Βρισκόμαστε μπροστά σε μια επιλογή. Τυραννία ή επανάσταση. Υπάρχουν δύο τρόποι για να αντιμετωπίσουμε τον παγκόσμιο καπιταλισμό. Υπάρχουν μαζικά κινήματα, ειδικότερα oι απεργίες, που διακόπτουν το εμπόριο και πιέζουν την κυβέρνηση να αναγκάσει την άρχουσα τάξη να δημιουργήσει συστήματα δικαιοσύνης και ισότητας – αν και οι καπιταλιστές διατηρούν μια σημαντική δύναμη σε αυτά, γράφει ο Chris Hedges *.
Ο Εθνικός Συντονιστής Εργαζομένων της Εκπαίδευσης στο Μεξικό (CNTE) – ένα σωματείο βάσης που δημιουργήθηκε το 1979 από διαφωνούντες εκπαιδευτικούς – επιχειρεί αυτή τη στιγμή ετούτη την προσέγγιση/αυτό το δρόμο στο Μεξικό. Έχει ανακοινώσει ότι, εάν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά του για αυξήσεις μισθών και ασφάλεια στην εργασία, θα καταλάβει δημόσιους χώρους και θα μπλοκάρει τους αγώνες στο Παγκόσμιο Κύπελλο που θα πραγματοποιηθεί αυτόν τον μήνα στην Πόλη του Μεξικού.
Όταν οι εκπαιδευτικοί απεργούσαν στην μεξικανική πόλη Οαχάκα το 2006, μετά τη φυλάκιση και την εξαφάνιση ηγετών των συνδικάτων, η αστυνομία πυροβόλησε ενάντια στους διαδηλωτές. Η κοινότητα εξεγέρθηκε και έδιωξε την αστυνομία από την πόλη. Η Οαχάκα ίδρυσε/θέσπισε μια αυτόνομη αναρχική κοινότητα για αρκετούς μήνες.
Παρόλο που η κοινότητα τελικά συντρίφθηκε από την μεξικανική κυβέρνηση, η εξέγερση δημιούργησε λαϊκές συνελεύσεις, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και ενδυνάμωσε τις αυτόχθονες κοινότητες.
Ο δεύτερος τρόπος για να καταστραφεί ο καπιταλισμός είναι μέσω της εθνικοποίησης βιομηχανιών και τραπεζών και της κατάσχεσης καπιταλιστικών περιουσιακών στοιχείων, αν και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια εξίσου ολέθρια μορφή κρατικού καπιταλισμού. Αυτή η ριζοσπαστική πορεία περιλαμβάνει, όπως στις ρωσικές ή κουβανικές επαναστάσεις, τη βία.
Οι καπιταλιστές δεν εγκαταλείπουν ειρηνικά τα μονοπώλιά τους πλούτου και εξουσίας. Ενορχηστρώνουν σοβαρές κρατικές και παραστρατιωτικές βιαιότητες. Εγκαθιστούν δικτάτορες και φασίστες που καταργούν τις πολιτικές ελευθερίες, πραγματοποιούν μαζικές συλλήψεις και ποινικοποιούν ακόμη και τις πιο χλιαρές μορφές διαφωνίας.
Το να βολευόμαστε με τους καπιταλιστές και τους θεσμούς τους, ακόμη και με υψηλούς φόρους, κανονισμούς, αυστηρούς εργατικούς νόμους και την απαγόρευση των μονοπωλίων, είναι σαν να ζούμε εν μέσω μιας εχθρικής δύναμης. Είναι μόνο θέμα χρόνου πριν αυτή η εχθρική δύναμη οργανωθεί για να διαλύσει το σοσιαλδημοκρατικό κράτος, όπως συνέβη στη Σουηδία, τη Μεγάλη Βρετανία και τη Χιλή του Σαλβαδόρ Αλιέντε.
