Ένα Tρακτέρ από Κοινού και η Περίπτωση του Τρελού Παπαγάλου.
I.- Η Γενεαλογία του Ταμάλε.
Στις μητέρες που αναζητούν, με θαυμασμό και σεβασμό.
Πρέπει να διευκρινίσω ότι δεν πίστευα ότι θα το έβλεπα ετούτο στη ζωή μου. Αυτόν τον συνδυασμό γνώσεων και πρακτικών από περασμένες δεκαετίες, με τις εφαρμοσμένες επιστήμες και τις τεχνολογίες. Ναι, στην ύπαιθρο. Ναι, στον αγώνα για τη ζωή.
Ο Εξεγερμένος Υποδιοικητής Μοϊσές μου εξήγησε τη διαδικασία:
Πρώτα, επιλέγεις τη γη, το έδαφος. Όσο πιο επίπεδο, τόσο το καλύτερο. Στη συνέχεια έρχεται αυτό που ονομάζεται να κόβεις και να καθαρίζεις, που σημαίνει κόψιμο μεγάλων, μεσαίων και μικρών δέντρων με ματσέτες και μερικές φορές με τσεκούρι. Αν είναι ένα παλιό χωράφι με καλαμπόκι, τότε είναι δευτερεύουσα βλάστηση (δέντρα και μικρά φυτά). Αν ήταν βοσκότοπος, δεν έχουν μείνει δέντρα. Πρέπει να περιμένεις να στεγνώσει εντελώς και μετά έρχεται το «κάψιμο», το οποίο, όπως υποδηλώνει το όνομα, συνίσταται στο να βάλεις φωτιά στη γη, ώστε το έδαφος να γονιμοποιηθεί από την τέφρα. Στη συνέχεια έρχεται το καθάρισμα, δηλαδή η αφαίρεση πετρών, κορμών, κλαδιών και ριζών. Μετά από ετούτο έρχεται η φύτευση, η σπορά, η οποία γίνεται με ένα σκαπτικό ραβδί, ένα coa (ένα ίσιο ραβδί, μερικές φορές με σιδερένια αιχμή). Το άτομο που φυτεύει μεταφέρει τους σπόρους σε ένα μικρό τσαντάκι, προχωρά σιγά σιγά, σκάβοντας στο έδαφος με το ραβδί και τοποθετώντας τον σπόρο στο χώμα. Μετά περιμένουμε να βρέξει. Φυσικά, αν η περίοδος ξηρασίας (θερμή εποχή, καυτή περίοδος), με τους ισχυρούς ανέμους της, δεν μετέφερε την καύση πέρα από την “guarda-rayas” (την αντιπυρική ζώνη), τότε πρέπει να οργανωθούμε συλλογικά για να πάμε και να την σβήσουμε πριν η φωτιά εξαπλωθεί και φτάσει στο δάσος… ή στα χωριά.
Αν βρέξει, τέλεια. Αν δεν βρέξει, κακώς. Και τότε πρέπει να εκτοξεύσουμε έναν πύραυλο στον ουρανό, ώστε το σύννεφο να ξυπνήσει και να αφεθεί να πέσει στη γη, όπου ο σπόρος περιμένει τη ζωή που κουβαλάει κάθε σταγόνα νερού.
Μετά από αυτό; Περιμένετε, προσέξτε τον καιρό. Αν όλα πάνε καλά, σε περίπου τρεις μήνες θα υπάρχει elote και μετά καλαμπόκι. Έπειτα έρχεται η συγκομιδή: μαζεύουμε τα στάχυα του καλαμποκιού και τα στοιβάζουμε σε ένα μικρό υπόστεγο που ονομάζεται «troje». Από εκεί, όποτε χρειάζεται, μερικά στάχυα μεταφέρονται στο σπίτι και όλη η οικογένεια (παππούδες και γιαγιάδες, γονείς και παιδιά) κάθονται για να τα ξεφλουδίσουν. Στη συνέχεια, το μαγείρεμα του καλαμποκιού γίνεται με ασβέστη που εξάγεται από τις πέτρες. Ο ασβέστης παρασκευάζεται με μια ειδική, λευκή πέτρα. Σε ορισμένα μέρη, ονομάζεται Poj’ton. Θερμαίνεται με καυσόξυλα και στη συνέχεια αλέθεται σε λεπτή σκόνη. Αν δεν μπορείτε να το βρείτε, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κέλυφος ενός σαλιγκαριού του ποταμού. Και αν δεν έχετε Poj’ton ή σαλιγκάρι, τότε, κρίμα, πρέπει να βρείτε τα χρήματα για να αγοράσετε τον ασβέστη.
