26/07/2026
5. Η απόδειξη της ιστορίας: Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ευρώπη στον πόλεμο των υποδομών
Κάθε θεωρία πρέπει να αναμετρηθεί με την πραγματικότητα. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: οι πιο πρόσφατες εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία επιβεβαιώνουν ή διαψεύδουν αυτήν την ανάγνωση; Κατά τη γνώμη μου την επιβεβαιώνουν με μια σαφήνεια που είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί. Αρκεί να παρατηρήσουμε τον στρατηγικό ανταγωνισμό που βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Η αντιπαράθεση/σύγκριση δεν αφορά πλέον μόνο τους δασμούς, το εμπόριο ή τον παραδοσιακό βιομηχανικό ανταγωνισμό, γράφει ο Mario Sommella.
Αφορά τον έλεγχο των θεμελιωδών υποδομών του υπολογισμού: προηγμένους ημιαγωγούς, μνήμες υψηλής απόδοσης, cloud, κέντρα δεδομένων, τεχνητή νοημοσύνη, ενέργεια, σπάνιες γαίες, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα. Κάθε διεθνής κρίση τα τελευταία χρόνια έχει συστηματικά οδηγήσει σε αυτά τα ζητήματα. Οι περιορισμοί των ηπα στην εξαγωγή των πιο προηγμένων τσιπ προς την Κίνα, η κατασκευή νέων εργοστασίων ημιαγωγών στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία, οι επενδύσεις δισεκατομμυρίων στις υποδομές cloud, η τεράστια αύξηση των ενεργειακών αναγκών των κέντρων δεδομένων, ακόμη και η επιστροφή στην πολιτική πυρηνική ενέργεια δεν είναι μεμονωμένα φαινόμενα.
Είναι κομμάτια του ίδιου ιστορικού μετασχηματισμού. Για πρώτη φορά από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης, ο κύριος παραγωγικός παράγοντας δεν είναι μόνο η ενέργεια. Είναι η ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών σε παγκόσμια/πλανητική κλίμακα. Όποιος ελέγχει τον υπολογισμό ελέγχει πλέον ένα αποφασιστικό μέρος της οικονομικής παραγωγής. Αλλά ελέγχει επίσης την οργάνωση της γνώσης, την επιστημονική έρευνα, την επικοινωνία, την ασφάλεια, τα οικονομικά, την εφοδιαστική, ακόμη και την καθημερινή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Σε αυτό το πλαίσιο και η πρόσφατη κούρσα των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών προς την πυρηνική ενέργεια αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία. Η Meta, η Microsoft, η Google, η Amazon και άλλοι σημαντικοί χειριστές της τεχνητής νοημοσύνης επενδύουν άμεσα στην παραγωγή ενέργειας ή συνάπτουν συμβόλαια πολλών δεκαετιών για να εξασφαλίσουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια βιομηχανική επιλογή. Η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπει την ενέργεια σε ένα στρατηγικό μοχλό εξουσίας, ισχύος. Όποιος ελέγχει την ενέργεια ελέγχει την υπολογιστική ισχύ. Αυτός που ελέγχει την υπολογιστική ισχύ ελέγχει την τεχνητή νοημοσύνη. Όποιος ελέγχει την τεχνητή νοημοσύνη ελέγχει ένα αυξανόμενο μέρος της οικονομίας και της παραγωγής της γνώσης.
Είναι μια αλυσίδα εξαρτήσεων που αναδεικνύει ολοένα και περισσότερο τη συστημική φύση της νέας καπιταλιστικής συσσώρευσης. Η Κίνα προσφέρει επίσης ενδιαφέρουσες ενδείξεις. Η δυτική κουβέντα συχνά μειώνει τη σύγκριση/περιορίζει την αντιπαράθεση στην αντίθεση μεταξύ ελευθερίας και αυταρχισμού. Φυσικά, το ζήτημα των πολιτικών ελευθεριών παραμένει κεντρικό. Αλλά από οικονομικής άποψης αναδύεται ένα άλλο στοιχείο.