Ο φιλελευθερισμός, τον οποίο η Ρόζα Λούξεμπουργκ ονόμασε με το πιο εύστοχο όνομά του – «οπορτουνισμός» – είναι ένα αναπόσπαστο συστατικό του καπιταλισμού. Ο φιλελευθερισμός μετριάζει τις υπερβολές του καπιταλισμού. Αλλά ο καπιταλισμός, υποστήριζε η Λούξεμπουργκ, είναι ένας εχθρός που δεν μπορεί ποτέ να κατευναστεί, να γαληνεύσει. Οι φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις αμβλύνουν/λειαίνουν την αντίσταση, αλλά στη συνέχεια, όταν τα πράγματα ηρεμούν, ανακαλούνται. Ο τελευταίος αιώνας εργατικών αγώνων στις Ηνωμένες Πολιτείες παρέχει μια μελέτη της περίπτωσης της παρατήρησης της Λούξεμπουργκ.
Η Λούξεμπουργκ γνώριζε επίσης ότι ο σοσιαλισμός και ο ιμπεριαλισμός ήταν ασύμβατοι. Ο ιμπεριαλισμός, ο οποίος τροφοδοτεί μια πολεμική μηχανή σχεδιασμένη να πλουτίζει τους εμπόρους όπλων και τους παγκόσμιους καπιταλιστές, συνοδεύεται από μια δηλητηριώδη ιδεολογία – εκείνη που ο κοινωνικός κριτικός Ντουάιτ ΜακΝτόναλντ, Dwight Macdonald στο δοκίμιό του του 1946 «Η Ρίζα Είναι ο Άνθρωπος»-“The Root Is Man” αποκαλεί την «ψύχωση του μόνιμου πολέμου» – που καθιστά τον σοσιαλισμό αδύνατο.
Η ψύχωση του διαρκούς πολέμου μεταφράζεται, όπως έχει συμβεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μείωση των πολιτικών ελευθεριών και σε μια τιμωρητική οικονομική λιτότητα. Η διαφωνία εξισώνεται με την προδοσία. Η κρατική εξουσία υπηρετεί τις επιταγές της αυτοκρατορίας και όχι τη δημοκρατία, η οποία εκφυλίζεται σε φάρσα, ή στην περίπτωσή μας, σε ένα άθλιο ριάλιτι σόου.
Η αναίρεση του New Deal- κατάργηση των πολιτικών του New Deal, ό,τι πιο κοντινό σε μια σοσιαλδημοκρατία είχαμε ποτέ στις ΗΠΑ, ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1940. Ο αντικομμουνισμός του Ψυχρού Πολέμου και η εταιρική αντιπολίτευση ενώθηκαν για να κηρύξουν τον πόλεμο στο οργανωμένο εργατικό κίνημα και την αριστερά του New Deal. Αυτή η έφοδος κορυφώθηκε με τη Δεύτερη Κόκκινη Τρομοκρατική Εκστρατεία, τον Δεύτερο Ερυθρό Τρόμο.
Το 1947, το Εκτελεστικό Διάταγμα 9835 του Προέδρου Χάρι Τρούμαν ξεκίνησε έρευνες για την αφοσίωση που εκκαθάρισαν την αριστερά, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων του δημόσιου τομέα και των συνδικαλιστικών συμμάχων. Την ίδια χρονιά, ο Νόμος Taft-Hartley, il Taft-Hartley Act στόχευσε άμεσα το οργανωμένο εργατικό κίνημα περιορίζοντας τις απεργίες, τα δευτερογενή μποϊκοτάζ και τις συμφωνίες ασφάλειας των συνδικάτων και απαιτώντας από τους συνδικαλιστικούς ηγέτες να υπογράφουν αντικομμουνιστικές ένορκες δηλώσεις/καταθέσεις/ανακοινώσεις.
Η αριστερά έπεσε θύμα αυτού που η ιστορικός Έλεν Σρέκερ, Ellen Schrecker, στο βιβλίο της «Πολλά είναι τα εγκλήματα: Μακαρθισμός στην Αμερική», “Many Are the Crimes: McCarthyism in America“, αποκαλεί «το πιο εκτεταμένο και μακροχρόνιο κύμα πολιτικής καταστολής στην αμερικανική ιστορία».
“Για να εξαλειφθεί η υποτιθέμενη απειλή του εγχώριου κομμουνισμού, ένας ευρύς συνασπισμός πολιτικών, γραφειοκρατών και άλλων αντικομμουνιστών ακτιβιστών καταδίωξε μια ολόκληρη γενιά ριζοσπαστών και των συνεργατών τους, καταστρέφοντας ζωές, καριέρες και όλους τους θεσμούς που προσέφεραν μια αριστερή εναλλακτική λύση στην κυρίαρχη πολιτική και κουλτούρα», γράφει η Schrecker.