Μια συντρόφισσα μου εξηγεί: “Το να ανακατεύεις ασβέστη με καλαμπόκι δεν είναι κάτι που μπορεί να κάνει ο καθένας. Χρειάζεσαι, όπως λένε, τις καλύτερες μαμάδες. Η μητέρα σου σου λέει ακριβώς πόσο ασβέστη να προσθέσεις στην κατσαρόλα με το καλαμπόκι στο νερό. Αν δεν είναι η σωστή ποσότητα, δεν κάνει καλό. Και αν το παρακάνεις, θα τσούξει. Οπότε πρέπει να το υπολογίζεις, όπως σου μαθαίνει η μητέρα σου. Όταν μεγαλώσεις, ξέρεις πώς να το υπολογίζεις. Αλλά δεν είναι σαν να μετράς με εκατοστόλιτρα, χιλιοστόλιτρα και όλα αυτά τα μαθηματικά πράγματα. Είναι να μετράς όπως σου μαθαίνει η μαμά σου. Και πρέπει να ανακατεύεις καλά με το χέρι, ώστε να μην υπάρχουν σβόλοι, απλώς η σωστή ποσότητα.
Αν δεν μάθεις να κάνεις τα πράγματα σωστά, γίνεται γρήγορα γνωστό στο χωριό και οι άνθρωποι σε περιφρονούν, σε κοιτάζουν άσχημα. Και είναι χειρότερο για τη μητέρα, η οποία δέχεται κακολογίες επειδή δεν διδάσκει στα παιδιά της για το καλαμπόκι, για τη ζωή. Έτσι, τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν σωστά. Όπως λένε, οι μανάδες χρειάζονται τα παιδιά τους. Νομίζω ότι γι’ αυτό μας μαλώνουν τόσο πολύ όταν είμαστε μικροί, για να μαθαίνουμε. Και γι’ αυτό οι μάνες σκέφτονται πάντα τα παιδιά τους, και αν δεν είναι εκεί, τα ψάχνουν. Αν δεν είχαμε μαμάδες, νομίζω ότι θα πεθαίναμε όλοι μονομιάς”.
-*-
Στη συνέχεια, αφού έχετε μαγειρεμένο καλαμπόκι, αλέστε το στο χέρι, με έναν παλιό μηχανικό μύλο. Αν δεν έχετε, χρησιμοποιήστε ένα metate [μια μυλόπετρα] και πέτρα. Έπειτα, έχετε έτοιμη τη ζύμη για την τορτίγια… ή το ταμάλε. Αν είναι γιορτή, τότε ίσως με cuche-χοιρινό, κοτόπουλο ή γαλοπούλα. Και το recado, φυσικά, που είναι σαν το καρύκευμα που βάζετε στο κρέας. Αν δεν υπάρχει κρέας, τότε φασόλια… ή λαχανικά (μπλιαχ, guácala). Μπορείτε επίσης να το φτιάξετε με πράσινη ή κόκκινη πιπεριά τσίλι, ή με ζάχαρη. Μετά από όλα αυτά, και αν είστε αρκετά τυχεροί που αυτός που μαγειρεύει δεν αφήνει το ταμάλε ωμό, τότε μπορείτε να φάτε ταμάλε. Και αν είναι ωμό, κρίμα, πρέπει να το φάτε γιατί αυτό είναι που υπάρχει διαθέσιμο. Απλώς φροντίστε να έχετε κοντά μια τουαλέτα.
Αν είναι γιορτή, υπάρχει χορός. Ναι, cumbias, κούμπιες. Αν και υπάρχει επίσης ροκ, σκα, μπάντα και αυτά τα είδη μουσικής που κάνουν τις νέες και τους νέους να χοροπηδούν σαν να βρίσκονται σε επάνω σε μια μυρμηγκοφωλιά. Αλλά ο έρωτας, και φυσικά, η ερωτική απογοήτευση, τείνουν να ανθίζουν και να καρποφορούν με τις κούμπιες. Εκεί, οι γοφοί υπόσχονται πυρετούς… και άγρυπνες νύχτες… και βροχές… και πίκρες.
-*-
Και μετά τι; Λοιπόν, όλα ξεκινούν από την αρχή. Και έτσι συνεχίζονται, για πάντα και για πάντα. Η ανθρωπότητα υπάρχει επειδή υπάρχει γη. Με άλλα λόγια, η γη είναι η μητέρα της ανθρωπότητας. Φανταστείτε να μην υπήρχε γη – από πού θα παίρνατε όλες τις αηδίες που τρώτε; Χωρίς γη, δεν υπάρχει φαγητό, ούτε ζώα, ούτε αέρας, ούτε βροχή. Δεν υπάρχει τίποτα. Γι’ αυτό λέμε ότι η γη είναι ζωή.
