Μπορούμε να το διαπιστώσουμε από οποιαδήποτε γωνιά αυτής της Δύσης που μαστίζεται από την κρίση: το νεοφιλελεύθερο μοντέλο που επικρατεί από τη δεκαετία του 1980 – Θάτσερ και Ρέιγκαν, και μετά ακολούθησαν όλοι οι άλλοι μαζικά / σωρηδόν – έχει φτάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του, γράφει ο Francesco Piccioni.
Είναι κατανοητό ότι τα μακροοικονομικά δεδομένα είναι πολύ δύσκολο να διαβαστούν από σχεδόν όλους, και ως εκ τούτου η ιστορική τάση είναι δύσκολο να διακριθεί. Αλλά οι αλλαγές στην πολιτική εκπροσώπηση – το κομματικό σύστημα, τα εκλογικά αποτελέσματα κ.λπ. – θα έπρεπε να είναι πολύ πιο οικείες και κατανοητές. Τα τελευταία δέκα χρόνια παρουσιάζουν πλέον ένα συνεκτικό μοτίβο, ένα οργανικό σχέδιο. Παντού, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, η «κοινή γνώμη» ριζοσπαστικοποιείται προς τα άκρα, ενώ το «μεγάλο κέντρο» διαλύεται. Η Αμερική του Τραμπ έχει μετατρέψει αυτή τη διαδικασία σε ένα μορφότυπο, ένα format. Η κρίση ηγεμονίας στον υπόλοιπο κόσμο έχει μεταφραστεί σε πραγματική κοινωνική οπισθοδρόμηση, σε μια γενική φτωχοποίηση τόσο των κατώτερων τάξεων όσο και της «μεσαίας τάξης», μια άμεση συνέπεια των μαζικών μετεγκαταστάσεων παραγωγής με στόχο τον χαμηλότερο δυνατό μισθό σε συνδυασμό με υψηλής ποιότητας υλικοτεχνική υποδομή. Η πιο άμεση και απλή αντίδραση ήταν και είναι η γνωστή: η ανάκτηση της ηγεσίας/αναλαμβάνουν τα ηνία, δηλαδή η ανάκτηση μεριδίων του αυτοκρατορικού εισοδήματος και η εξάλειψη «της σπατάλης» που εκπροσωπείται φυσικά από τους «ξένους» στην πατρίδα, στο σπίτι. Η κλοπή του πετρελαίου της Βενεζουέλας, να έχει στην ελεύθερη διάθεσή της μια Γροιλανδία που είναι «κυρίαρχη» και δανέζικη μόνο στα χαρτιά, η βίαιη απέλαση χιλιάδων μεταναστών, και ούτω καθεξής, είναι όλες όψεις του ιδίου νομίσματος, στιγμές της ίδιας διαδικασίας και της ίδιας προσπάθειας. Αλλά τα κοινωνικά συμφέροντα είναι πιο περίπλοκα από ό,τι μπορούν να κρύψουν οι αντιδραστικές λύσεις, που σχεδιάστηκαν για να αποκαταστήσουν ένα παραπαίουν υπερεθνικιστικό/σουπρεματιστικό μοντέλο χωρίς περαιτέρω ρητορικές διακοσμήσεις. Και έτσι, μαζί με την άνοδο της ακροδεξιάς στην εξουσία, αναδύεται μια διαμετρικά αντίθετη απάντηση -αν και προς το παρόν, πολύ λιγότερο ριζοσπαστική- η οποία βλέπει μια ουσιαστική διόρθωση του μοντέλου ως τη μόνη κοινωνικά αποδεκτή λύση. Το να αποκαλούμε αυτή τη φιλοδοξία «σοσιαλισμό» είναι ίσως υπερβολικό, αλλά το γεγονός παραμένει ότι η εγκυκλοπαίδεια της πολιτικής προσφέρει μόνο αυτόν τον όρο ως σχετικά κατάλληλο. Δεν υπάρχουν άλλοι. Φυσικά, θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει πολύ διαφορετικά επίθετα…
