Το «να κάνει μια προσφορά την οποία δεν μπορεί ουδείς να αρνηθεί» είναι μια παλιά πρακτική αυτοκρατόρων και μαφιόζων. Οι πρώτοι συγκαλύπτουν την επακόλουθη διαπραγμάτευση με διπλωματία, οι δεύτεροι αφήνουν το κεφάλι ενός αλόγου στο κρεβάτι σου, αλλά η ουσία είναι η ίδια: αν δεν παραδοθείς, θα σε πυροβολήσω.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από το 1945 μέχρι σήμερα, ακολούθησαν πάντα αυτό το μοτίβο με κάθε χώρα που δεν ήταν εξοπλισμένη με πυρηνικά όπλα. Το ίδιο και το Ισραήλ, το οποίο μπορούσε να βασιστεί στην άνευ όρων υποστήριξη του κυριαρχούντος αυτοκράτορα. Η ρητορική που γράφτηκε γύρω από τις επιθέσεις, μέχρι ένα σημείο, προσπαθούσε να παρουσιάσει τον στόχο ως την πηγή όλων των κακών, ψάλλοντας και άδοντας στην «ελευθερία», τη «δημοκρατία», τα «ανθρώπινα δικαιώματα», την «ελευθερία των γυναικών» κ.λπ.
Κορίτσια στην Καμπούλ, στα τέλη της δεκαετίας του ’70
Επιχειρήματα ad hoc, αναστρέψιμα, εναλλάξιμα, διπλών στάνταρ (στο σοβιετικό Αφγανιστάν, για παράδειγμα, οι γυναίκες απολάμβαναν πλήρη δικαιώματα – τουλάχιστον στις μεγαλύτερες πόλεις – και οι πολεμιστές της ελευθερίας, i freedom fighters, που υποστηρίζονταν από τις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία ήταν αντίθετα οι Ταλιμπάν, οι οποίοι αργότερα επανέφεραν την μπούρκα, μόνο και μόνο για να δεχθούν αμέσως επίθεση με το πρόσχημα της «απελευθέρωσής τους από τους απελευθερωτές»).
Ήταν η εποχή της αυτοκρατορίας των «καλών», που ανέτρεπαν κυβερνήσεις και καθεστώτα κάθε είδους – τον σοσιαλιστή Αλιέντε, τον λαϊκό/κοσμικό Μοσαντέκ στο Ιράν το 1953, και στη συνέχεια τους λαϊκούς μουσουλμάνους Σαντάμ Χουσεΐν και Καντάφι, τον γιουγκοσλάβο Μιλόσεβιτς, τον έμπορο ναρκωτικών Νοριέγκα και πολλούς άλλους – για να επιβάλουν την κυριαρχία τους στο όνομα του ανώτερου δυτικού μοντέλου.
Η αυξανόμενη κρίση – παραπέμπουμε σε άλλες συνεισφορές για τις «δομικές» πτυχές – rimandiamo ad altri contributi per gli aspetti “strutturali” – στο τέλος κατέστησε αυτό τον δικαιολογίστικο μηχανισμό των επιθέσεων α-πίστευτο, αλλά αύξησε τη συχνότητα και την «αναγκαιότητά» τους.
Και στο αυστηρά πολιτικό επίπεδο, είχε γίνει απίστευτα δαπανηρό να επιβάλλονται «αλλαγές καθεστώτος» εκεί όπου δεν υπήρχε ελεγχόμενος στρατός, ετεροκατευθυνόμενος, ικανός να πραγματοποιήσει πραξικόπημα (όπως στη Χιλή το 1973, εν ολίγοις). Πάνω απ’ όλα οι προσπάθειες που έγιναν ανέτρεψαν —ναι— «τον εχθρό», αλλά δεν χρησίμευσαν για να τον αντικαταστήσουν με μια δομή που να ήταν ταυτόχρονα σταθερή και «ευπαρουσίαστη».