Το Πεκίνο θεωρεί εδώ και καιρό τις ψηφιακές υποδομές ένα στρατηγικό τομέα στον οποίο πρέπει να ασκείται μια άμεση πολιτική κατεύθυνση. Οι ιδιωτικές πλατφόρμες συνεχίζουν να λειτουργούν, αλλά δεν μπορούν να ξεφύγουν από τις γενικές κατευθύνσεις του Κράτους. Είναι μια συζητήσιμη επιλογή υπό πολλά προφίλ. Αλλά καταδεικνύει ένα θεμελιώδες πράγμα: Η τεχνολογία δεν είναι μια αυτόνομη οντότητα.
Μπορεί να κατευθύνεται από την πολιτική εξουσία. Το ερώτημα τότε καθίσταται αναπόφευκτο: Γιατί αυτή η συζήτηση σχεδόν απουσιάζει στην Ευρώπη; Γιατί συνεχίζουμε να θεωρούμε την τεχνολογική εξάρτηση από εξωτερικούς παράγοντες/υποκείμενα αναπόφευκτη; Αυτή είναι πιθανώς η πραγματική στρατηγική αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρώπη διαθέτει, όπως ειπώθηκε, παγκοσμίως αναγνωρισμένες επιστημονικές, βιομηχανικές και νομικές αριστείες. Ωστόσο, εξακολουθεί να εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από υποδομές που κατασκευάζονται αλλού. Τα συστήματα cloud είναι κυρίως αμερικανικά ηπα. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αναπτύσσονται στις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Κίνα. Οι ψηφιακές πλατφόρμες που οργανώνουν την καθημερινή ζωή εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρωπαίων πολιτών ανήκουν σχεδόν εξ ολοκλήρου σε μη ευρωπαϊκές εταιρείες.
Ακόμα και ένα αυξανόμενο μέρος της ικανότητας υπολογισμού που χρησιμοποιείται από τη δημόσια έρευνα εξαρτάται από ιδιωτικές υποδομές. Αυτή η εξάρτηση δεν αντιπροσωπεύει μόνο ένα οικονομικό πρόβλημα. Είναι ένα ζήτημα δημοκρατικής κυριαρχίας. Για αυτόν τον λόγο πιστεύω ότι η ευρωπαϊκή συζήτηση θα πρέπει να μετατοπιστεί από μια καθαρά κανονιστική σε μια συντακτική λογική.
Η ρύθμιση της ισχύος/εξουσίας των πλατφορμών είναι σίγουρα απαραίτητη. Αλλά δεν αρκεί. Πρέπει να δημιουργήσουμε εναλλακτικές υποδομές: ευρωπαϊκή παραγωγή ημιαγωγών, ένα δίκτυο δημόσιων κέντρων δεδομένων, ανοιχτά, επαληθεύσιμα και δημοκρατικά ελεγχόμενα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Πρέπει να αποδοθεί στην Ευρώπη μια πραγματική τεχνολογική αυτονομία.
Όχι για να τροφοδοτήσουμε έναν νέο αυτοκρατορικό ανταγωνισμό. Αλλά για να αφαιρέσουμε ένα θεμελιώδες πλεονέκτημα της εποχής μας, την ικανότητα επεξεργασίας της γνώσης, από τη μονοπωλιακή συγκέντρωση λίγων ιδιωτικών οντοτήτων. Εδώ, για άλλη μια φορά, οι σκέψεις/στοχασμοί του Brancaccio και εκείνες που αναπτύχθηκαν στον Κυβερνοφασισμό συγκλίνουν. Η συγκέντρωση του κεφαλαίου δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική τάση.
Αναπόφευκτα παράγει μια συγκέντρωση της τεχνολογικής δύναμης/εξουσίας. Και αυτή η τελευταία, αν αφεθεί ανεξέλεγκτη/αν δεν αντιμετωπιστεί, τείνει να μετατραπεί σε συγκεντροποίηση της πολιτικής δύναμης/εξουσίας. Αυτό είναι πιθανώς το νέο δημοκρατικό ζήτημα του 21ου αιώνα. Και είναι από αυτή την επίγνωση που πρέπει να επανεκκινηθεί οποιοδήποτε έργο/σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού πραγματικά αντάξιο/στο ύψος της εποχής μας, των καιρών μας.
συνεχίζεται
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος un blog di Rivoluzionari Ottimisti
