Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου δοκίμασε, για άλλη μια φορά, την πιο σημαντική πολιτική και στρατιωτική δομή που έχει δημιουργήσει ο αραβικός κόσμος τις τελευταίες δεκαετίες: τον Άξονα της Αντίστασης. Δεν πρόκειται για μια επίσημη συμμαχία, χωρίς υπογεγραμμένη συνθήκη ούτε ορατό αρχηγείο. Αντίθετα, είναι ένα δίκτυο κοινών θελήσεων, κοινών εχθρών και μιας στρατηγικής που έχει αμφισβητήσει την πιο ισχυρή υπερδύναμη στην ιστορία. Τα μαθήματά του είναι μαθήματα που κάθε λαός που επιθυμεί να αντισταθεί σε μια αυτοκρατορία θα πρέπει να μελετήσει προσεκτικά.
Για να κατανοήσουμε γιατί η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να εξαπολύσει έναν πόλεμο αυτού του μεγέθους, είναι απαραίτητο να δούμε τον χάρτη από την οπτική γωνία του Πενταγώνου. Ο Περσικός Κόλπος δεν είναι μια οποιαδήποτε περιοχή. Κατέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα υδρογονανθράκων στον κόσμο και ελέγχει το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Επί δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κατασκευάσει ένα δίκτυο στρατιωτικών βάσεων στο Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία, μετατρέποντας την περιοχή στη μεγαλύτερη ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων ηπα εκτός της επικράτειάς της.
Ο Τραμπ το εξέφρασε ευθέως: οι στόχοι του πολέμου είναι πενταπλοί: να υποβαθμίσει πλήρως τις δυνατότητες βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, να καταστρέψει την αμυντική-βιομηχανική του βάση, να εξαλείψει το ναυτικό και την αεροπορία του, να αποτρέψει το Ιράν από το να προσεγγίσει την πυρηνική του ικανότητα και να προστατεύσει τους συμμάχους των Ηπα στην περιοχή: Ισραήλ, Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν και Κουβέιτ. Με άλλα λόγια: να διατηρήσει την ενεργειακή κυριαρχία, να ασφαλίσει την πετρελαϊκή οδό και να διατηρήσει την στρατιωτική ηγεμονία που εγγυάται ότι καμία περιφερειακή δύναμη δεν θα αμφισβητήσει την επιρροή της Ουάσιγκτον.
Το παράδοξο είναι σαφές. Ενώ ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι θέλει να «μειώσει την αμερικανική παρουσία» στη Μέση Ανατολή, μόλις ανέπτυξε χιλιάδες αλεξιπτωτιστές από την 82η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία και εξετάζει το ενδεχόμενο κατάληψης του νησιού Kharg, της πηγής του 90% του πετρελαίου του Ιράν. Οι βάσεις που προορίζονται να εγγυηθούν τη σταθερότητα έχουν μετατρέψει σε στόχους τα κράτη του Κόλπου. Το Ιράν το έχει δηλώσει κατηγορηματικά: επιτίθεται σε αυτές τις χώρες επειδή φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ακόμη και αν δεν εμπλέκονται άμεσα στις μάχες.
