Ενώ η Ουάσινγκτον απειλεί να βυθίσει οποιοδήποτε πλοίο διέρχεται από ιρανικά λιμάνια, ένα κινεζικό πετρελαιοφόρο περνάει ανεμπόδιστα από το Στενό του Ορμούζ. Ο Σι Τζινπίνγκ παρουσιάζει ένα ειρηνευτικό σχέδιο τεσσάρων σημείων, έξι πλοία Hapag-Lloyd παραμένουν παγιδευμένα στον Κόλπο, ο Τραμπ απορρίπτει την προσφορά του Ιράν σχετικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου και ο αντιπρόεδρος Βανς επιτίθεται δημόσια στον Πάπα Λέοντα. Σε είκοσι τέσσερις ώρες, η γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής έχει αλλάξει ξανά. Και όχι υπέρ εκείνων που ισχυρίζονται ότι την ελέγχουν, γράφει ο Mario Sommella.
Ονομάζεται Rich Starry, ένα πετρελαιοφόρο μήκους 188 μέτρων, ιδιοκτησίας της Κίνας και με σημαία Μαλάουι. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 14ης απριλίου, ολοκλήρωσε τη διέλευση του Στενού του Ορμούζ, πλήρως φορτωμένο, κατευθυνόμενο προς τη Λαϊκή Δημοκρατία. Μόλις την προηγούμενη μέρα, είχε γυρίσει, εγκαταλείποντας το σχέδιό του να εγκαταλείψει τον Περσικό Κόλπο μετά την ανακοίνωση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ. Είκοσι τέσσερις ώρες αργότερα, συνέχισε την πορεία του. Χωρίς στρατιωτική συνοδεία, δίχως μεγαλεπήβολες δηλώσεις, χωρίς να ζητήσει την άδεια κανενός. Μια χειρονομία από μόνη της αξίζει όσο χίλιες επίσημες δηλώσεις. Η αυτοκρατορία διέταξε να μην περάσει. Το Πεκίνο πέρασε.
Ο Αποκλεισμός που δεν εμποδίζει: Τα νέα των τελευταίων ωρών φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για να αποκαλύψουν τη δυσαναλογία μεταξύ λόγων και πράξεων που έχει γίνει καθοριστικό χαρακτηριστικό της αμερικανικής στάσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να βυθίσει οποιοδήποτε πλοίο επιχειρεί να αποπλεύσει ή να δέσει σε ιρανικά λιμάνια. το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ναυτικό αποκλεισμό. Η CENTCOM, [κεντρική διοίκησης μάχης Ηπα] υποσχέθηκε φωτιά και φλόγες. Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα: ένα κινεζικό πετρελαιοφόρο που διασχίζει το Στενό με οκτώ κόμβους, έξι γερμανικά φορτηγά πλοία Hapag-Lloyd παραλύουν περιμένοντας μια εκεχειρία της οποίας η άφιξη είναι άγνωστη, και τραυματισμένα πληρώματα που παρακολουθούν τον πόλεμο από τα καταστρώματά τους σαν θεατές δίχως την θέληση τους. Ο εκπρόσωπος της Hapag-Lloyd μίλησε από το Αμβούργο με μια ειλικρίνεια που αξίζει περισσότερο από οποιαδήποτε ανάλυση: «Συνεχίζουμε να περιμένουμε να ανοίξει το Στενό. Ελπίζουμε τις επόμενες μέρες. Αλλά ουσιαστικά, δεν το ξέρουμε». Δεν ξέρουμε. Τρεις λέξεις που πιστοποιούν την αποτυχία της ψευδαίσθησης του ελέγχου.
Το Πεκίνο χαρακτήρισε τον αποκλεισμό «επικίνδυνο και ανεύθυνο», απορρίπτοντας τις κατηγορίες των ΗΠΑ για κινεζικές στρατιωτικές προμήθειες στο Ιράν ως «εντελώς κατασκευασμένες» και υποσχόμενο «αποφασιστικά αντίμετρα» εάν η Ουάσιγκτον μετατρέψει αυτή την αφήγηση σε εμπορικούς δασμούς. Είναι το συνηθισμένο πλαίσιο, η κορνίζα του ασύμμετρου ψυχρού πολέμου του 21ου αιώνα: οι αμερικανοί επιβάλλουν κυρώσεις, οι κινέζοι απαντούν με δράση, πρακτικά. Και τα πράγματα, σε αυτήν την περίπτωση, περιλαμβάνουν το εκτόπισμα, τη μετατόπιση ενός πετρελαιοφόρου σχεδόν 200 μέτρων που κόβει στα δύο τα Στενά σαν ο Τραμπ να ήταν κάποιος που δανείζει τη φωνή του, ένας μεταγλωττιστής.
