II.- No van a poder Δεν θα μπορέσουν να
Για τον καθηγητή Enrique Ávila Carrillo και τους δασκάλους που διδάσκουν και μαθαίνουν… αγωνιζόμενοι
Ο Εξεγερμένος Υποδιοικητής Μοϊσές μου διηγήθηκε την εξής ιστορία πριν από λίγες μέρες: μερικά παιδιά πρώην κτηνοτρόφων εισέβαλαν σε μια ανακτημένη γη. Ισχυριζόμενοι ότι στο παρελθόν αυτή η γη ανήκε στους γονείς τους, μετακόμισαν και άρχισαν να χτίζουν τα σπίτια τους. Μια ομάδα συντρόφων έφτασε για να εξηγήσει ότι δεν μπορούσαν να το κάνουν αυτό, ότι η γη ανήκε στην Κοινότητα, που σημαίνει ότι δεν ήταν ιδιοκτησία κανενός – ούτε του Κράτους, ούτε ιδιωτική περιουσία/ατομική ιδιοκτησία, ούτε έχουν κάποιοι δικαίωμα χρήσης (καρπίας) της γης. Όταν έφτασαν οι σύντροφοι, οι εισβολείς νόμιζαν ότι θα τους έδιωχναν, οπότε άρχισαν να λένε πράγματα όπως για τον στρατό, την αστυνομία, τους δικαστές, πως είχαν έναν συγγενή με πτυχίο νομικής, ότι ο Τραμπ, ότι η Σάινμπαουμ, πως δεν επρόκειτο να αφήσουν να τους απομακρύνουν, ότι απλώς θα τους άφηναν νεκρούς.
Οι σύντροφοι χαμογέλασαν, άκουσαν υπομονετικά και, μόλις οι επίδοξοι γαιοκτήμονες/finqueritos τελείωσαν τις απειλές τους, είπαν: «Λοιπόν, αδέρφια, ακούσαμε τα λόγια σας, τώρα ακούστε τα λόγια που σας φέρνουμε εμείς». Και άρχισαν να εξηγούν για το Κοινό/el Común και ότι μπορούσαν να καλλιεργήσουν τη γη, μαζί με άλλους αδελφούς από άλλες πόλεις και κοινότητες, αλλά ότι αυτή η γη δεν ανήκε σε κανέναν. Οι γονείς των απίθανων γαιοκτημόνων καταλάβαιναν τη γλώσσα επειδή είχαν μεγαλώσει σε εκείνη την περιοχή, οπότε οι σύντροφοι τους εξήγησαν τα πάντα στη μητρική γλώσσα, προς μεγάλη απελπισία των παιδιών τους, τα οποία ήταν «απόφοιτοι πανεπιστημίου» από την πόλη. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, οι γονείς έγνεφαν καταφατικά συμφωνώντας με τα επιχειρήματα των συντρόφων. Όταν τελείωσαν όλα, είπαν στα παιδιά τους: «Δεν είναι όπως μας είπαν εκείνοι οι άνθρωποι του κόμματος Μορένα εκεί πέρα. Αυτοί οι αδελφοί έχουν δίκιο σε ετούτα που λένε και δεν πρόκειται να μας διώξουν. Αντίθετα, θα είναι γείτονές μας». Έδωσαν στα παιδιά την ισπανική έκδοση (η οποία θα είναι πάντα φτωχότερη από την γηγενή γλώσσα). Στριμωγμένα από επιχειρήματα, τα παιδιά αντέτειναν: «Αλλά δεν θα μπορέσουν να το κάνουν αυτό το ‘από Κοινού’. Οι άνθρωποι είναι εγωιστές, θέλουν να έχουν όλο και περισσότερα. Οι άνθρωποι δεν θέλουν να μοιράζονται ή να φροντίζουν τους άλλους. Και είναι ακόμη χειρότερο αν είναι… αν είναι… σαν εσάς». Προσπάθησαν σκληρά να μην πουν «αν είναι ιθαγενείς, αυτόχθονες», ίσως φοβούμενοι ότι θα δεχτούν επίθεση. Οι σύντροφοι απάντησαν κοφτά, λακωνικά: «Λοιπόν, θα δούμε στην πράξη αν μπορεί να γίνει ή όχι».