Ο όρος προέκυψε ως απάντηση. Το 2002, ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος επινόησε τον ορισμό «άξονας του κακού» για να αναφερθεί στο Ιράν, το Ιράκ και τη Βόρεια Κορέα. Ο αραβικός και ιρανικός τύπος απάντησε με τη δική του έννοια: «άξονας της αντίστασης». Αυτό που ξεκίνησε ως ρητορική απάντηση μετατράπηκε σε μια γεωπολιτική πραγματικότητα. Ο πραγματικός αρχιτέκτονας αυτού του δικτύου ήταν ο στρατηγός Κασέμ Σουλεϊμανί, διοικητής της Δύναμης Κουντς του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Υπό την ηγεσία του, το Ιράν παγίωσε ένα δίκτυο ένοπλων ομάδων που χρηματοδοτούνταν, εκπαιδεύονταν και εφοδιάζονταν από την Τεχεράνη: τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τις σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και τη Συρία, τους Χούθι στην Υεμένη και αργότερα, τη Χαμάς και την Ισλαμική Τζιχάντ στην Παλαιστίνη. Ο Σουλεϊμανί δεν δημιούργησε συμβατικούς στρατούς. Θέσπισε πυρήνες, δίκτυα και ασύμμετρες δυνατότητες. Και μέσω αυτών, επαναπροσδιόρισε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Ο Δεύτερος Πόλεμος του Λιβάνου το 2006 σηματοδότησε ένα αποφασιστικό σημείο καμπής. Η Χεζμπολάχ, μια λιβανέζικη σιιτική πολιτοφυλακή, εκτόξευσε πυραύλους στο βόρειο Ισραήλ και άντεξε μια ισραηλινή χερσαία επίθεση για πάνω από ένα μήνα. Η διεθνής κοινή γνώμη ανέμενε μια γρήγορη ήττα των «τρομοκρατών». Αυτό που ακολούθησε ήταν ένας πόλεμος φθοράς που οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις δεν κατάφεραν να κερδίσουν. Η Χεζμπολάχ απέδειξε ότι μια πολιτοφυλακή εκπαιδευμένη από το Ιράν μπορούσε να αμφισβητήσει τον ισχυρότερο στρατό στην περιοχή και να βγει αλώβητη. Ήταν μια πολιτική νίκη που μεταμόρφωσε την ισορροπία δυνάμεων. Το μάθημα ήταν σαφές: η τεχνολογική υπεροχή δεν είναι το παν. Το Ισραήλ διέθετε μαχητικά αεροσκάφη F-35, πυραύλους κατευθυνόμενους από δορυφόρο και προηγμένες δυνατότητες ηλεκτρονικής νοημοσύνης. Η Χεζμπολάχ διέθετε σήραγγες, στοιχειώδεις πυραύλους και έναν πληθυσμό πρόθυμο να υποστηρίξει την αντίσταση. Ο ασύμμετρος πόλεμος δεν είναι αδυναμία. Είναι στρατηγική. Και λειτουργεί.
Ο συριακός πόλεμος (2011-2024) ήταν το πεδίο δοκιμών για αυτή τη στρατηγική. Όταν το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης, η Δύναμη Κουντς οργάνωσε έναν πολυεθνικό συνασπισμό ιρακινών σιιτικών πολιτοφυλακών, της Χεζμπολάχ και ιρανών συμβούλων για να υποστηρίξει τη Δαμασκό και να εξασφαλίσει χερσαίους διαδρόμους προς τον Λίβανο. Δεν επρόκειτο για μια συμβατική επέμβαση, αλλά μάλλον για έναν συντονισμό τοπικών δυνάμεων με έναν κοινό στόχο: να αποτρέψουν την πτώση της Συρίας στα χέρια τζιχαντιστικών ομάδων που χρηματοδοτούνται από τη Σαουδική Αραβία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το μάθημα εδώ είναι ο συντονισμός χωρίς συγκεντρωτισμό. Ο Άξονας δεν έχει μια ενιαία διοίκηση, αλλά τα μέλη του γνωρίζουν πότε και πώς να ενεργήσουν. Η Χεζμπολάχ εισήλθε στη Συρία επειδή η επιβίωσή της εξαρτιόταν από την παραμονή του Άσαντ στην εξουσία. Οι Χούθι επιτέθηκαν στη Σαουδική Αραβία επειδή διακυβευόταν ο έλεγχός της στην Υεμένη. Η Χαμάς ξεκίνησε τον πόλεμό της τον οκτώβριο του 2023 επειδή γνώριζε ότι ο Άξονας θα απαντούσε. Δεν υπάρχει επίσημη ιεραρχία, αλλά υπάρχει μια κοινή στρατηγική επίγνωση.
Ο Άξονας της Αντίστασης δεν είναι απλώς μια στρατιωτική συμμαχία. Είναι επίσης ένα μοντέλο εναλλακτικής ανάπτυξης. Η Χεζμπολάχ έχει κατασκευάσει νοσοκομεία όπου το λιβανέζικο κράτος δεν κατάφερε να παρέμβει, σχολεία όπου δεν υπήρχαν, και δίκτυα κοινωνικής πρόνοιας που εξυπηρετούν τις φτωχότερες κοινότητες. Στην Υεμένη, οι Χούθι έχουν γίνει η μόνη δύναμη ικανή να αμφισβητήσει τον συνασπισμό υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας που βομβάρδιζε τη χώρα για χρόνια. Στη Γάζα, η Χαμάς έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο υπηρεσιών που ο ισραηλινός αποκλεισμός δεν έχει καταφέρει να καταστρέψει.