Σχέδιο του Xi: τέσσερα σημεία, μία διεκδίκηση. Ενώ η Αμερική φώναζε, ο Xi Jinping υποδέχτηκε τον πρίγκιπα διάδοχο του Άμπου Ντάμπι Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan στο Πεκίνο και παρουσίασε μια πρόταση ειρήνης τεσσάρων σημείων για τη Μέση Ανατολή. Τέσσερις απλές αρχές, σχεδόν αφοπλιστικές στην απλότητά τους: σεβασμός της ειρηνικής συνύπαρξης, σεβασμός της εθνικής κυριαρχίας, σεβασμός του διεθνούς δικαίου και συντονισμός μεταξύ ανάπτυξης και ασφάλειας. Διαβασμένη από τις Βρυξέλλες ή την Ουάσιγκτον, μια τέτοια δήλωση μπορεί να φαίνεται σαν κενή ρητορική. Διαβασμένη στο Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι, την Τεχεράνη ή τη Δαμασκό, ακούγεται σαν το ακριβώς αντίθετο από αυτό που έχουν προσφέρει οι δυτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή τα τελευταία σαράντα χρόνια.
Η πολιτική ουσία του κινεζικού σχεδίου δεν έγκειται στα σημεία του, αλλά στο ποιος το παρουσιάζει και πού. Ο Σι δεν μιλάει στον ΟΗΕ, δεν περνάει από το Συμβούλιο Ασφαλείας, δεν ζητά διαμεσολαβήσεις. Δέχεται τους ηγέτες του Κόλπου απευθείας, έναν κάθε φορά, στα παλάτια του. Είναι η διπλωματία των παλιών αυτοκρατοριών: διμερής, υπομονετική, χωρίς βιασύνη. Έτσι, ενώ ο Τραμπ απειλούσε να στείλει το Ιράν πίσω στην εποχή της πέτρας, το Πεκίνο έχτιζε τον ρόλο του ως μελλοντικού διαιτητή. Η Κίνα δεν προσπαθεί να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στη Μέση Ανατολή. Κάνει κάτι πολύ πιο λεπτό: αποδεικνύει ότι η Αμερική δεν είναι πλέον απαραίτητη.
Πέντε Χρόνια Ενάντια σε Είκοσι: τα μαθηματικά του αδύνατου συμβιβασμού. Εν τω μεταξύ, στο ζήτημα των πυρηνικών, προέκυψε μια λεπτομέρεια που αποκάλυψαν οι New York Times, επικαλούμενοι πηγές τόσο από την Τεχεράνη όσο και από την Ουάσινγκτον. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, οι ιρανοί είχαν προσφέρει πενταετή αναστολή των προγραμμάτων εμπλουτισμού ουρανίου. Η αμερικανική αντιπροσωπεία απαίτησε είκοσι. Ο Τραμπ απέρριψε την προσφορά. Το αίτημα τέθηκε στο τραπέζι τέσσερις φορές, σε μια διαπραγμάτευση όπου η Τεχεράνη έφτασε βέβαιη ότι είχε αποδείξει την ικανότητά της να απορροφήσει οποιοδήποτε πλήγμα. Όχι συμβιβασμός, αλλά παράδοση μεταμφιεσμένη σε συμφωνία. Ήταν προβλέψιμο ότι οι ιρανοί θα την αρνούνταν. ήταν εξίσου προβλέψιμο ότι η Ουάσινγκτον θα την ζητούσε, επειδή όσοι δεν ξέρουν πλέον πώς να υποτάξουν τους αντιπάλους τους στο πεδίο προσπαθούν τουλάχιστον να τους ταπεινώσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Οι τέσσερις πηγές που επικαλείται το Reuters μιλούν τώρα για πιθανές νέες συνομιλίες στην Ισλαμαμπάντ ήδη από αυτήν την εβδομάδα. Το Πακιστάν, για άλλη μια φορά, αναδεικνύεται ως ένας προνομιακός χώρος διαμεσολάβησης που καμία δυτική χώρα δεν είναι ικανή να προσφέρει. Αυτό είναι επίσης ένα σημαντικό γεωπολιτικό γεγονός: η διπλωματία που έχει σημασία, που μετρά, δεν περνάει πλέον από τη Βιέννη, τη Γενεύη ή το Καμπ Ντέιβιντ, αλλά από τις πρωτεύουσες του αδέσμευτου κόσμου. Το μήνυμα είναι σαφές: αν δύο μεγάλες δυνάμεις έχουν ακόμα κάτι να πουν η μία στην άλλη, πρέπει να το κάνουν στην πατρίδα εκείνων που δεν τάσσονται με καμία από τις δύο. Η Ευρώπη, σε όλα αυτά, είναι ανύπαρκτη. Δεν ζητείται καν η γνώμη της.