Εφόσον δεν υπήρχαν άλλα επιχειρήματα, αυτοί οι άνθρωποι προχώρησαν στο κεντρικό επιχείρημα: «Είναι επειδή είστε καστριστές». «Τι σημαίνει καστριστές;» τους ρώτησαν. Και ετούτοι απάντησαν: «Οι καστριστές είναι κομμουνιστές, που σημαίνει ότι οι γυναίκες είναι κοινές, ανήκουν σε όλους». Οι σύντροφοι γέλασαν και ένας από τους δικούς μας ρώτησε: «Και γιατί και οι άνδρες δεν είναι κοινοί; για όλους;» Ο επίδοξος δικαιούχος του προγράμματος Sembrando Vida, [κοινωνικής πρόνοιας και αγροτικής ανάπτυξης της κυβέρνησης του Μεξικού], (δεν ήθελε πραγματικά να γίνει αγρότης, αλλά μάλλον να υποδιαιρέσει τη γη, να ζητήσει κρατική υποστήριξη και στη συνέχεια να πουλήσει τα κομμάτια) έμεινε να σκέφτεται, σαν να ζύγιζε τα πλεονεκτήματα της αλλαγής των κοινών γυναικών σε κοινούς άνδρες, αλλά ένας σύντροφος παρενέβη και τον ρώτησε: «Άρα η γυναίκα σου είναι ιδιοκτησία σου; Την έχεις ήδη ενημερώσει ότι είσαι ο ιδιοκτήτης και ο αφέντης της, ότι την διατάζεις σε αυτά που νιώθει, σε αυτά που σκέφτεται, σε αυτά που θέλει, σε αυτά που ονειρεύεται;» Ο άντρας δίστασε. Ίσως φανταζόταν τον καβγά που θα είχε με τη γυναίκα του αν τολμούσε καν να προτείνει κάτι τέτοιο, και πως ο γάμος δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα συμβόλαιο όπου αυτός, ο σύζυγος, έπαιρνε στην κατοχή του αυτήν, τη γυναίκα του, «μέχρι να τους χωρίσει ο θάνατος». Ένα συμβόλαιο, λοιπόν, αγοραπωλησίας, σαν να αγόραζες ζώα ή τηλεοράσεις για να παρακολουθήσεις το Παγκόσμιο Κύπελλο. Με άλλα λόγια, εμπορία ανθρώπων, αλλά με νομική ευλογία.
Οι σύντροφοί του εξήγησαν ότι αυτό το »από Κοινού» αναφερόταν μόνο στην ιδιοκτησία γης, όχι στην εργασία. «Άρα», είπε αμυντικά ο άντρας, «αυτό που κερδίζω από την εργασία μου είναι δικό μου;» «Σωστά», απάντησαν. Αυτός επέμεινε: «Άρα, αν φυτέψω, για παράδειγμα, μπανάνες στη γη μου, δεν πρόκειται να μου τις πάρουν ούτε να μου ζητήσουν κάποιο ποσοστό;»
“Είναι η ίδια παλιά ιστορία», του λένε, «δεν είναι ΔΙΚΗ ΣΟΥ γη, ανήκει στα Κοινά, es del Común. Και η εργασία σου, το προϊόν της εργασίας σου, είναι δικό σου, και κανείς, τουλάχιστον κανείς από τους ζαπατίστας, δεν πρόκειται να σου το πάρει ή να σου ζητήσει μερίδιο. Όπως ακριβώς τα εσώρουχά σου, το αυτοκίνητό σου, τα ρούχα σου, το σπίτι σου, ο χώρος σου, η οδοντόβουρτσά σου, τα πράγματά σου, δεν είναι από κοινού, κοινή περιουσία. Αλλά η γη είναι Κοινή, και δουλεύεται σε βάρδιες. Δουλεύεις, μαζεύεις, μετά έρχονται άλλοι να δουλέψουν αυτή τη γη, μετά άλλοι, και ούτω καθεξής. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει η ανθρωπότητα να επιβιώσει από την καταιγίδα. Ή μήπως τα πράγματα είναι πραγματικά τόσο ήρεμα εκεί στην πόλη; Δεν παλεύουν για το φαγητό, τις μεταφορές, το νερό, με τη βία, τις εξαφανίσεις, για την υγεία, την εκπαίδευση, τα ρούχα, τα παπούτσια; Δεν είναι αλήθεια ότι οι ηγέτες, ανεξάρτητα από το κόμμα στο οποίο ανήκουν, είναι ίδιοι με τους εγκληματίες;”
