25/06/2025
Οι νεκροί δεν θα συγχωρήσουν εκείνους σαν εμάς που στέκονταν σαστισμένοι στην άκρη του πηγαδιού ρωτώντας: Είναι μήπως ο Ιωσήφ ο σουμέριος αδελφός μας, ο υπέροχος αδελφός μας, ώστε να μπορέσουμε να του κλέψουμε τους πλανήτες αυτού του όμορφου ουρανού; 1
Mahmud Darwish, Μαχμούντ Νταρουίς
της Giusy Diquattro (*)
Ίσως επειδή είμαστε γέροι, αφυδατωμένοι από κάθε σπρώξιμο της ζωής, λατρεύουμε τα σκυλιά μας, τα pet shop και τους κονσερβοποιημένους ορισμούς, τους καθησυχαστικούς μονολόγους σαν ανώνυμα μπισκότα, ίσως επειδή ένας αγώνας ποδοσφαίρου παραβιάζει κάποιους κανόνες πολυκατοικίας και τα παιδιά μας δεν ιδρώνουν πια, ίσως επειδή τα παιδιά έχουν καταστεί ένα είδος πολυτελείας, σπάνιο και φτιαγμένο κατά παραγγελία, ίσως για αυτόν και για άλλους λόγους μισούμε τη ζωή και αγαπάμε πολύ τον θάνατο.
Πού πήγε η καρδιά μας; Έχουμε εγκαταλείψει κάθε διακριτική ικανότητα, αποπροσανατολισμένοι στην ομίχλη των εγωισμών μας, έχουμε αφήσει τον εαυτό μας να μας ελκύουν κενά σοφίσματα, αφήνοντας στην άκρη τα πρόδηλα που ανθίζουν σαν άγριο χορτάρι στην καθημερινή ζωή όσων φτιάχνουν χαρταετούς για να συνεχίσουν να ελπίζουν: το όνειρο μιας υποτροφίας στο εξωτερικό, την καθημερινή φροντίδα μήνα με τον μήνα ενός χωραφιού με ελαιόδεντρα, τη νοσταλγία για μια βιβλιοθήκη και ένα βιβλίο να κρατούν στο χέρι 2.
Ίσως θα έπρεπε να αλλάξουμε κάποια στερεότυπα σχετικά με τους καταπιεσμένους. Όσοι καταπιέζουν μέσα στην αλαζονεία τους ξεχνούν ότι μερικές φορές τα θύματα ξέρουν πώς να έχουν μια φωνή και δεν είναι απλώς κομπάρσοι στην ιστορία, αλλά παράγοντες αλλαγής. Ο παλαιστινιακός λαός στη μακρά αντίστασή του έχει μετατρέψει τις πορείες, τα βήματα και τις πτώσεις σε μια συλλογική αφήγηση που έχει καταστεί επική ιστορία. Η Γάζα ως Τροία, το Ίλιον φλέγεται. Ο παλαιστίνιος ποιητής Μαχμούντ Νταρουίς αποκαλούνταν ένας τρωικός ποιητής 3, ήθελε να είναι ο μάρτυρας της σφαγής, να είναι η φωνή εκείνων που δεν μπόρεσαν ποτέ να αφηγηθούν την ιστορία τους, επειδή η ήττα συνοδεύεται από σιωπή και λήθη. Οι έλληνες, οι νικητές, είχαν τον Όμηρο, αλλά οι τρώες; Αυτά τα χωριά και αυτή η ιστορική μνήμη στην Παλαιστίνη διαγράφονται συνεχώς από τις μπουλντόζες της ιδεολογίας και της αδιαφορίας και σήμερα όπως και χθες ζητούν την αξιοπρέπεια και τη γνησιότητα, τη νομιμοποίηση της διήγησης, δεν μπορούν να αποτελούν αποκλειστική ιδιοκτησία του άλλου.
Αυτή η μακριά νύχτα γράφει το έπος του παλαιστινιακού λαού, με τις γυναίκες του, τα παιδιά του, τους διανοούμενους, τους αγρότες, τους δασκάλους, τους γιατρούς και τους δημοσιογράφους. σε αυτόν τον λαό θα ανήκουν μια μέρα ο μύθος και τα πεπραγμένα, το τραγούδι θα εξαπλωθεί από την απόσταση των αιώνων, θα έχει τις προφορές όλων των ιχνών του χρόνου, εκείνων που πέρασαν από αυτή τη γη με καλοσύνη ή αλαζονεία: χαναναίοι, εβραίοι, έλληνες, ρωμαίοι, πέρσες, αιγύπτιοι, άραβες, οθωμανοί, άγγλοι, γάλλοι και ισραηλινοί. Η κοιλιά της Γάζας θα ουρλιάζει και θα τραγουδάει και με τις φωνές των ξεχασμένων και προδομένων ισραηλινών ομήρων, που τους εργαλειοποιεί το fast food της προπαγάνδας.