Το έχουμε πει αυτό συχνά, αλλά αξίζει να επανέλθουμε. Το ζήτημα δεν είναι αν ο Μαμντάνι και οι άλλες αναδυόμενες προσωπικότητες είναι υποκειμενικά «αληθινοί σοσιαλιστές» ή συνειδητοί διαταράκτες/συνειδητοί αποδιοργανωτές/εσκεμμένοι ανατροπείς του συστήματος. Το πρόβλημα είναι τα κοινωνικά συμφέροντα που μέχρι στιγμής δεν έχουν εκπροσωπηθεί, που έχουν απορριφθεί, καταπιεστεί, και τα οποία απαιτούν λύσεις που δεν έχουν προβλεφθεί από το νεοφιλελεύθερο μοντέλο, και τα οποία προς το παρόν βρίσκουν αυτό το είδος εκπροσώπησης. Εδώ βρίσκεται η ρίζα της κατάρρευσης του πολιτικού κατεστημένου, dell’establishment politico τόσο στις Ηπα όσο και στην Ευρώπη. Αυτό που ονομάζεται έτσι, πράγματι, είναι ή ήταν απλώς το πολιτικό πρόσωπο του συστήματος κυρίαρχων συμφερόντων (χρηματοοικονομικά, πολυεθνικές, «αγορές», πλατφόρμες κ.λπ.), όσο αρθρωμένο χρειάζεται ώστε να δίνει την εντύπωση ενός διπολισμού ο οποίος, όσον αφορά τη διακυβέρνηση, έχει αποδειχθεί απόλυτα πανομοιότυπος, εκτός από «αισθητικές» ή ζητημάτων αστικού δικαίου πτυχές, ιδανικές για να ζωντανέψουν ένα talk show, αλλά συχνά μακριά από το να έχουν κάποιο πρακτικό αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων. Κάθε εκλογή μας διδάσκει, μας προτείνει ξανά το ίδιο μάθημα. Στις ενδιάμεσες-midterm εκλογές των Ηπα στις 6 νοεμβρίου, εκτός από τυχόν εκπλήξεις της τελευταίας στιγμής (παλιοί ή νέοι πόλεμοι που έχουν εξαπολυθεί σκόπιμα), θα πρέπει να δούμε πολύ πιο ξεκάθαρη πόλωση μεταξύ μιας «Μάγκα» δεξιάς που βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε κρίση και της «σοσιαλιστικής» προέλασης προσωπικοτήτων που, στις προκριματικές εκλογές, εκτόπισαν δεκάδες παλιά εργαλεία της «δημοκρατικής» πτέρυγας του κατεστημένου. Στη Γερμανία, όπου φαινόταν ότι μόνο η νεοναζιστική δεξιά μπορούσε να μονοπωλήσει την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια σε ένα μερκαντιλιστικό μοντέλο που είχε καταλήξει σε αυτοκτονία, έχει αντιθέτως αναδυθεί ένα αντίθετο συναίσθημα, ικανό όχι μόνο να καταραστεί -όπως είναι σωστό- τον φασισμό, αλλά και να προτείνει ένα πρόγραμμα βασισμένο σε ζωτικά κοινωνικά ζητήματα (στέγαση, μεταφορές, υπηρεσίες κ.λπ.). Αυτό συμβαίνει ακόμα και σε πείσμα της εθνικής ηγεσίας ενός κόμματος – του Αριστερού Κόμματος Linke- που βρίσκεται τώρα στα πρόθυρα της πλήρους συμμόρφωσης/ένα βήμα πριν από την πλήρη ευθυγράμμιση με το κατεστημένο.