“Ωστόσο, πρέπει να σας πούμε ότι η κατανάλωση, η παραγωγή, η πώληση και η εμπορία ναρκωτικών απαγορεύονται. Και δεν επιτρέπονται δραστηριότητες που βλάπτουν τη Μητέρα Γη, όπως η εξόρυξη, η υδραυλική ρωγμάτωση/el fracking, η παράνομη υλοτομία/καταπάτηση δασών και η αποθησαύριση ή μονοπώληση νερού. Ούτε ο αλκοολισμός, η πορνεία, η εμπορία ανθρώπων, η βία κατά των γυναικών και των παιδιών, η παραμέληση και η εγκατάλειψη των ψυχικά ασθενών, ο χλευασμός και η επιθετικότητα εναντίον εκείνων που είναι διαφορετικοί, και όλα αυτά τα πράγματα με παράξενα ονόματα που χρησιμεύουν μόνο για να εξαπατήσουν τους ανθρώπους ώστε να πιστεύουν ότι η βλάβη που προκαλείται είναι για το δικό τους καλό”
“Αλλά η γη είναι για παραγωγή», υποστήριξε εκείνος. Ένας από τους συντρόφους, θυμούμενος τις μακρές συζητήσεις, τις αντιπαραθέσεις και τις μάχες στις συνελεύσεις των ζαπατίστας, παρενέβη και είπε: «Ναι, αλλά το να παράγεις για την αγορά είναι ένα πράγμα και το να παράγεις για τη ζωή είναι κάτι άλλο. Η γη της Κομμούνας, η γη από Κοινού είναι για τη ζωή, όχι για το κέρδος, όχι για να κερδίζεις”.
“«Λοιπόν», ρώτησαν, «αν η γη δεν ανήκει σε κανέναν, τότε τι είστε εσείς;»”
“Φύλακες», απαντήσαμε. Ένας άλλος σύντροφος πρόσθεσε, «Και γυναίκες Φύλακες». Ένας άλλος: “Y Guardianoas”.
Είπαν αντίο, αποχαιρετίστηκαν. Είπαν πως καταλάβαιναν, αλλά ότι επρόκειτο να συμβουλευτούν την Αγία Γραφή της θρησκείας τους για να δουν αν το Κοινό πράγμα δεν ερχόταν σε αντίθεση με τον λόγο του Θεού.
-*-
Αυτό το επιχείρημα του «δεν θα μπορέσουν», που βασίζεται στην αθεράπευτη φύση του ατομικισμού, του εγωισμού και της απληστίας, δεν είναι απλώς ένα επιχείρημα του καπιταλισμού. Βρίσκεται επίσης σε εκείνους που αυτοαποκαλούνται αριστεροί και περιμένουν υπομονετικά να αποτύχουμε. Όχι μόνο λόγω του ατομικισμού, ούτε μόνο επειδή τα Κοινά δεν προήλθαν από τα λαμπρά μυαλά τους με υποσημειώσεις, αλλά και επειδή δεν ακολουθούμε τις «ιερές» αρχές της ορθόδοξης αριστεράς ότι πρώτα υπάρχει η δημοσίευση και η προπαγάνδα για την ευαισθητοποίηση και τη συγκέντρωση υποστήριξης, μετά το κόμμα, έπειτα η κατάληψη της Εξουσίας, και τέλος το Κράτος ως αντιπροσωπευτικός ιδιοκτήτης και ρυθμιστής. Και ύστερα, πολλούς αιώνες αργότερα, ο Θεός να φυλάξει να είναι ακόμα ζωντανοί, τα Κοινά, el Común.
