι η τέχνη του με τις μάχες για την αλήθεια.

Η δέσμευσή του δεν είναι απλώς συμβολική: υποστηρίζει τον Τζούλιαν Ασάνζ, υπερασπίζεται τις αυτόχθονες κοινότητες ενάντια στους πετρελαιαγωγούς (όπως στη Ντακότα), και τάσσεται υπέρ της δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης στην Ιταλία. Δεν αφήνει ποτέ την τέχνη να περιορίζεται στη σκηνή: είναι ζωή, είναι σάρκα.

Στόλος-Flotilla, μέσα ενημέρωσης, εμφανισιμότητα: η δράση ως σύμβολο

Ο Παγκόσμιος Στόλος Sumud-Global Sumud Flotilla, ο οποίος στοχεύει να σπάσει τον αποκλεισμό στη Γάζα φέρνοντας ανθρωπιστική βοήθεια, είναι ένα επεισόδιο που ενσαρκώνει τέλεια την ιδέα του ακτιβισμού που υποστηρίζει ο Γουότερς: δεν αρκεί να καταγγείλεις, πρέπει να μετακινήσεις τα πλοία, να κάνεις τα γεγονότα ορατά, να φαίνονται.

«Χαιρετίζω τον στολίσκο με όλη μου την καρδιά», λέει. Ναι, είναι πιθανό πολλά (αν όχι όλα) από τα πλοία να αναχαιτιστούν, να συλληφθούν ή χειρότερα. «Ξέρετε, τίποτα δεν συνέβη όταν οι ισραηλινές ειδικές δυνάμεις σκότωσαν όλους αυτούς τους ανθρώπους στο Mavi Marmara το 2010. Πιθανότατα θα συλλάβουν τους πάντες». Αλλά ο επικοινωνιακός αντίκτυπος έχει σημασία, μετρά: η κοινή γνώμη αφυπνίζεται βλέποντας αυτά τα σκάφη στη μέση της θάλασσας να δέχονται πυρά. Η συμβολική δράση μπορεί να απελευθερώσει, να εξαπολύσει μια πίεση που τα λόγια από μόνα τους δεν καταφέρνουν να δημιουργήσουν.

Κριτικές, καταστολή, δίκη: το τίμημα του να μην είσαι βολικός

Το παρασκήνιο των συγκρούσεων που περιβάλλουν τον Waters δεν θα μπορούσε να παραληφθεί: κατηγορίες για αντισημιτισμό, ακυρώσεις συναυλιών και απειλή δικών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, κατηγορήθηκε για υποστήριξη του Palestine Action, ενός πλέον απαγορευμένου κινήματος. Στη Γερμανία, οι αρχές προσπάθησαν να απαγορεύσουν τις παραστάσεις του, επικαλούμενες «ναζιστικά» σύμβολα που χρησιμοποιούνταν σατιρικά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το φιλοϊσραηλινό λόμπι έπεισε τον ιδιοκτήτη του Sphere στο Λας Βέγκας να ακυρώσει τα σχέδιά του για το The Wall.

Ο Waters το θέτει ευθέως: «Μερικές φορές πληρώνεις τίμημα για την ενσυναίσθηση. Υποτίθεται ότι θα έκανα την παράστασή μου στο Sphere, επένδυσα χρήματα, αλλά το ισραηλινό λόμπι την ακύρωσε. Είναι απίστευτο πόσο εκτεταμένη είναι η επιρροή τους. Αλλά Θεέ μου, τι παίρνεις σε αντάλλαγμα. Δεν είμαι σε θέση να εξηγήσω το θετικό συναίσθημα να νιώθεις αυτή την αγάπη επειδή νοιάζεσαι για τους άλλους και για την αλήθεια».

Ο Waters δεν σταματά ποτέ να χτυπάει τα ακάλυπτα νεύρα. «Ο πόλεμος είναι μια κομπίνα, μπίζνες, un racket, μια επιχείρηση από την οποία δημιουργούνται τεράστιες περιουσίες», θυμίζει, παραθέτοντας τον στρατηγό Smedley Butler. Προσθέτει: «Είναι ένας τρόπος να κλέβεις χρήματα από τους φτωχούς και να τα δίνεις στους πλούσιους. Γι’ αυτό υπάρχουν δισεκατομμυριούχοι όπως ο Bezos, ο Musk και ο Zuckerberg, ενώ άλλοι λιμοκτονούν, πεθαίνουν της πείνας».

Η καταγγελία είναι ριζοσπαστική: πίσω από τον πόλεμο, δεν υπάρχουν αξίες, αλλά περιθώρια κέρδους. Η νεοφιλελεύθερη οικονομία, σύμφωνα με τον Waters, έχει μετατρέψει την απληστία σε αρετή, και η προπαγάνδα καταφέρνει ακόμη και να πείσει τους φτωχούς να υποστηρίζουν ένα σύστημα που τους ξεγυμνώνει.

«Γιατί νομίζετε ότι υπάρχουν περισσότεροι κρατούμενοι στις Ηνωμένες Πολιτείες από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο;» ρωτάει. «Επειδή διακυβεύονται χρήματα. Ουσιαστικά, ποτέ δεν κατάργησαν τη δουλεία: οι φυλακισμένοι πρέπει να εργάζονται δωρεάν. Μπορείς να έχεις κέρδος από οτιδήποτε, και αν μπορείς να το κάνεις αυτό, τότε χτίζεις μια μεγάλη χώρα όπου οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι».

Είναι μια ανελέητη ακτινογραφία της αμερικανικής κοινωνίας, όπου ακόμη και οι φυλακές καθίστανται βιομηχανίες και η ελευθερία περιορίζεται σε πατριωτικά συνθήματα πίσω από τα οποία ευδοκιμούν η ανισότητα και η βία.

Οργή, επιμονή, αλήθεια: Το πιστεύω του Waters

Παρά τα εμπόδια, ο Waters δεν υποχωρεί. «Κάθε μέρα κάνω τουλάχιστον ένα πράγμα», εξηγεί. «Δεν μπορώ να πάρω όπλο και να πάω στην Παλαιστίνη, αλλά κάνω ό,τι μπορώ για να ενθαρρύνω τις κυβερνήσεις μας να πράξουν το σωστό».

Είναι μια μέθοδος του: μια δράση την ημέρα, μια συνεχής δέσμευση, ένα βήμα τη φορά. Είναι πειθαρχία και αντοχή, αντίσταση, όχι ρητορική. «Μόνο λέγοντας την αλήθεια και ενεργώντας ανάλογα μπορούμε να εκφράσουμε την αγάπη μας για τους αδελφούς και τις αδελφές μας», γράφει επίσης στον πρόλογο των απομνημονευμάτων του.

Γι’ αυτόν, η αγάπη και η αλήθεια είναι η ηθική πυξίδα που λείπει από τις κυβερνήσεις: «Το μεγάλο πλεονέκτημα που έχετε εσείς στον στολίσκο έναντι του ισραηλινού στρατού και ολόκληρου του Κράτους του Ισραήλ είναι ότι έχετε μια ηθική πυξίδα να ακολουθήσετε. Εμείς έχουμε, αυτοί όχι».

Είναι ένα απλό και ισχυρό μήνυμα: η πολιτική, η τέχνη και η ζωή συγχωνεύονται σε μία μοναδική κατεύθυνση. Ο Ρότζερ Γουότερς συνεχίζει να μας υπενθυμίζει ότι χωρίς αγάπη, δίχως δικαιοσύνη, χωρίς αλήθεια, το πλοίο του κόσμου πλέει προς τα βράχια.