Η επίθεση στον Πάπα: το τελευταίο σύνορο της νευρικότητας
Εν μέσω αυτής της κρίσης, συμβαίνει κάτι που, αν δεν ήταν τραγικό, θα ήταν τραγελαφικό. Ο Τραμπ ανοίγει μια δημόσια διαμάχη με τον Πάπα Λέοντα -ένοχο ότι ζήτησε ειρήνη και προειδοποίησε για την ιρανική κλιμάκωση- και ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς, ο ίδιος που μόλις απέτυχε στην Ισλαμαμπάντ, σπεύδει να ρίξει λάδι στη φωτιά. «Το Βατικανό θα πρέπει να επιμείνει στα ηθικά ζητήματα», δήλωσε στο Fox News, προτείνοντας στον Ποντίφικα να αφήσει το έργο του «ορισμού των δημόσιων πολιτικών», »να προσδιορίζει με ακρίβεια, να περιγράφει τις δημόσιες πολιτικές» δηλαδή, στον αμερικανό πρόεδρο. Προερχόμενη από έναν που ασπάστηκε τον καθολικισμό ενήλικας, η προειδοποίηση έχει μια ιδιαίτερα πικρή γεύση. Απευθυνόμενη σε έναν Πάπα που κληρονόμησε την κριτική φωνή της Εκκλησίας για τον πόλεμο από τον Φραγκίσκο, ακούγεται σαν αυτό που είναι: εκφοβισμός.
Μια κυβέρνηση/διοίκηση που αισθάνεται ισχυρή δεν επιτίθεται στον Πάπα. Τον αγνοεί, τον εκμεταλλεύεται και, στη χειρότερη περίπτωση, τον φλερτάρει. Το να του επιτίθεσαι δημόσια σημαίνει ότι τον αντιλαμβάνεσαι ως αξιόπιστο αντίπαλο – και αυτή, παραδόξως, είναι η καλύτερη προώθηση/προβολή που θα μπορούσε να λάβει ο Λέων. Όταν η φωνή του Πέτρου διαταράσσει την πολεμική προπαγάνδα σε σημείο που να αξίζει μια απάντηση από τον αντιπρόεδρο, σημαίνει ότι η φωνή του φτάνει σε σημεία όπου η επίσημη διπλωματία δεν μπορεί πλέον να φτάσει, δεν καταφέρνει. Η Εκκλησία, η οποία για δεκαετίες φαινόταν να έχει υποβιβαστεί σε έναν φιλανθρωπικό διαχειριστή ή έναν ηθικολόγο γκαλερίστα, μέσα σε λίγες μέρες έχει ανακτήσει την αρχαία της λειτουργία: να λέει όχι όταν όλοι οι άλλοι λένε ναι ή παραμένουν σιωπηλοί.
Η Απομόνωση του Απομονωτή: Συνδυάζοντας τα αποσπάσματα των τελευταίων είκοσι τεσσάρων ωρών, προκύπτει μια εικόνα που θα πρέπει να κρατήσει τους στρατηγικούς σχεδιαστές της Ουάσιγκτον ξύπνιους τη νύχτα, να τους κόψει τον ύπνο. Μια παγκόσμια δύναμη, η Κίνα, καταγγέλλει δημόσια τον αμερικανικό αποκλεισμό και επιτρέπει στα πλοία της να διέρχονται παρά τις απειλές. Μια ευρωπαϊκή εταιρεία, η Hapag-Lloyd, βλέπει τον στόλο της να παραλύει στον Κόλπο, ανίκανη να αναζητήσει προστασία. Οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις σαμποτάρονται από μια ασυμμετρία απαιτήσεων που όποιος έχει διαπραγματευτεί ποτέ έναν καφέ θα την είχε θεωρήσει απαράδεκτη. Ο Πάπας δέχεται επίθεση από τον αντιπρόεδρο επειδή τόλμησε να προφέρει τη λέξη «ειρήνη». Όλα αυτά, την ίδια μέρα. Όλα αυτά, στο όνομα της ίδιας αφήγησης ισχύος.