-*-
Αλλά, επειδή έχει ανακύψει το ζήτημα του «καστρισμού» και επειδή ο λαός της Κούβας υφίσταται έναν αποκλεισμό (ήδη χωρίς τον ευφημισμό του «εμπάργκο») και μια νέα απειλή στρατιωτικής επέμβασης, τώρα, σήμερα, λοιπόν, επιτρέψτε μου να πω λίγα λόγια για αυτόν τον λαό που σεβόμαστε και θαυμάζουμε.
Πιστεύουμε ότι η επαναστατικότητα η αντίσταση και η ανυπακοή τους είναι εμφανείς. Δεν έχουν μόνο διατηρήσει ένα κοινωνικό σχέδιο εν μέσω κάθε πιθανής απειλής, αντιμετωπίζοντας κάθε πιθανή και αδιανόητη επιθετικότητα, υπομένοντας παγκόσμιες εκστρατείες συκοφαντίας και ψεμάτων· αλλά και τις «λογικές» σκέψεις εκείνων που δεν είναι «Ούτε κρέας ούτε ψάρι», ήτοι
»Ούτε απ’ όλα ούτε τίποτα», που προσποιούνται ότι δεν είναι ούτε εδώ ούτε εκεί/ούτε με αυτούς ούτε με τους άλλους, και των οποίων τα πιο ευγενικά λόγια είναι: «ήταν όμορφα στην αρχή, αλλά με την πάροδο του χρόνου μετατράπηκε σε μια δικτατορία». Αυτό δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας άλλος τρόπος να πούμε: «παλιότερα, ήταν της μόδας να υποστηρίζουμε την Κούβα· τώρα, η μόδα είναι να της επιτιθέμεθα”.
Εν ολίγοις, δεν είναι η πρώτη φορά, ούτε θα είναι η τελευταία, που διατάσσεται και κηρύσσεται ο θάνατος (τουλάχιστον στα μέσα ενημέρωσης, επικοινωνιακά) αυτού που ο ίδιος ο λαός αποκαλεί «η κουβανική επανάσταση». Τις τελευταίες δεκαετίες… εντάξει, λοιπόν, από εκείνον τον ιανουάριο του ’59, έχει ειπωθεί, επαναληφθεί, απαγγελθεί, ακόμη και ξεστομιστεί: «Η Κούβα δεν θα επιβιώσει… αν δεν προδώσει τον εαυτό της». Καλώς, όχι ακριβώς με αυτά τα λόγια.
Και δεν πρόκειται, το θέμα δεν είναι μόνο να ξεχνάμε την εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων και τον Φιντέλ Κάστρο ο οποίος μάλωνε με την ομάδα του επειδή δεν τον άφηναν να πάει στην πρώτη γραμμή (εκείνους τους καιρούς που οι διοικητές πορεύονταν επικεφαλής των στρατευμάτων τους). Ούτε να ξεχνάμε τις μάταιες προσπάθειες της διαβόητης Agencia Central de Inteligencia, la CIA gringa, της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, της ΣΙΑ των γκρίνγκος, να εξαλείψει την ηγεσία. Απλώς θυμηθείτε την απελπισία ενός βορειοαμερικανού βουλευτή από εκείνη την εποχή, προσάγοντας στη δικαιοσύνη όσους είναι υπεύθυνοι για την «επίλυση του κουβανικού προβλήματος»: ο πράκτορας εξήγησε, με μεγάλη λεπτομέρεια, το σχέδιο δηλητηρίασης του Φιντέλ Κάστρο… ώστε να πέσει η θρυλική γενειάδα του. Ο βουλευτής, με τα μάτια και τη φωνή του φρενήρη, απαίτησε: «Άρα ξοδέψαμε τόσα εκατομμύρια για να ξυρίσουμε τη γενειάδα του Κάστρο, να τον ξυρίσουμε; Δεν θα ήταν πιο απλό να τον πυροβολήσουμε;”
Και τα καταρριφθέντα αεροπλάνα, τις τρομοκρατικές επιθέσεις, τα σαμποτάζ, το «εμπάργκο», τη μιντιακή χλευαστική ομιλία από τους παντογνώστες που είναι ειδικοί στα πάντα και τα ξέρουν όλα.