Τον απρίλιο, στη Γαλλία, θα έχουμε μια πιο εύρωστη και κοινωνικά διαρθρωμένη αντιπαράθεση μεταξύ των κακώς ξεπλυμένων λεπενιστών και μιας αυθεντικά μαχητικής αριστεράς ενωμένης γύρω από τον γέρο λέοντα Μελανσόν. Και έτσι στην Ισπανία, όταν θα ψηφίσουν, μεταξύ των φρανκιστών του Vox και μιας κάπως μπερδεμένης ομάδας που πιθανότατα θα αναγκαστεί να συσπειρωθεί γύρω από τον Σάντσες, ανεξάρτητα από τα λιγοστά του αξιόλογα στοιχεία. Στην έρημη και μόνη Ιταλία, αυτή η διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης ωφελεί επί του παρόντος σχεδόν αποκλειστικά τη φασιστική δεξιά (με έναν αγώνα δρόμου για να δούμε ποιος είναι πιο φασίστας, μεταξύ της αδύνατης «επανεγκατάστασης» και μιας ανύπαρκτης «μάχης κατά της μπούργκας»). Εν τω μεταξύ, όμως, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων φαίνεται να έχει αντιληφθεί την κατάσταση/μυρίστηκαν προς που φυσάει ο άνεμος και, κατεργάρικα, προσπαθούν να καπελώσουν τη συντριπτική πλειοψηφία που ήδη υπάρχει ενάντια στον πόλεμο, τα όπλα και τα χρήματα στην Ουκρανία, καθώς και ενάντια στη γενοκτονία που διαπράττει το Ισραήλ. Εδώ, το κατεστημένο -όλοι όσοι συμμερίζονται την «ατζέντα Ντράγκι», ουσιαστικά, από την Μελόνι μέχρι την Σλέιν, Schlein- φαίνεται ακόμα πολύ συμπαγές. Αλλά εν τω μεταξύ, θωρακίζεται με έναν εκλογικό νόμο που στοχεύει στην αποτροπή νέων εισερχομένων στην κοινοβουλευτική πολιτική. Αυτή η απαγόρευση προστίθεται και εξηγεί εκείνες ενάντια στο δικαίωμα διαδήλωσης, απεργίας, οργάνωσης, σκέψης και λόγου (βλ. τον νόμο για τον «αντισημιτισμό», με διακομματική ψήφο). Οσμίζονται τον αέρα, αισθάνονται την ανάγκη για μια εναλλακτική λύση, η οποία ζωντάνεψε τους δρόμους και τις πλατείες το περασμένο φθινόπωρο και απειλεί να κάνει το ίδιο και φέτος. Υψώνουν τα τείχη…
Αλλά δεν μπορούμε να σταματήσουμε για πολύ μια διαδικασία διάλυσης που πηγάζει από την κατάρρευση της νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας στον υπόλοιπο κόσμο. Παντού όπου κοιτάς, εδώ γύρω, νιώθεις ότι το τέλος μιας εποχής διαπερνά κάθε δημόσια πράξη και λόγο. Ο ορίζοντας του πολέμου πλησιάζει, τρομάζοντας τους περισσότερους, εμφανιζόμενος ως λύση για τα χειρότερα, αλλά συντρίβει τους πάντες και επιβάλλει/αναγκάζει να σκεφτόμαστε ριζοσπαστικά. Χωρίς εκπτώσεις ή ψευδαισθήσεις. Θα χρειάζονταν ένα υψηλό όραμα, ικανό να κοιτάζει/στοχεύει πέρα από το παρόν. Αλλά είναι αδύνατο να το ζητήσουμε αυτό από ετούτη την άρχουσα τάξη, που επιλέγεται με βάση τα κριτήρια του αρπακτικού ατομικισμού και της υπακοής στη νεοφιλελεύθερη «μοναδική σκέψη». Τίποτα δεν μπορεί να προκύψει από αυτό παρά το αδύνατο όνειρο μιας επιστροφής στο παρελθόν, ποικιλοτρόπως καρυκευμένο (με μαύρα, άσπρα ή πουά πουκάμισα). Ούτε καν μια «μεταρρυθμιστική εναλλακτική λύση» μπορεί να προκύψει από εδώ, λόγω της έλλειψης πολιτισμού/κουλτούρας και προϋποθέσεων. Δεν θα υπάρξουν πραγματικές λύσεις δίχως μια αξιόλογη εναλλακτική λύση, στο ύψος των περιστάσεων, και κανείς δεν θα μας την χαρίσει ενώ στεκόμαστε να κοιτούμε. Ο χρόνος της αναμονής για καλύτερες εποχές έχει τελειώσει και αυτός.… 22 Σεπτεμβρίου 2026 – Στην πολιτική, ο όρος «σουπρεματιστικό μοντέλο» αναφέρεται σε μια ιδεολογία ή ένα σύστημα διακυβέρνησης που βασίζεται στην πεποίθηση ότι μία συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων είναι ανώτερη από τις άλλες και, ως εκ τούτου, δικαιούται να κατέχει όλη την εξουσία, τα προνόμια και τον έλεγχο.
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος contropiano.org