Αυτή η σταυροφορία, συνεχίζει, «χρησιμοποίησε την πλήρη ισχύ του Κράτους για να μετατρέψει τη διαφωνία σε απιστία και, στη διαδικασία, περιόρισε δραστικά το φάσμα του αποδεκτού πολιτικού διαλόγου“.
Το κυνήγι μαγισσών φίμωσε κομμουνιστές, σοσιαλιστές, αναρχικούς, ειρηνιστές και όλους όσους κατήγγειλαν τις καταχρήσεις της αυτοκρατορίας και του καπιταλισμού. Οι «αντι-κόκκινες» ενέργειες κατάφεραν/εξαπέλυσαν καταστροφικά πλήγματα στην πολιτική υγεία της χώρας.
Οι ριζοσπάστες μιλούσαν τη γλώσσα της ταξικής πάλης. Καταλάβαιναν ότι η Γουόλ Στριτ και η τάξη των δισεκατομμυριούχων είναι ο εχθρός. Προσέφεραν ένα ευρύ κοινωνικό όραμα που επέτρεπε ακόμη και στην μη κομμουνιστική αριστερά να κατανοεί, να δίνει ένα νόημα στην αρπακτική φύση του καπιταλισμού.
Αλλά μόλις οι ριζοσπάστες εκκαθαρίστηκαν, μόλις η φιλελεύθερη τάξη αποδέχτηκε τους όρκους πίστης που επιβλήθηκαν από την κυβέρνηση και συνεργάστηκε στο κυνήγι μαγισσών για φανταστικούς κομμουνιστές πράκτορες, στερηθήκαμε την ικανότητα να δίνουμε ένα νόημα στον αγώνα μας. Χάσαμε τη φωνή μας. Ενσωματωθήκαμε στις εταιρικές δομές που υποτίθεται ότι θα διαλύαμε, τις οποίες έπρεπε να είχαμε διαλύσει/γκρεμίσει.
Η άρχουσα τάξη δικαιολογεί τη λεηλασία της με την ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού. Ο νεοφιλελευθερισμός, όπως επισημαίνει ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, «είχε μια περιορισμένη αποτελεσματικότητα ως κινητήρια δύναμη οικονομικής ανάπτυξης» αλλά είναι επιτυχημένος ως «έργο/σχέδιο για την αποκατάσταση της ταξικής κυριαρχίας». Μεταφέρει τον πλούτο προς τα πάνω. Εδραιώνει την εξουσία στα χέρια της τάξης των δισεκατομμυριούχων. Είναι μια ενημερωμένη εκδοχή του θεϊκού δικαιώματος των βασιλιάδων.
Οι μισθοί υπό τον νεοφιλελευθερισμό παραμένουν στάσιμοι. Αν ο κατώτατος μισθός είχε συμβαδίσει με την παραγωγικότητα, θα ήταν τουλάχιστον 25 δολάρια την ώρα.
Η αποβιομηχάνιση, που επιταχύνθηκε υπό τον Μπιλ Κλίντον, έχει στείλει τις βιομηχανίες στο εξωτερικό, όπου οι εργαζόμενοι πληρώνονται μισθούς πείνας και στερούμενοι παροχών ή δίχως επιδόματα/προνόμια. Περίπου τριάντα εκατομμύρια μαζικές απολύσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες μεταξύ 1996 και 2023, σύμφωνα με μια ανάλυση του Εργατικού Ινστιτούτου, del Labor Institute, έχουν βυθίσει την εργατική τάξη σε οικονομική δυστυχία/μιζέρια. Η Μάργκαρετ Θάτσερ και ο Τόνι Μπλερ εξαπέλυσαν τις ίδιες επιθέσεις στη Βρετανία.
Δυσοίωνα, αυτή η επιδείνωση συνοδεύεται από το μπλοκάρισμα ειρηνικών οδών για κοινωνική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου του 2010 στην υπόθεση Citizens United, η οποία ουσιαστικά παρέδωσε τις εκλογές στην τάξη των δισεκατομμυριούχων.
