Η δεύτερη επιστολή του Παύλου προς τους Θεσσαλονικείς μπορεί να ερμηνευτεί, να διαβαστεί ως μια προφητεία σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση στη Δύση.
Ο απόστολος επικαλείται εδώ «ένα μυστήριο ανομίας», «έλλειψης νόμου», που βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά η οποία δεν θα εκπληρωθεί με τη Δευτέρα Παρουσία του Ιησού Χριστού, εκτός αν εμφανιστεί πρώτα «ο άνθρωπος της ανομίας (ho anthropos tes anomias), ο γιος της καταστροφής, αυτός που αντιτίθεται και εξυψώνει τον εαυτό του πάνω από κάθε ον λεγόμενο Θεό ή είναι αντικείμενο λατρείας, ώστε να καθίσει στον ναό του Θεού, δείχνοντας τον εαυτό του ως Θεό».
Υπάρχει, ωστόσο, μια δύναμη που συγκρατεί αυτή την αποκάλυψη (ο Παύλος την αποκαλεί απλώς, χωρίς να την ορίζει περαιτέρω, «αυτό που συγκρατεί – cathechon, κατέχων»). Αυτή η δύναμη πρέπει επομένως να βγει από τη μέση, επειδή μόνο τότε «θα αποκαλυφθεί ο άνομος (anomo, κυριολεκτικά «ο δίχως νόμο»), τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα εξαλείψει με την πνοή του στόματός του και θα καταστήσει ανενεργό με την εμφάνιση της παρουσίας του, της έλευσης του», γράφει ο Giorgio Agamben.
Η θεολογική-πολιτική παράδοση έχει ταυτίσει αυτή την «αναχαιτιστική δύναμη» με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (όπως στον Ιερώνυμο και, αργότερα, στον Καρλ Σμιτ) ή με την ίδια την Εκκλησία (στον Τυχώνιο και τον Αυγουστίνο). Είναι σαφές, σε κάθε περίπτωση, ότι η αναχαιτιστική δύναμη ταυτίζεται με τους θεσμούς που στηρίζουν και κυβερνούν τις ανθρώπινες κοινωνίες. Για το λόγο αυτό, η εξάλειψή τους συμπίπτει με την έλευση του anomos, ενός «δίχως νόμο» που παίρνει τη θέση του Θεού και «με σημεία και ψεύτικα θαύματα» οδηγεί στην απώλεια «όσους έχουν απαρνηθεί την αγάπη για την αλήθεια».
Είναι δυνατόν να δούμε στο μυστήριο της ανομίας όχι τόσο ένα υπερχρονικό απόκρυφο μυστηριώδες, του οποίου ο μόνος σκοπός είναι να θέσει τέλος στην ιστορία, αλλά μάλλον ένα ιστορικό δράμα (μυστήριο, mysterion στα ελληνικά σημαίνει «δραματική δράση»), το οποίο αντιστοιχεί απόλυτα σε αυτό που βιώνουμε σήμερα.
Οι κυρίαρχοι θεσμοί φαίνεται να έχουν χάσει το νόημά τους και κυριολεκτικά εξαφανίζονται, βγαίνουν από τη μέση, δίνοντας τη θέση τους σε μια ανομία, μια έλλειψη νόμου που ισχυρίζεται, ο λόγος του λέγειν, πως είναι νόμιμη, ας πούμε, αλλά στην πραγματικότητα έχει απαρνηθεί κάθε νομιμότητα. Το Κράτος (η αρχή που συγκρατεί) και το «άνομο, το δίχως νόμο» είναι στην πραγματικότητα δύο όψεις του ίδιου μυστηρίου: του μυστηρίου της δύναμης, της εξουσίας.
Όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδεικνύουν αδίστακτα σήμερα, χωρίς κανέναν ενδοιασμό, ο «άνθρωπος της ανομίας», ο «δίχως νόμο» χαρακτηρίζει την φιγούρα της κρατικής εξουσίας που, εγκαταλείποντας τις συνταγματικές και ηθικές αρχές που παραδοσιακά την περιόριζαν και, μαζί με αυτές, την «αγάπη της αλήθειας», εμπιστεύεται τον εαυτό της στα «σημάδια και τα ψευδή θαύματα» των όπλων και της τεχνολογίας. Είναι αυτή η σύγχυση αναρχίας και νομιμότητας σε μια κατάσταση εξαίρεσης η οποία καθίσταται νόμιμη που πρέπει να ξεσκεπάσουμε και να την καταστήσουμε ανενεργή σε κάθε τομέα.
Ο όρος «katéchon» (o catechon), «κατέχων» (ή κατέχων) προέρχεται από τα ελληνικά και σημαίνει «αυτό που συγκρατεί» ή «αυτός που συγκρατεί», αναφερόμενος στο βιβλικό πλαίσιο (Β΄ Θεσσαλονικείς 2:6-7) σε μια μυστηριώδη δύναμη που συγκρατεί την πλήρη εκδήλωση του Αντίχριστου και την έλευση της Αποκάλυψης. Αν και αρχικά θεολογική, έχει γίνει βασική έννοια στην πολιτική θεολογία (ειδικά στον Καρλ Σμιτ) για να υποδείξει μια «ανασχετική δύναμη» που καθυστερεί το τέλος, ιστορικά ταυτισμένη με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ή άλλες πολιτικές δυνάμεις που αντιμάχονται το χάος, με ερμηνείες που κυμαίνονται από την Παλαιά Διαθήκη έως τις σύγχρονες δυναμικές
Δημοσιεύτηκε στο Quodlibet (εδώ με την άδεια του εκδότη) με τον τίτλο «Να πιστεύεις και να μην πιστεύεις», “Credere e non credere”. Ανάμεσα στα πιο σημαντικά βιβλία του Giorgio Agamben: Homo Sacer. Edizione integrale 1995-2015, (Quodlibet) και L’uomo senza contenuto (Quodlibet). Το τελευταίο του βιβλίο είναι αντιθέτως Amicizie (Einaudi).
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Comune-info