Στην Αμερική, το φάντασμα του Ιράκ εξακολουθεί να τρομάζει την άρχουσα τάξη. Ένας «ατελείωτος πόλεμος» που, αφού σκότωσε τον Σαντάμ, κατεδάφισε ένα σύστημα εξουσίας και θεσμικών δομών (σίγουρα εξαιρετικά αμφισβητήσιμο, υπό συζήτηση, αλλά έτσι κι αλλιώς να αποτελεί «εσωτερική υπόθεση» του Ιράκ), έχει εδώ και χρόνια οδηγήσει σε απώλειες μεταξύ των εμπλεκόμενων ενόπλων δυνάμεων Ηπα και Δύσης, δίχως να μπορεί να εξασφαλίσει την ανάδυση μιας κυβέρνησης ικανής να σταθεί στα πόδια μόνη της.
Ακόμα χειρότερα, ουσιαστικά παρέδωσε ένα μέρος της χώρας στους κούρδους, ένα άλλο στους φιλοϊρανούς σιίτες και ένα άλλο στην οργή των σουνιτών που κυριαρχούνται πρώτα από την Αλ Κάιντα και στη συνέχεια από το Isis. Για τη Δύση, μόνο κόστη και προβλήματα, και λίγο αργό πετρέλαιο…
Μια μακρά λίστα «αποτυχημένων κρατών» — από τη Σομαλία μέχρι τη Λιβύη, μέχρι την ίδια τη Συρία, την πατρίδα του ξεπλυμένου τρομοκράτη Αλ Τζολάνι — που είναι δύσκολο να διαχειριστεί κανείς, ακόμη και για τις «τρέχουσες δουλειές» που είναι τόσο αγαπητές στο δυτικό κεφάλαιο (πετρέλαιο, ορυκτοί πόροι και λίγα άλλα).
Τα ερωτηματικά για το πώς να προχωρήσουν στην ανατροπή κυβερνήσεων που δεν είναι πρόθυμες να υπακούσουν στις εντολές τους δίχως να βάλουν «στρατιώτες στο έδαφος» για μεγάλο χρονικό διάστημα, και αφήνοντας πίσω αρκετές απώλειες από αυτούς, έχουν τέλος βρει μια απάντηση με τις λύσεις «ισραηλινού τύπου» που γεννήθηκαν στις ακατανόμαστες συνάξεις των αντίστοιχων κατεστημένων σε εκείνον που δικαίως αναφέρεται ως «συνασπισμός Έπσταϊν».
Αντί να εισβάλουν σε μια χώρα, να ρουφηχτούν στον ανταρτοπόλεμο όσων αντιστέκονται στην υποδούλωση σε μια προσπάθεια να χτίσουν ένα Κράτος-φρανκενστάιν (τοπικό σώμα και δυτικό κεφάλι), θα ήταν πολύ πιο εύκολο να καρατομήσουν τον εχθρικό σχηματισμό. Μια γρήγορη επιδρομή για την απαγωγή ενός αρχηγού Κράτους, ένα μπαράζ πυραύλων για την εξάλειψη μέρους της ηγεσίας μαζί με τον «ανώτατο ηγέτη» και στη συνέχεια διαπραγμάτευση με όσους έμειναν πίσω -με ένα πιστόλι στο κεφάλι τους- ώστε να τους κάνουν να παραχωρήσουν ό,τι τους ζητηθεί και να κυβερνήσουν αυτό που έχει απομείνει όπως θέλουν. Ο Αλ Καπόνε δεν θα μπορούσε να τα είχε καταφέρει καλύτερα.