Καθώς η κοινωνική ανισότητα έχει αυξηθεί, μεγάλωσε και η κρατική καταστολή. Βρισκόμαστε στα πρόθυρα ενός δεδηλωμένου αυταρχισμού και φασισμού. Εάν η κυβέρνηση Τραμπ χειραγωγούσε ή ακύρωνε τις ενδιάμεσες εκλογές, η τελευταία δυνατή διέξοδος εντός του πολιτικού συστήματος θα μας χτυπούσε κατάμουτρα.
Η υποβάθμιση, το άδειασμα του κράτους δικαίου στο εσωτερικό συνοδεύεται από την υποβάθμιση του κράτους δικαίου στο εξωτερικό.
Η Αυτοκρατορία ΗΠΑ είναι ένα αδίστακτο κράτος, κράτος-ταραξίας. Εξαπολύει πολεμοχαρείς απειλές σε όλους όσους την αμφισβητούν, γκαρίζοντας σαν ένα άγριο ζώο. Διεξάγει «προληπτικούς» πολέμους και επιβάλλει κυρώσεις σε έθνη που συμπεριφέρονται επαναστατικά, που εμφανίζονται απείθαρχα. Δολοφονεί και απαγάγει ξένους ηγέτες. Απάγει ξένους πολίτες και τους μεταφέρει σε μυστικές φυλακές όπου βασανίζονται και μερικές φορές δολοφονούνται. Χρησιμοποιεί το ναυτικό της για να κατασχέσει εμπορικά πλοία και να μεταπωλήσει το φορτίο τους. Βομβαρδίζει έθνη σε κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Χρηματοδοτεί και εξοπλίζει το Ισραήλ για να διαπράξει γενοκτονία. Αγνοεί και ταπεινώνει τους συμμάχους της, αποξενώνοντας και εξοργίζοντας μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινότητας.
Αυτή η αυξανόμενη καταπίεση, που προωθήθηκε αλλά δεν ξεκίνησε από τον Τραμπ, σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε δύο σκληρές επιλογές: Τυραννία ή επανάσταση.
Απεχθάνομαι τη βία, ακόμα και όταν ασκείται στην υπηρεσία αυτού που θεωρείται ένας δίκαιος σκοπός. Κανείς δεν ξεφεύγει από το δηλητήριό της. Αλλά είναι ο καταπιεστής, όχι ο καταπιεσμένος, που καθορίζει τους μηχανισμούς αντίστασης.
Οι πολυάριθμες επαναστάσεις και εξεγέρσεις που έχω καλύψει/ακολουθήσει, όπως στο Ελ Σαλβαδόρ, τη Γουατεμάλα, την Αλγερία, τη Βοσνία, το Κοσσυφοπέδιο και την Παλαιστίνη, έχουν δει μη βίαιες διαμαρτυρίες που συναντούν τη βάναυση κρατική βία. Τα κινήματα αντίστασης δεν είχαν άλλη επιλογή από το να πάρουν τα όπλα.
Οι μη βίαιες επαναστάσεις που κάλυψα/ακολούθησα στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη πέτυχαν όχι επειδή ήταν μη βίαιες, αλλά διότι η καπιταλιστική τάξη ωφελήθηκε. Οι καπιταλιστές και οι ολιγάρχες αγόρασαν/απέκτησαν τις κρατικές βιομηχανίες και περιουσιακά στοιχεία, όπως έκαναν μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, σε τιμές πολύ χαμηλότερες από την πραγματική τους αξία.
Οι παγκόσμιοι καπιταλιστές επέτρεψαν στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC) να καταλάβει την εξουσία στη Νότια Αφρική με την προϋπόθεση ότι το ANC θα εγκατέλειπε τον Χάρτη της Ελευθερίας του, ο οποίος ζητούσε την εθνικοποίηση των κρατικών βιομηχανιών και την αναδιανομή της γης. Η Νότια Αφρική σήμερα έχει την υψηλότερη ανισότητα εισοδήματος στον κόσμο.
Οι επαναστάσεις που αυξάνουν τον πλούτο και τη δύναμη της καπιταλιστικής τάξης ευημερούν. Οι επαναστάσεις που δεν το κάνουν βλέπουν αιματοχυσία στους δρόμους.