Το μάθημα είναι πολιτικό: η αντίσταση δεν στηρίζεται μόνο σε πυραύλους. Στηρίζεται με μια σταθερή, συμπαγή κοινωνική βάση. Με τη βεβαιότητα ότι η οργάνωση που αγωνίζεται για την απελευθέρωση είναι επίσης αυτή που παρέχει εκείνο που το Κράτος δεν μπορεί ή δεν θέλει να δώσει. Γι’ αυτό, όταν οι βόμβες πέφτουν στη Βηρυτό ή τη Γάζα, ο πληθυσμός δεν εξεγείρεται εναντίον εκείνων που τους υπερασπίζονται. Επειδή γνωρίζει ότι ετούτοι οι ίδιοι μαχητές είναι εκείνοι που βρίσκονται εκεί εδώ και δεκαετίες, στα καλά και στα κακά.
Σήμερα, μετά την μαζική επίθεση Ηπα-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, οι δυνάμεις του Άξονα βρίσκονται υπό τη μεγαλύτερη πίεση στην ιστορία τους. Η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί μετά τον πόλεμο με το Ισραήλ, ο οποίος έληξε στα τέλη του 2024. Η Συρία, ο χρυσός κρίκος του Άξονα, έπεσε τον δεκέμβριο του 2024 από τα χέρια ισλαμιστικών δυνάμεων που αντιτίθεντο στην ιρανική παρουσία. Το δίκτυο που έχει χτίσει το Ιράν εδώ και δεκαετίες αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση.
Ωστόσο, η αντίσταση συνεχίζεται. Η Χεζμπολάχ εκτόξευσε πυραύλους στο βόρειο Ισραήλ στις 2 μαρτίου σε αντίποινα για τον θάνατο του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Οι χούθι διατηρούν την πίεση στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι ιρακινές πολιτοφυλακές απειλούν να επιτεθούν σε αμερικανικές βάσεις στο Κατάρ και το Κουβέιτ. Το δίκτυο είναι τραυματισμένο, αλλά όχι κατεστραμμένο. Και αυτή η ικανότητα να στέκεσαι σταθερός είναι ίσως το μεγαλύτερο μάθημα από όλα.
Τα μαθήματα του Άξονα της Αντίστασης δεν είναι καθόλου μυστικά. Είναι παρόντα σε κάθε μάχη, σε κάθε ασύμμετρη επίθεση, σε κάθε κοινότητα που υποστηρίζει τους μαχητές της. Ο ασύμμετρος πόλεμος δεν είναι μια πολυτέλεια: είναι η μόνη επιλογή ενάντια στον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο. Ο συντονισμός χωρίς συγκέντρωση δεν είναι μια αδυναμία: είναι ο μόνος τρόπος να αντισταθεί κάποιος σε έναν εχθρό με δορυφόρους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Οι κοινωνικοί δεσμοί δεν είναι εκλογική στρατηγική: είναι η μόνη εγγύηση ότι, όταν σταματήσουν οι βομβαρδισμοί, η οργάνωση που αντιστάθηκε θα εξακολουθεί να είναι όρθια, στα πόδια της.
Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν έχει τελειώσει. Οι πύραυλοι εξακολουθούν να πετούν, οι βάσεις εξακολουθούν να καίγονται, το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό. Αλλά ο Άξονας της Αντίστασης εξακολουθεί να υπάρχει. Όχι επειδή είναι ανίκητος, αλλά επειδή έχει πάρει ένα μάθημα που η αυτοκρατορία δεν θα καταλάβει ποτέ: η αντίσταση δεν μετριέται με πυραύλους, αλλά με τη θέληση του λαού που αποφάσισε να μην παραδοθεί. Και αυτή η θέληση, στην Τεχεράνη, στη Βηρυτό, στη Σαναά, στη Γάζα, παραμένει άθικτη. Ενώ η αυτοκρατορία συνεχίζει να πιστεύει ότι ο κόσμος κατακτάται με βόμβες, εκείνοι που καταπιέζονται θα συνεχίσουν να αποδεικνύουν ότι ο κόσμος δεν κατακτάται με βόμβες. Κατακτάται με αξιοπρέπεια. Και αυτό, η αυτοκρατορία δεν θα το καταλάβει ποτέ.
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Haize Gorriak