Και κάποιος θα μπορούσε να ρωτήσει: αν πέτυχαν όλα όσα είχαν με όλα ετούτα εναντίον τους, πόσα περισσότερα θα μπορούσαν να είχαν κάνει αν τους είχαν αφήσει στην ησυχία τους;
Το θέμα είναι, πάνω απ’ όλα, το να μην ξεχνάμε το θεμελιώδες σημείο: είτε είναι αλήθεια είτε όχι, έχουν κάνει, κάνουν και θα κάνουν λάθη, είναι ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ λάθη, ΟΙ επιτυχίες ΤΟΥΣ, Η ιστορία ΤΟΥΣ, ΤΟ παρόν ΤΟΥΣ και ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥΣ. Και αυτό είναι δύσκολο να το κατανοήσει κάποιος από τα γραφεία του ακαδημαϊκού χώρου, με την στείρα θεωρία του (χωρίς πρακτική, φυσικά), και τα κοινότοπα και άχρηστα σχόλιά του που δεν συγκεντρώνουν ούτε τα υποχρεωτικά likes.
Ας αφήσουμε όμως στην άκρη τις τάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις ειδήσεις. Γιατί δεν έχουν καταφέρει να τους σπάσουν; Γιατί θα ήταν απαραίτητη μια στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ αν, με την υποστήριξη που έχει λάβει η κουβανική αντιπολίτευση, δεν έχουν ήδη επιτύχει την «απελευθέρωση»; Ακούστε, κάτι εκεί απλά δεν ταιριάζει. Υπάρχει κάτι σε αυτούς τους ανθρώπους που είναι δύσκολο να κατανοηθεί και δεν έχει καμία σχέση με τον ατομικισμό, τον εγωισμό, την απληστία και ούτω καθεξής. Ίσως -δεν ξέρω, θα μπορούσε να είναι, είναι απλώς μια εικασία- αλλά μου περνάει από το μυαλό πως είναι θέμα γλώσσας: ίσως το κουβανικό αλφάβητο δεν έχει τα γράμματα για να γράψει τη λέξη »παράδοση, παραδίδομαι”.
Και η Κούβα έρχεται επίσης στο προσκήνιο επειδή, απ’ όσο θυμάμαι, το Κίνημα της 26ης Ιουλίου δεν ακολούθησε τα εγχειρίδια της κομμουνιστικής ορθοδοξίας της εποχής, η οποία είχε περιορίσει το έργο της λατινοαμερικανικής αριστεράς στις επιταγές του τότε «σοσιαλιστικού μπλοκ». Με λίγα λόγια: έγραψαν τη δική τους ιστορία. Όχι για βιβλία, αναλύσεις ή στοχασμούς δίχως συνεπή πρακτική, αλλά για τη ζωή.
Η Κούβα, τόσο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες και τόσο μακριά από την κατανόηση, θα αντέξει. Επειδή υπάρχουν εκείνοι που περιμένουν το νησί να γίνει ένα Μαριέλ από άκρη σε άκρη, αλλά υπάρχουν και εκείνοι που ξέρουν ότι αυτό που θα δει ο ήλιος όταν ανατείλει… την επόμενη μέρα, θα είναι ένας Κόλπος των Χοίρων.