Οι λαοί και οι κοινότητες του Εθνικού Ιθαγενικού/Αυτόχθονου Κογκρέσου, del Congreso Nacional Indígena μας δίδαξαν να λέμε «έδαφος». Δηλαδή, δεν είναι μόνο η ίδια η γη, η γη-γη, αλλά και το νερό, τα δάση, τα άγρια ζώα, η βροχή, ο άνεμος, ο ήλιος. Τα πάντα. Όταν λέμε «γη», εννοούμε όλα αυτά. Αλλά στις πόλεις, κατανοούν τη γη ως ένα κομμάτι γης και όχι ως σύνολο. Γι’ αυτό το CNI μας δίδαξε να λέμε «έδαφος», “territorio”.
-*-
Οι τρέχοντες πόλεμοι, παρεμπιπτόντως, αφορούν την κατάκτηση εδαφών. Γι’ αυτό δεν έχει σημασία πόσους ανθρώπους δολοφονούν ή πόσα κτίρια, νοσοκομεία, σχολεία (με κορίτσια μέσα), ολόκληρες γειτονιές καταστρέφουν. Γιατί αυτό ακριβώς είναι το νόημα του καπιταλιστικού πολέμου: καταστροφή για ανοικοδόμηση αργότερα και ερημοποίηση για την αναδιοργάνωση της κατακτημένης περιοχής. Και γι’ αυτό υπάρχουν, στην ανθρωπότητα, αυτοί που ονομάζονται «Φύλακες» της γης, δηλαδή της επικράτειας. Δηλαδή, είναι απόγονοι της Μητέρας Γης, της Αντίστασης και της Εξέγερσης. Και γι’ αυτό δολοφονούν, εξαφανίζουν και φυλακίζουν τους υπερασπιστές των δασών. Και γι’ αυτό το πρόβλημα δεν είναι ο Νετανιάχου ή ο Τραμπ. Ή όχι μόνο αυτοί, τέλος πάντων.
Επειδή με αυτούς ή χωρίς αυτούς, το Αφεντικό, el Mandón, το καπιταλιστικό σύστημα τότε, θέλει να δολοφονεί ανθρώπους και να καταστρέφει ολόκληρους πληθυσμούς. Διότι σε αυτούς τους πληθυσμούς και στις καρδιές αυτών των ανθρώπων, ζει η ζωή.
Έτσι γεννήθηκε το σύστημα: σκοτώνοντας και καταστρέφοντας. Έτσι μεγάλωσε. Και έτσι παραμένει, παρόλο που οι μέθοδοι και οι εξηγήσεις του αλλάζουν. Το καπιταλιστικό σύστημα είναι θάνατος. Όχι μόνο για την ανθρωπότητα, αλλά και για ολόκληρο τον πλανήτη. Γι’ αυτό λέμε ότι η μάχη ενάντια στον καπιταλισμό είναι η μάχη για τη ζωή. Και αντίστροφα.
Ποιος το καταλαβαίνει αυτό καλύτερα; Όσοι ζουν σε μια περιοχή, δηλαδή στη γη. Αλλά δεν αγωνίζονται για την ιδιοκτησία της περιοχής, αλλά για να την υπερασπιστούν. Και γι’ αυτό ο καπιταλισμός τους επιτίθεται, επειδή εμποδίζουν το σχέδιό του.
-*-
Ρώτησα τον Submoy: «Άρα δεν υπάρχει άλλο κάψιμο;»
«Όχι, δίνουμε σαν παράδειγμα, ένα μάθημα στους συντρόφους και τους αδελφούς μας παρτιζάνους ότι, χρησιμοποιώντας την τεχνική, το κάψιμο δεν είναι πλέον απαραίτητο και έτσι η φωτιά δεν εξαπλώνεται, θέτοντας σε κίνδυνο ζώα, δέντρα και ανθρώπους. Επιπλέον, δεν υπάρχει άλλος καπνός. Και δεν χρειάζεται να περιμένετε τη βροχή ή τα πυροτεχνήματα. Με άλλα λόγια, χωρίς να σταματήσετε να καλλιεργείτε τη γη, μπορείτε να τη φροντίσετε και να τη βελτιώσετε».
«Και από πού προήλθε το τρακτέρ;»
“Α, το είχαν σε ένα γκαράζ για χρόνια, αλλά δεν το χρησιμοποιούσαν και απλώς πήγαινε χαμένο. Τότε ήρθε η Κοινότητα//el Común να βοηθήσει, να σώσει τα πράγματα. Ήταν οι σοφέρ/los choferólogos, το επισκεύασαν, το έπλυναν, το έκαναν να φαίνεται υπέροχο και τώρα το μετέφεραν σε αυτή τη γη που ανήκει στην Κοινότητά τους, που ανήκει σε όλους και σε κανέναν.”
‘Αλλά ίσως την επόμενη μέρα να μην υπάρχουν καύσιμα για το τρακτέρ… ή ακόμα και τρακτέρ».
«Α, βέβαια. Αλλά μαθαίνουμε όπως οι προ-προ-παππούδες και οι παππούδες μας, που κάνουν πράγματα με αυτά που έχουν και με το μυαλό τους. Το θέμα είναι πάντα να φροντίζουμε τη μητέρα γη»
Ένας σύντροφος είναι κάποιος που διδάσκει και έχει μαθητές, κυρίως tzotziles y cho´oles/ τσοτσίλ και τσολ. Αυτός ο σύντροφος είναι από το Πουί του Ρομπέρτο Μπάριος/del Puy de Roberto Barrios και έρχεται με την ομάδα του για να εφαρμόσει ό,τι μαθαίνει. Γιατί αν δεν εφαρμόσεις εκείνο που ξέρεις, όλα είναι μάταια. Με άλλα λόγια, θέλει πρακτική εμπειρία. Το μέρος όπου διδάσκει, θα μπορούσε κάλλιστα να ονομαστεί «Κέντρο Έρευνας, Ανάλυσης και Διδασκαλίας Επαναστατών Ζαπατίστας για την Εργασία στα Αγροκτήματα και την Υπεράσπιση και Φροντίδα της Μητέρας Γης που Συνδυάζει τη Γνώση των Προγόνων μας με τη Γνώση των Επιστημών, των Τεχνικών, των Τεχνών και οτιδήποτε από αυτό που μας Συμβαίνει συνέχεια και Επινοούμε με βάση αυτά που Βλέπουμε στην Πράξη», “Centro de Investigación, Análisis, y Enseñanza Rebelde Zapatista del Trabajo en el Campo y la Defensa y Cuidado de la Madre Tierra Combinando el Conocimiento de Nuestros Anteriores con Conocimientos de las Ciencias, las Técnicas, las Artes y lo que se Nos Va Ocurriendo y que Inventamos Según Vemos en la Práctica”, (CIAERZTCDCMTCCNACCTALVAOISVP, το ακρωνύμιο στα ισπανικά).
Όχι, δεν λέγεται ακριβώς έτσι. Αλλά θα του δώσουν κάποιο όνομα. Ίσως στο ίδιο μήκος ή και περισσότερο, δεν ξέρω.
Το θέμα είναι ότι, όπως και με τις Cumbias, αυτό που έχει σημασία είναι η εφαρμογή της γνώσης στην πράξη. Επειδή μπορείς να γράψεις βιβλία για τη θεωρία της Cumbia, να τα εξηγήσεις όλα με ελλείψεις και παραβολές, διαφορικές εξισώσεις και ασύμπτωτες, περιστροφή ισχίου και τον ρυθμό των ποδιών και των χεριών. Αλλά, φίλε, αν δεν το εξασκήσεις, θα φαίνεται σαν το παντελόνι σου να είναι φτιαγμένο από χαρτόνι ή ότι έπαθες κράμπα.
-*-
Όταν είδα ότι τα ποτιστικά έτρεχαν ήδη και φύτευαν, σκέφτηκα, «μπορώ να πεθάνω τώρα». Νομίζω ότι το είπα φωναχτά, επειδή η Βερόνικα, που ήταν περίεργη όπως πάντα, μου είπε, «Πάλι;!» Και, κοιτάζοντάς με αποδοκιμαστικά, πρόσθεσε, «Γίνεσαι ενοχλητική, πεθαίνεις συνέχεια. Ακόμα και οι γυναίκες στα χωριά έχουν παραπονεθεί στον Υποδιοικητή Μόι ότι προσεύχονται για το τίποτα κάθε φορά».
«Άρα προσεύχονται για μένα;»
«Τι να κάνεις! Προσεύχονται για τον καημένο τον διάβολο, που θα υποφέρει όταν εσύ φτάσεις στην κόλαση και αρχίσεις να κάνεις τις σκανταλιές σου.»
Καλά, αλλά αυτό δεν είναι το θέμα…
-*-
Σε κάθε γωνιά του κόσμου, ανθίζουν οι ζωές της αντίστασης και της εξέγερσης. Χθες ονομάζονταν Βενεζουέλα. Σήμερα ονομάζονται Ιράν και Κούβα. Θα ονομάζονται πάντα Παλαιστίνη. Γιατί πάντα θα υπάρχουν εκείνοι που δεν παραδίδονται, δεν ξεπουλιούνται και δεν τα παρατάνε.
(Continuará…) Θα συνεχίσει
El Capitán.
Abril-mayo del 2026. Απρίλης-μάης του 2026
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Enclace Zapatista