Το πρόβλημα, για τον Τραμπ και τους συμβούλους του, είναι ότι κάθε ένα από αυτά τα επεισόδια απευθύνεται σε διαφορετικό κοινό. Το κινεζικό πετρελαιοφόρο απευθύνεται στον Παγκόσμιο Νότο, λέγοντάς του: μπορείτε να μην υπακούσετε και τίποτα δεν θα συμβεί. Τα πλοία Hapag-Lloyd απευθύνονται στους ευρωπαίους, και τους λένε: ο σύμμαχός σας δεν είναι σε θέση να σας προστατεύσει. Η απόρριψη του συμβιβασμού για το ουράνιο απευθύνεται στους μετριοπαθείς ιρανούς, πείθοντάς τους ότι οποιοσδήποτε διάλογος με την Ουάσιγκτον είναι μάταιος. Η επίθεση στον Πάπα μιλά στους καθολικούς σε όλο τον κόσμο, καθιστώντας τους καχύποπτους απέναντι στον Λευκό Οίκο. Τέσσερα διαφορετικά ακροατήρια, τέσσερα λάθος μηνύματα, τέσσερις αποξενώσεις σε μια μέρα. Ονομάζεται αυτοπροκαλούμενη απομόνωση, και είναι μια ειδικότητα των αυτοκρατοριών που έχουν σταματήσει να διαβάζουν την πραγματικότητα.
Ιταλία, Ευρώπη, η σιωπή: Και η χώρα μας, σε αυτό το σενάριο; Η ιταλική κυβέρνηση παραμένει σιωπηλή, όπως αναμενόταν. Οι Βρυξέλλες παράγουν δηλώσεις που θα μπορούσαν να είχαν γραφτεί πριν από δύο δεκαετίες. Γερμανικά πλοία παραμένουν ακινητοποιημένα, οι λογαριασμοί φυσικού αερίου αυξάνονται ξανά, οι ενεργοβόρες εταιρείες στο Φριούλι, το Βένετο και τη Λομβαρδία μετρούν για άλλη μια φορά το ωριαίο κόστος των πολέμων άλλων ανθρώπων. Ωστόσο, στα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, για τη διέλευση του κινεζικού δεξαμενόπλοιου από τον Ορμούζ γίνεται ελάχιστη κουβέντα, για τη πρόταση του Σι δεν γίνεται καθόλου, και η επίθεση του Βανς στο Βατικανό αναφέρεται στις ειδήσεις χωρίς να αναλύονται οι επιπτώσεις της. Είναι το σύνδρομο εκείνων που, για να αποφύγουν να δουν τη δική τους αποτυχία, σταματούν να κοιτούν την πραγματικότητα.
Ωστόσο, η πραγματικότητα, πεισματικά, συνεχίζει να μιλάει. Ένα κινεζικό πετρελαιοφόρο που διασχίζει το Στενό του Ορμούζ με οκτώ κόμβους είναι μια σελίδα ιστορίας, ακόμα κι αν κανένα ειδησεογραφικό πρόγραμμα δεν την αναφέρει ως τέτοια. Ένα ειρηνευτικό σχέδιο τεσσάρων σημείων που παρουσίασε το Πεκίνο στους πρίγκιπες του Κόλπου είναι μια διπλωματική επανάσταση, ακόμα κι αν οι σχολιαστές μας το απορρίπτουν ως ανατολίτικη λαογραφία. Ένας Πάπας που δέχεται επίθεση από τον αμερικανό αντιπρόεδρο είναι ένα σοκ που θα πρέπει να εγείρει ερωτήματα σε κάθε ιταλό καθολικό, και όχι μόνο. Όλα αυτά συμβαίνουν τώρα, καθώς γράφουμε. Η ιστορία, όπως πάντα, δεν ζητά άδεια πριν περάσει.