Είναι το τρομοκρατικό-μαφιόζικο σχήμα που υιοθέτησε πλέον από δεκαετίες το Ισραήλ εναντίον παλαιστινιακών οργανώσεων – όλων, από τη Φατάχ τη δεκαετία του 1970 μέχρι τη Χαμάς, ή Τζιχάντ, σήμερα. Δολοφονώντας πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες ικανούς να παρέχουν μια αποτελεσματική στρατηγική και δομή στην κατά τα άλλα στείρα οργή ενός πληθυσμού που σφαγιαζόταν για σχεδόν 80 χρόνια.
Αυτή η πρακτική επεκτάθηκε στη συνέχεια στους λεγόμενους πληρεξούσιους, proxy, του «άξονα της αντίστασης», δηλαδή τη Χεζμπολάχ, τους σύριους αλαουίτες πίσω από τον Άσαντ, τους ιρακινούς σιίτες ηγέτες, τους ιρανούς επιστήμονες και στρατηγούς.
Απλώς αποκεφαλίζοντας, χωρίς να αναζητούνται «μακροπρόθεσμες λύσεις», με τη γνώση πως σίγουρα, αργά ή γρήγορα, μια οργανωτική μορφή θα επανεμφανιζόταν. Αλλά ακόμη και αυτή θα καρατομούνταν στη συνέχεια, αναμένοντας την κατάλληλη στιγμή για τη γενοκτονία και την εθνοκάθαρση ενός ολόκληρου λαού, «επιτέλους» απογυμνωμένου/απαλλοτριωμένου από μια γη την οποίαν κατοικεί εδώ και χιλιετίες (οι παλαιστίνιοι είναι σε μεγάλο βαθμό οι βιβλικοί «φιλισταίοι»).
Χρειάστηκε ένας Τραμπ —και η κυβέρνησή του από αχαλίνωτους καουμπόηδες υπέρμαχων της λευκής υπεροχής— για να σκεφτεί ότι μπορεί να εφαρμόσει αυτό το μοντέλο σε μια χώρα 90 εκατομμυρίων κατοίκων, κληρονόμο ενός πολιτισμού χιλιετιών (των περσών), προικισμένου με μια θεσμική δομή εντελώς διαφορετική από αυτή της Δύσης, αλλά που εκλέγει πρόεδρο σε τακτικές εκλογές και μετά από μια μάλλον ζωηρή συζήτηση, επηρεασμένη σε μεγάλο βαθμό από θρησκευτικές ιεραρχίες και διάφορες πολιτοφυλακές στο πλευρό του τακτικού στρατού.
Εδώ, η καρατόμηση μιας ηγεσίας δεν σημαίνει ότι στερούμε από αυτό το κοινωνικό σώμα την ικανότητα να σκέφτεται και να αντιδρά με οργανωμένο τρόπο. Και η στέρησή του από μερικούς ηγέτες που δεν είναι αρεστοί σε ένα τμήμα του πληθυσμού δεν σημαίνει ότι «απελευθερώνουμε» δυνάμεις ικανές να δημιουργήσουν μια διαφορετική θεσμική δομή.
Δεν ήταν δυνατό στη Βενεζουέλα, η οποία βρίσκεται στο δρόμο του μπολιβαριανού σοσιαλισμού, και είναι σχετικά νεότερη, λιγότερο δομημένη και λιγότερο οπλισμένη. Είναι πρακτικά αδύνατο στο Ιράν, το οποίο διαθέτει κορυφαία πανεπιστήμια, μεγαλύτερο αριθμό γυναικών αποφοίτων από άνδρες και μια πρωτοποριακή τεχνολογική παραγωγή (όχι μόνο για drones και πυραύλους), κ.λπ.
Εδώ, ο αποκεφαλισμός οδήγησε αμέσως στην εξάπλωση της σύγκρουσης σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, στον de facto αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ και στην έναρξη μιας πετρελαϊκής κρίσης, η έκταση της οποίας θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της σύγκρουσης. την εμπλοκή των αραβικών μοναρχιών, οι οποίες πρέπει ταυτόχρονα να αντιμετωπίσουν, να λογαριαστούν με την παρουσία αμερικανικών βάσεων Ηπα, την δόλια ισραηλινή πίεση (η οποία κατηγορείται για την επίθεση στις σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις με μια επιχείρηση ψεύτικων σημαιών, flase flag) και την παρουσία μεγάλων σιιτικών μειονοτήτων οι οποίες σίγουρα δεν συμμερίζονται, δεν συμπαθούν την επίθεση στους αγιατολάχ.