-*-
Αυτές οι σκέψεις μου έρχονται τώρα που ήμουν παρούσα σε μερικές από τις συναντήσεις της «Διαζώνης» (την έβαλα σε εισαγωγικά επειδή το όνομά της μπορούσε να αλλάξει ανά πάσα στιγμή), σε συνελεύσεις αυτόνομων αρχών και υπευθύνων, καλλιτεχνών θεάτρου, συντονιστών τέχνης και πολιτισμού, της ομάδας «Ως Γυναίκες που Είμαστε», νέων κοριτσιών και αγοριών, ανδρών και γυναικών «με ορθή κρίση» (ήδη πλέον μεγάλων ανθρώπων φυσικά), όπου συζητούν και ανταλλάσσουν απόψεις σε κάτι καινούργιο. Ναι, καινούργιο—καινούργιο.
Νομίζω ότι έχω ξαναπεί ότι εμείς οι ζαπατίστας δεν αναζητούμε πώς να είμαστε ευτυχισμένοι, αλλά πώς να είμαστε δυστυχισμένοι. Είναι ο τρόπος μας να επιβάλλουμε νέες προκλήσεις στον εαυτό μας: δουλειές, απροσδόκητες αλλαγές την προηγούμενη μέρα, ανελέητη εσωτερική κριτική, άγρυπνες νύχτες, πόνοι στο στομάχι (με ή χωρίς ωμά ταμάλες), ανησυχίες, μακροχρόνιοι καβγάδες, πτώσεις και ξανασηκώματα. Και τότε καταλαβαίνω ότι το πρόβλημα, το πρόβλημά μας, είναι ότι προσπαθούμε να ζούμε τα όνειρά μας. Και έτσι συμβαίνει και σε εμάς.
-*-
Τα όνειρα παραμένουν όνειρα μέχρι να σπαρθούν στην πραγματικότητα. Θα ακολουθήσει ένας μακρύς και ανώμαλος δρόμος, γεμάτος στιγμές που σκοντάφτουμε, απογοητεύσεις και περισσότερες πτώσεις παρά ανηφόρες. Και, φυσικά, οι πάντα παρούσες φωνές εκείνων που λένε όχι, όχι ακόμα, ότι δεν θα είναι δυνατό, ότι είναι αδύνατο. Ο προοδευτισμός του μισθολογίου ανέκαθεν απαιτούσε υπακοή και υποταγή στην καθημερινή του συνθηκολόγηση, στον καθημερινό του συμβιβασμό, την παράδοση αρχών.
Ο εκλιπών έλεγε πως όλα είναι αδύνατα την προηγούμενη μέρα. Το έλεγε σκεπτόμενος την 31η δεκεμβρίου 1993, και το επαναλάμβανε, και το επαναλαμβάνει ακόμα, κάθε φορά που μια νέα ιδέα, μια νέα πρωτοβουλία, εσωτερική ή εξωτερική, ακούγεται στις ιθαγενείς γλώσσες των μάγια και στα ισπανικά… στα βουνά του νοτιοανατολικού Μεξικού.
Επειδή πάντα θα υπάρχει κάποιος, κάτω και αριστερά, που θα πάρει αυτό το όνειρο στα χέρια του, θα προετοιμάσει το έδαφος και την ώρα, το ημερολόγιο και τη γεωγραφία, και, χωρίς τελετουργικές τελετές, επιδεικτικές δηλώσεις ή κενές υποσχέσεις, θα αρχίσει να εργάζεται προς την επίτευξη αυτού του ονείρου.
Τότε, και μόνο τότε, τα όνειρα παύουν να είναι όνειρα και γίνονται… μια πιθανότητα, δυνατότητα.
-*-
Άρα έρχονται κι άλλες αλλαγές; Ναι, φοβάμαι και χαίρομαι που έρχονται (αναστεναγμός).
(Continuará…) Θα συνεχίσει
Από τα βουνά του Νοτιοανατολικού Μεξικού.
El Capitán.
México, μάιος του 2026.
- en un Mariel: κυριολεκτικά αναφέρεται στο «λιμάνι του Μαριέλ» στην Κούβα. Στην καθομιλουμένη (κυρίως στην Καραϊβική και το Μαϊάμι), η λέξη χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει ένα περιβάλλον φυγής, χαοτικής κατάστασης ή αταξίας (εμπνευσμένο από την έξοδο του Μαριέλ το 1980).
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Enclace Zapatista