Σενάρια: η αδύνατη διαπραγμάτευση και η νέα ισορροπία. Τι μας περιμένει τις επόμενες ημέρες; Πιθανώς ένας δεύτερος γύρος συνομιλιών στην Ισλαμαμπάντ, υποθέτοντας ότι η υπερηφάνεια του Τραμπ το επιτρέπει. Πιθανώς ανανεωμένες κινεζικές πιέσεις, ολοένα και πιο σίγουρες διότι κάθε αμερικανική χειρονομία τη νομιμοποιεί περισσότερο. Πιθανώς νέες προσπάθειες του Βατικανού να υφάνει νήματα διαλόγου, στις οποίες ο Λευκός Οίκος θα απαντήσει με νέα αγένεια. Και στο βάθος, αυτή η σειρά από πετρελαιοφόρα και φορτηγά πλοία που θα συνεχίσουν να διασχίζουν το Στενό υπό διάφορες σημαίες, σχεδόν όλα μη δυτικά, επειδή το παγκόσμιο εμπόριο δεν σταματά εξαιτίας των tweets ενός νευρικού προέδρου. Αν μη τι άλλο, είναι τα πλοία των συμμάχων που σταματούν.
Η αναδυόμενη ισορροπία δεν είναι αυτή της νίκης της Τεχεράνης ή της ήττας της Ουάσιγκτον, αλλά κάτι πιο δομικό: μια Μέση Ανατολή στην οποία ο αμερικανός αστυνομικός δεν αναγνωρίζεται πλέον ως τέτοιος από τους ίδιους τους δρώντες που ισχυρίζεται ότι πειθαρχεί. Όταν η Κίνα παρουσιάζει ειρηνευτικά σχέδια, το Ιράν υπαγορεύει όρους, το Πακιστάν φιλοξενεί διαπραγματεύσεις και το Βατικανό καταγγέλλει τον πόλεμο, είναι σαφές ότι το μονοπολικό σύστημα των τελευταίων τριάντα ετών βρίσκεται σε επιθανάτιο σταυρό, έχει εισέλθει σε αγωνία, σε επιθανάτιο ρόγχο. Αυτό δεν είναι από μόνο του καλό νέο, επειδή κάθε μετάβαση είναι ασταθής και επικίνδυνη. Αλλά το να προσποιούμαστε ότι δεν συμβαίνει είναι η χειρότερη δυνατή στρατηγική. Είναι η πεισματική που η χώρα μας και οι σύμμαχοί μας συνεχίζουν να εφαρμόζουν.
Ίσως θα έπρεπε να αρχίσουμε να παραδεχόμαστε, τουλάχιστον μεταξύ μας, ότι το πετρελαιοφόρο Rich Starry -το οποίο έφυγε χθες από τη Σάρτζα και σήμερα διέρχεται από τον Κόλπο του Ομάν- είναι το πιο εύγλωττο σύμβολο αυτής της νέας φάσης. Ένα τυχαίο πλοίο, κινεζικής ιδιοκτησίας, που φέρει αφρικανική σημαία, φορτωμένο με πετρέλαιο, κάνει αυτό που η Ουάσιγκτον του έχει απαγορεύσει. Και κανείς σε απόσταση χιλίων μιλίων δεν τολμά να το σταματήσει. Όταν μια αυτοκρατορία πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο να βυθίσει ένα κινεζικό πετρελαιοφόρο ή να καταπιεί την ταπείνωση, και επιλέγει την ταπείνωση, είναι επειδή έχει ήδη καταλάβει κάτι που δεν είχε ακόμη το θάρρος να πει στους πολίτες της. Εν τω μεταξύ, η ιστορία γράφει τις σελίδες της με τον αργό ρυθμό των φορτηγών πλοίων. Οκτώ κόμβοι τη φορά.
Πηγές
— Reuters, U.S. and Iran negotiating teams may return to Islamabad this week, dispacci 14 aprile 2026.
— The New York Times, Trump rejects Iran’s five-year uranium enrichment freeze offer, 14 aprile 2026.
— Xinhua News Agency, Xi Jinping presents four-point Middle East peace proposal, Pechino, 14 aprile 2026.
— BBC News, Hapag-Lloyd: six ships stranded near Strait of Hormuz, intervista al portavoce Nils Haupt.
— MarineTraffic, dati di tracciamento navale petroliera Rich Starry, 13–14 aprile 2026.
— Ministero degli Esteri della Repubblica Popolare Cinese, briefing del portavoce Guo Jiakun.
— U.S. Energy Information Administration, World Oil Transit Chokepoints — Strait of Hormuz.
— International Crisis Group, Iran-U.S. brinkmanship in the Persian Gulf, briefing aprile 2026.
— Sala Stampa della Santa Sede, dichiarazioni di Papa Leone sulla crisi mediorientale.
— Atlantic Council e ECFR, analisi sull’isolamento diplomatico americano nel Golfo.
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Un blog di Rivoluzionari ottimisti