Ακόμα και ο στρατιωτικός υπολογισμός – λένε οι ειδικοί il calcolo militare – dicono gli esperti – κινδυνεύει να είναι επικίνδυνος/παράτολμος: «Και στην τρέχουσα εκστρατεία, ίσως τα πυρομαχικά καθορίσουν την επιτυχία ή την αποτυχία των διεκδικητών, όπως τόνισε και ο Σκοτ Ρίτερ evidenziato anche Scott Ritter. Θα εξαντληθούν πρώτοι οι ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι ή μήπως θα εξαντληθούν πρώτα τα ισραηλινά και αμερικανικά αντιπυραυλικά όπλα;
Το να καρατομείς είναι μια στρατηγική δίχως χτίσιμο. Μπορεί να είναι χρήσιμη σε ένα μικρό κράτος-τρομοκράτη που πρέπει να κατεδαφίσει εχθρούς αντάξιους του μεγέθους του (οργανώσεις, ημι-αφοπλισμένα Κράτη), αλλά δεν μπορεί να καταστεί ο κανόνας για μια αυτοκρατορία.
Αν συνέβαινε αυτό, ο μελλοντικός ορίζοντας θα ήταν ένας κόσμος όπου όλες οι Χώρες θα μπορούσαν να «αποκεφαλιστούν» όταν η ανάπτυξή τους αρχίσει να είναι «ανταγωνιστική» με αυτή των Ηπα (εκτός από εκείνες που διαθέτουν ένα πειστικό πυρηνικό οπλοστάσιο, φυσικά). Αυτό θα δημιουργούσε μια δυνητικά ατελείωτη σκιά «αποτυχημένων Κρατών», που ελέγχονται στην καλύτερη περίπτωση από έναν αντιβασιλέα και μερικούς γενίτσαρους, με πληθυσμούς στα πρόθυρα του γκρεμού και δίχως τη δυνατότητα να «καταναλώνουν».
Ένας κόσμος ζητιάνων θα ήταν μια «φτωχή» αγορά, ωστόσο, το αντίθετο από αυτό που χρειάζεται για την επανεκκίνηση της «ανάπτυξης», της συσσώρευσης και των κερδών. Το αντίθετο από αυτό που απαιτεί, φυσιολογικά, το πολυεθνικό κεφάλαιο.
Εάν το Ιράν αντισταθεί περισσότερο από όσο μπορούν να αντέξουν οικονομικά οι Ηπα και το Ισραήλ – και αυτό είναι ένα «αν» τόσο μεγάλο όσο ο πλανήτης – το στοίχημα των «καρατόμων κεφαλών» θα αντιστραφεί, ενισχύοντας την ήδη σημαντική εσωτερική αντίθεση στον πόλεμο la già rilevante opposizione interna alla guerra και πάνω απ’ όλα στις οικονομικές του συνέπειες (πληθωρισμός, ενεργειακή κρίση, κρίση διεθνούς εμπορίου και τουρισμού κ.λπ.).
Εν ολίγοις, η ειρωνεία της Ιστορίας θα μπορούσε να γεννήσει μια συγκλονιστική έκπληξη: ξεκινώντας για να επιφέρουν μια αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με μια τέτοια στην Ουάσιγκτον.
Ανακαλύπτοντας έτσι από πρώτο χέρι, επάνω στο πετσί τους, ότι ακόμη και το να καρατομούν, κουράζει…
3 Mαρτίου 2026 –
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος contropiano.org
