Υπάρχει ένας τρόπος που ορισμένα βιβλία φτάνουν ακριβώς την κατάλληλη στιγμή. Αυτός είναι ένας από εκείνους. Ενώ η Κούβα βιώνει μια από τις πιο σοβαρές ενεργειακές κρίσεις στην ιστορία της, και ενώ ο αμερικανός ηπα υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο γίνεται δεκτός στο Βατικανό εν μέσω γενικής σιωπής για τη λέξη «αποκλεισμός», bloqueo, οι Alfonso Bruno και Luciano Vasapollo δημοσίευσαν έναν τόμο που έχει το σπάνιο θάρρος να πηγαίνει κόντρα στο ρεύμα – όχι από τυφλή ιδεολογία, αλλά από πίστη στα γεγονότα και τους ανθρώπους που γνώρισαν/συνάντησαν.
Το βιβλίο γεννιέται από μια πραγματική εμπειρία, από πραγματικές συναντήσεις, από γνήσια ερωτήματα, αυθεντικά. Ο πατήρ Αλφόνσο Μπρούνο, καθολικός ιερέας και δημοσιογράφος, φέρνει την περιέργεια κάποιου που δεν έχει ήδη αποφασίσει πριν καταλάβει. Ο Λουτσιάνο Βασαπόλλο, οικονομολόγος και πρώην καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Σαπιέντσα στη Ρώμη, με δεκαετίες έρευνας και άμεσης εμπειρίας στο νησί, φέρνει/κουβαλά τη γνώση κάποιου που γνωρίζει και το πάθος κάποιου που έχει επιλέξει πλευρά – χωρίς να το κρύβει, αλλά υποστηρίζοντας το/αιτιολογώντας το με δεδομένα και όχι με συνθήματα.
Η μορφή του διαλόγου δεν αποτελεί παραχώρηση στην ελαφρότητα: είναι μια ηθική επιλογή που φέρνει κοντά/αναπτύσσει στον αγωνιστικό χώρο δύο πραγματικούς ανθρώπους/υποκείμενα, με τα γνήσια/αυθεντικά ερωτήματά τους και τις αιτιολογημένες απαντήσεις τους. Το αποτέλεσμα είναι κάτι σπάνιο στην ιταλική μη μυθοπλασία για την Κούβα: ένα βιβλίο που διαβάζεται σαν μια συζήτηση μεταξύ έξυπνων φίλων, μια συζήτηση που δεν διστάζει να θέτει δύσκολες ερωτήσεις και δεν προσφέρει προκατασκευασμένες απαντήσεις.
Η δομή/διάρθρωση είναι φιλόδοξη και καλοσχεδιασμένη. Ξεκινά από την μακρά ιστορία – την ισπανική κατάκτηση, τη δουλεία, το 1898 και την Τροπολογία Platt, η οποία παραχώρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης στις κουβανικές υποθέσεις, τον Μπατίστα και τον Κόλπο των Χοίρων – επειδή χωρίς αυτήν την ιστορία, η Κούβα κινδυνεύει να διαβαστεί ως μια ιδεολογική ανωμαλία και όχι ως μια Χώρα με μια συγκεκριμένη τροχιά εξάρτησης και αντίστασης.
Αυτή είναι μια έξυπνη εκδοτική επιλογή: ο αναγνώστης που φτάνει στις πιο πολιτικά φορτισμένες σελίδες του βιβλίου φέρνει/κουβαλά μαζί του ένα πλαίσιο/περιβάλλον που τις καθιστά κατανοητές και όχι απλώς σκανδαλώδεις.
Η πιο αυθεντική και πολύτιμη συμβολή είναι ο εκτενής διάλογος με τον Abel Prieto Jiménez, πρόεδρο της Casa de las Américas, έναν διανοούμενο και μάρτυρα μιας ιστορικής εποχής που εκτείνεται από τον Φιντέλ Κάστρο έως τον Ούγκο Τσάβες, από το Δίκτυο για την Υπεράσπιση της Ανθρωπότητας έως τη μάχη για τους Πέντε κουβανούς ήρωες.
Ο Πριέτο μιλάει με την ελευθερία και το βάθος κάποιου που έχει ζήσει μέσα στα πράγματα — όχι απαγγέλλοντας μια επίσημη ατάκα, αλλά πλοηγούμενος στην πολυπλοκότητα με αυτή που ο ίδιος αποκαλεί «διαυγή πικρία». Είναι ένας από τους πιο ειλικρινείς συνομιλητές που έχει φέρει ποτέ ένα βιβλίο για την Κούβα σε έναν ιταλό αναγνώστη: αναγνωρίζει τα ιστορικά λάθη της Επανάστασης, κοιτά την τρέχουσα κρίση χωρίς εκπτώσεις -αντιμετωπίζει τη σημερινή κρίση δίχως ωραιοποιήσεις, αλλά και αποδίδει την πνευματική και πολιτιστική διάσταση μιας Χώρας που δεν μπορεί να αναχθεί σε μια φόρμουλα/δεν επιδέχεται απλοποίηση, δεν μπορεί να συμπυκνωθεί σε έναν απλό τύπο ή δεν χωράει σε καλούπια, τύπους — «τροπικός μαρξισμός, μαρτιανός, αφρικανικός, καραϊβικός, λαϊκός, αντιφατικός, πνευματικός», όπως γράφει με απολαυστική ακρίβεια.