Αντιμετωπίζουμε, βρισκόμαστε επίσης μπροστά σε ένα δίλημμα που οι προηγούμενες γενιές δεν είχαν: την κλιματική κρίση.
Οι παγκόσμιες άρχουσες ελίτ είναι αποφασισμένες να μας κρατήσουν αλυσοδεμένους στα ορυκτά καύσιμα. Είναι αποφασισμένες να εμπορευματοποιήσουν και να εκμεταλλευτούν τον φυσικό κόσμο, καθώς και τα ανθρώπινα όντα, για να επεκτείνουν το κέρδος. Είναι αποφασισμένες να αναδιαμορφώσουν τις κοινωνίες μας έτσι ώστε οι εργαζόμενοι να φτωχοποιούνται και να αποδυναμώνονται/να στερούνται κάθε δύναμη και εξουσία, ενώ οι αφέντες μας να ζουν σε απαράμιλλη πολυτέλεια και χλιδή.
Η αναπόφευκτη κατάρρευση του κλίματος θα καταστήσει ολοένα και μεγαλύτερες περιοχές ακατοίκητες, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο. Τα κύματα των κλιματικών προσφύγων θα καταστούν κατακλυσμός. Σε απάντηση, δεν θα υπάρχει όριο στη βιομηχανική βία που χρησιμοποιούν οι παγκόσμιες άρχουσες ελίτ για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους.
Η γενοκτονία στη Γάζα είναι ένα αδιαμφισβήτητο μήνυμα που στέλνουν τα βιομηχανικά έθνη του Βορρά, τα οποία έχουν ξοδέψει δισεκατομμύρια για να υποστηρίξουν τη μαζική σφαγή του Ισραήλ, σε έναν παγκόσμιο πληθυσμό που επιβιώνει με λίγα μόνο δολάρια την ημέρα:
Δεν μας ενδιαφέρει το ανθρωπιστικό δίκαιο. Δεν μας ενδιαφέρουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι ζωές σας δεν σημαίνουν τίποτα για εμάς. Θα χρησιμοποιήσουμε οποιοδήποτε εργαλείο, συμπεριλαμβανομένης της γενοκτονίας, για να προστατεύσουμε το μονοπώλιό μας στον πλούτο και την εξουσία.
Τι κάνουμε; Πώς αντιστεκόμαστε; Μπορούμε να σταματήσουμε αυτή την κατάβαση στην τρέλα και τον μαζικό θάνατο;
Δεν είμαι αισιόδοξος.
Όσοι ζουν στα κλιματικά φρούρια του Παγκόσμιου Βορρά έχουν ένα υλικό συμφέρον σε αυτό το σχέδιο/εγχείρημα, ακόμη και όταν όλοι βρισκόμαστε στην οδό της εξαφάνισης. Όσοι βρίσκονται στον Παγκόσμιο Βορρά, φοβάμαι, θα αποδεχτούν ένα είδος ολοκληρωτικού καπιταλισμού με αντάλλαγμα ένα ορισμένο βαθμό ασφάλειας και σταθερότητας, όσο προσωρινή κι αν είναι.
Αλλά αυτό δεν θα ισχύει, δεν θα είναι αληθινό στον παγκόσμιο Νότο, όπου η οικολογική κρίση και η κυριαρχία της παγκόσμιας καπιταλιστικής τάξης αποτελούν/αντιπροσωπεύουν μια υπαρξιακή απειλή. Ο παγκόσμιος Νότος θα προκαλέσει εξεγέρσεις και επαναστάσεις. Θα επαναλάβει τις εξεγέρσεις του παρελθόντος, μερικές από τις οποίες ήταν επιτυχημένες, και μερικές από τις οποίες, συμπεριλαμβανομένων των εξεγέρσεων που ακολούθησα στη Γουατεμάλα, το Ελ Σαλβαδόρ και την Αλγερία, συντρίφθηκαν.
Η επανάσταση και η πιθανότητα ενός κόσμου απελευθερωμένου από τη σιδερένια λαβή του παγκόσμιου καπιταλισμού, θα προέλθουν από αυτές τις πράξεις αντίστασης. Ας ελπίσουμε ότι θα επικρατήσουν.
* από το δικό του Substack
17 Ιουνίου 2026 –
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος
