Φωνή του κήρυκα – « Εγώ, ο Γαλιλαίος Γαλιλέι, λέκτορας μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας, αποκηρύσσω δημόσια τη διδασκαλία μου ότι ο ήλιος είναι το κέντρο του κόσμου και δεν κινείται και πως η γη δεν είναι το κέντρο του κόσμου και κινείται
Andrea – (δυνατά) Αλίμονο στη χώρα που δεν έχει ήρωες!
Γαλιλαίος – Όχι. Δυστυχισμένη είναι η χώρα που χρειάζεται ήρωες.
Αυτό το γνωστό απόφθεγμα προέρχεται από το έργο «Η ζωή του Γαλιλαίου» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, γερμανού δραματουργού, ποιητή και θεατρικού σκηνοθέτη του 20ού αιώνα, του σύντομου αιώνα ή μάλλον της Εποχής των Ακροτήτων, σύμφωνα με τον βρετανό ιστορικό Έρικ Χομπσμπάουμ. Ή, μάλιστα, της εποχής της «Τύφλωσης», σύμφωνα με τον ιταλικό τίτλο του δυστοπικού και προφητικού μυθιστορήματος του βραβευμένου με νόμπελ για τη λογοτεχνία Ζοζέ Σαραμάγκου, γράφει ο Mauro Armanino.
Η ξαφνική επιδημία της «λευκής» τύφλωσης που, πλήττει την κοινωνία στο μυθιστόρημα είναι ίσως μια από τις πιο οδυνηρές/έντονες και δραματικές μεταφορές της εποχής μας. Στο αναφερθέν μυθιστόρημα ήρωες, προσανατολισμένοι από το μόνο άτομο που ακόμη βλέπει, είναι αυτοί που επιβιώνουν με ίχνη ανθρωπιάς, ανακαλύπτοντας, ακριβώς μέσα στην τύφλωσή τους, το δράμα της ζωής. Αφού έχουν αγγίξει τον πάτο της αδυναμίας και της απελπισίας, θα αρχίσουν να ανακτούν την όρασή τους.
Αυτός που «προστατεύει και υπερασπίζεται», σύμφωνα με την ετυμολογική έννοια της λέξης, ορίζεται ως ήρωας. Ο συγγραφέας είχε το προνόμιο να γνωρίζει και να κάνει φιλία με πολλούς ήρωες.
Από πατέρα παρτιζάνο που δούλεψε στον καμίνι των τούβλων, μέχρι τη αγρότισσα μητέρα που από μικρή έκανε την υπηρέτρια. Οι πολλές μητέρες που γέννησαν και μεγάλωσαν από το τίποτα παιδιά που συνέλαβαν και γεννήθηκαν χωρίς να το ξέρουν ή να το θέλουν. Αυτές που ξαναέχτισαν τη ζωή τους μετά τον πόλεμο που κατέστρεψε το σπίτι, το παρελθόν και την ταυτότητά τους.
Πατέρες που βγαίνουν το πρωί ελπίζοντας να βρουν δουλειά ή τουλάχιστον κάτι για να θρέψουν την οικογένειά τους. Γυναίκες που εφευρίσκουν καθημερινά θαύματα για να κάνουν, να παράγουν και να πουλάνε. Ήρωες είναι εκείνοι που ξέρουν ότι από τα διαμάντια δεν γεννιέται τίποτα, ενώ τα λουλούδια γεννιούνται μόνο από την κοπριά.
Η εικοστή πέμπτη επέτειος της διάσημης συνόδου κορυφής G8 και, κυρίως του ‘Genoa Social Forum’ μόλις γιορτάστηκε στην πόλη της Γένοβας. Χιλιάδες νέοι, για λίγες ημέρες, κατήγγειλαν και κατέστησαν πιο εμφανή την «τύφλωση» που ενορχηστρώθηκε από τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Μοιράστηκαν εύθραυστες και πιθανές πρακτικές ελευθερίας.
Γνωρίζουμε ότι αυτό είναι πέρα για πέρα ύποπτο για τους δυνάστες/άρχοντες του τότε και του τώρα. Δεν έλειψαν οι ευκαιρίες για να αναχαιτίσουν τη νεωτερικότητά του. Η δικαιολογία της σχεδιασμένης, διευκολυνόμενης, προκλημένης και τελικά εφαρμοζόμενης βίας ήταν η πιο προφανής προσπάθεια. Τα ψέματα, η χειραγώγηση, τα κατεστημένα συμφέροντα και το μίσος έχουν περιπλέξει την αλήθεια των γεγονότων. Τα βάσανα τόσων πολλών ανθρώπων έχουν προδοθεί. Η δολοφονία του Κάρλο Τζουλιάνι επιβεβαιώνεται ως μια πληγωμένη μνήμη που πρέπει να επουλωθεί.
«Αλίμονο στη γη που χρειάζεται ήρωες», μας υπενθυμίζει ο Γαλιλαίος. Αν με τον όρο ήρωες εννοούμε τους γενναίους (οπλισμένους;) ριψοκίνδυνους που, μόνοι και ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, είναι οι σωτήρες της πατρίδας τους, τότε ο Μπρεχτ έχει δίκιο. «Κανείς δεν απελευθερώνει κανέναν, κανείς δεν απελευθερώνει τον εαυτό του μόνος του: απελευθερωνόμαστε μαζί», μας υπενθυμίζει ο βραζιλιάνος παιδαγωγός Πάουλο Φρέιρε στο ίσως ξεχασμένο κείμενό του, «Η παιδαγωγική των καταπιεσμένων».
Αλίμονο σε όποιον χρειαζόταν αυτό το είδος ηγετών, ισχυρών ανδρών ή γυναικών που θα μπορούσαν να προσφέρουν ασφάλεια σε φοβισμένους και χαμένους πολίτες. Ήρωες, μάλλον, είναι εκείνοι που, συνειδητοποιώντας την τύφλωσή τους, αναλαμβάνουν δράση για να ανακτήσουν τα εσωτερικά και εξωτερικά τους «εδάφη». Νοητικά και κοινωνικά εδάφη που έχουν αποικιστεί από δεκαετίες πλέον «φυσικοποιημένου» καπιταλισμού, αφομοιωμένου και συχνά καθιστάμενου συμβατού με την πολιτική και τις θρησκείες.
Γκρεμίζουν τα είδωλα της εξουσίας που τους καταπιέζει. Επαναστατούν/εξεγείρονται ενάντια στην υφαρπαγή του συλλογικού φαντασιακού από τον θεό-χρήμα που έχει μετατρέψει τα πάντα σε εμπόρευμα. Απελευθερώνουν τα όνειρα που ήταν φυλακισμένα για πολύ καιρό από τον φόβο της ζωής και γράφουν την ειρήνη με γυμνά χέρια. Μόνο σε αυτούς, τους καθημερινούς ήρωες/ήρωες της καθημερινότητας, θα ανήκει το μέλλον.
Γένοβα, ιούλιος 2026
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος contropiano.org