Εξίσου επιτυχημένη είναι και η ενότητα σχετικά με τη σχέση μεταξύ θεολογίας της απελευθέρωσης, κουβανικού καθολικισμού και Επανάστασης. Ο Πατέρας Μπρούνο προσφέρει εδώ την πιο ξεχωριστή/αυτόνομη συμβολή του τόμου: μια ανάγνωση του Μαρτί ως πνευματικής προσωπικότητας πριν καν υπάρξει πολιτική· μια εξιστόρηση των ιστορικών λαθών της Εκκλησίας απέναντι στην Κούβα – του φρανκικού κλήρου των πρώτων χρόνων, της Επιχείρησης Πίτερ Παν – που εξετάζονται με σαφήνεια και χωρίς αυτοαθωώσεις ή αυτοαπαλλαγές· και τον διάλογο μεταξύ του Φρέι Μπέτο και του Φιντέλ ως σημείο καμπής στη σχέση μεταξύ πίστης και επανάστασης.
Και έπειτα το κρυμμένο στολίδι του βιβλίου: μια ανακατασκευή, από μέσα, της διαμεσολάβησης που οδήγησε στη συνάντηση μεταξύ του Ραούλ Κάστρο και του Πάπα Φραγκίσκου, με τον Βασαπόλλο ως μάρτυρα και πρωταγωνιστή μιας διπλωματικής εποχής που δεν έχει ακόμη λάβει την ιστορική αναγνώριση που της αξίζει.
Σε αυτό το σημείο, το βιβλίο προσφέρει κάτι μοναδικό. Ο Φραγκίσκος και ο Ραούλ παρουσιάζονται όχι ως ιδεολογικά σύμβολα αλλά ως άνθρωποι: και οι δύο παιδιά του εικοστού αιώνα, και οι δύο σημαδεμένοι από την ιστορία, και οι δύο συνειδητοποιημένοι πως ο κόσμος δεν αλλάζει με ευγένειες/περιποιήσεις, αλλά ότι χωρίς τις βαθιές ευγένειες/φιλοφρονήσεις της αξιοπρέπειας, δεν αλλάζει απολύτως τίποτα.
«Δεν υπάρχει αληθινός διάλογος αν δεν αναγνωρίσουμε πρώτα την αξιοπρέπεια του άλλου», γράφει ο ανταποκριτής του Βατικανού/βατικανολόγος ή σχολιαστής θεμάτων του Βατικανού Σαλβατόρε Ίτσο, Salvatore Izzo στον τελικό του φόρο τιμής, την τελική αφιέρωση στον Πάπα Φραγκίσκο. Είναι ίσως η φράση που συνοψίζει καλύτερα το νόημα/την αίσθηση ολόκληρου του τόμου.
Τα δεδομένα που παρέχει ο Βασαπόλλο για το κουβανικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης και τις διεθνείς ιατρικές αποστολές – πενήντα χιλιάδες γιατροί σε πάνω από εξήντα χώρες, η μεγαλύτερη αποστολή Έμπολα στον κόσμο στην Αφρική το 2014, ένα προσδόκιμο ζωής υψηλότερο από αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών – δεν αποτελούν προπαγάνδα: είναι επαληθεύσιμα στοιχεία από τον ΠΟΥ και τα Ηνωμένα Έθνη που τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης προτιμούν να μην αναφέρουν.
Η παρουσίαση τους σε ένα βιβλίο προσβάσιμο στο ευρύ κοινό αποτελεί ήδη μια πράξη πολιτιστικού οφέλους.
Το «Κούβα. Η αλήθεια που δεν σας έχουν διηγηθεί» δεν είναι ένα βιβλίο για όσους αναζητούν εύκολη επιβεβαίωση. Είναι ένα βιβλίο για όσους έχουν το θάρρος να αναστείλουν για λίγες ώρες τις προκατασκευασμένες βεβαιότητες και να αφήσουν την ιστορία να μιλήσει από μόνη της. Όποιος κι αν ήσασταν πριν ανοίξετε αυτές τις σελίδες, θα αναδυθείτε/θα βγείτε με κάτι που δεν είχατε: ένα πιο έγκυρο ερώτημα, μια πιο ελεύθερη προοπτική/βλέμμα, τη φωνή ενός λαού που αντιστέκεται – και που επιτέλους αξίζει να ακουστεί.
* από Mediafighter
17 Ιουνίου 2026 –
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος contropiano.org