Θα είναι οι ιστορίες αυτής της ατελείωτης λιτανείας θανάτων να διευρύνουν τα σύνορα της Παλαιστίνης, να ανακαταλάβουν τις χαμένες γαίες με τα λόγια των ποιητών της, γενόμενα κραυγή και σημαία για όλους τους καταπιεσμένους όλων των εποχών;
Ποιος θα βαδίσει ξανά σήμερα; Θα είναι μόνο οι επιζώντες αυτής της τεράστιας γενοκτονίας; Ή μήπως δεν θα είναι και οι νεκροί, εκείνες οι μητέρες, αυτοί οι πατέρες, ετούτα τα παιδιά και οι νέοι που είδαν τα ονόματά τους να πνίγονται σε έναν απροσδιόριστο αριθμό θυμάτων και ψεμάτων, που παρέμειναν στραγγαλισμένοι στον πάγο ενός χειμώνα που έχει παγώσει τα μπουμπούκια της ύπαρξής τους και δεν τα έχει δει να ανθίζουν; Δεν θα είναι μήπως οι ηλικιωμένοι που θα συνοδεύουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους μεταμφιεσμένα σε σκιές με την ελπίδα ενός κόσμου που θα μπορούσε να υπάρχει; Επειδή ο θάνατος είναι ωμός και ουσιαστικός, και μόνο αυτός ξέρει πώς να θρυμματίζει τη δύναμη και την ασυνέπεια των αυτοκρατοριών και των άθλιων υπηρετών τους.
Μήπως θα είναι αυτό το υπόλειμμα ανθρωπιάς βετεράνος της αποκάλυψης που θα μας δείξει τον δρόμο; Νέες αποικιοκρατίες καταφθάνουν και άλλες μας κατοικούν εδώ και καιρό ξαπλωμένες στον καναπέ των συνειδήσεων μας, μας έχουν κάνει να συνηθίζουμε στα πάντα. Πού έχουμε χαθεί;
Πέφτει ο ουρανός
τα σύννεφα σαν φίμωτρα
πνίγουν το τραγούδι
Για πόσο ακόμη η στάχτη θα καλύπτει αυτή τη γη;
“Υπάρχει ακόμη χρόνος!”
“Still more time!” (φωνή ενός ισραηλινού στρατιώτη)
“Δεν έχουμε πια χρόνο.”
“La waqta ladayna” (φωνή του παλαιστινιακού λαού)
Το ηλιοβασίλεμα είναι λυκόφως σαν νάιλον μετάξι
Οι ζωές μας παίχτηκαν
στην Έκθεση των Εθνών, μπλοκαρισμένες
στο πόκερ του κυνισμού και του υδραργύρου
τις έχουν ξεκοιλιάσει ξεριζωμένες σε ελαιόδεντρα
μίσους και καχυποψίας
Ακόμα και ο αδερφός μας ξέχασε
μεγαλώσαμε ανάμεσα στην άμμο και το όρος Κάρμηλος
το ίχνος του συνόδευε το δικό μας
το ίδιο αλάτι για τις ελιές το βράδυ
Και αν ακόμη και η μητέρα ‘um 4
ήταν για εμάς η γη το αίμα η ανάσα
καμία μητέρα δεν φαίνεται να μας κάνει παρόμοιους,
τα θύματα έχουν ουσιαστικά στον πληθυντικό αριθμό και ρήματα στο άπειρο
Στους προθαλάμους στους διαδρόμους στα ανεμοδαρμένα σοκάκια
ανάμεσα στους τοίχους και το κενό
μας νοίκιασαν μια ώρα αέρα
αιωρούμενοι σαν ήλιο σε μπαλόνια, αν πετάξουμε μας πυροβολούν
“Δεν έχει σχολείο αύριο! Δεν υπάρχουν πλέον παιδιά στη Γάζα!”
“No school tomorrow! No more children in Gaza! (φωνή ενός ισραηλινού στρατιώτη)
“Θα υπάρχει σχολείο αύριο και πάλι αύριο. Θα υπάρχουν ξανά παιδιά στη Γάζα.”
“Ghadan madrassa waba’da ghadin madrassa atfala Ghaza bākia.” (φωνή του παλαιστινιακού λαού)
Οι πελαργοί φωλιάζουν στην Ιεριχώ όπως στην Ιερουσαλήμ
Η πορεία θα συνεχιστεί
θα είναι η πορεία του λιποτάκτη
μια μέρα θα πέσει ο σημαιοφόρος μετά το άλογο μετά θα είναι ο πύργος
ο χρόνος θα αδειάσει τις τσέπες του
ένα δαχτυλίδι από βύσσο και milar 5
για μια νέα συμφωνία, τα χέρια στο στήθος
Οι γυναίκες μας με στήθη γάλακτος και χάδια
Τα παιδιά μας με πόδια παιχνιδιού για άλλα αεράκια
Χωρίς συρματοπλέγματα, δίχως τοίχο
για τη νύφη και τη ροδιά
τα τριαντάφυλλά της θα ανθίσουν το βράδυ
και οι χαρουπιές θα καμαρώσουν την πλάτη
Ο άνεμός μας θα κάνει τα σπίτια άσπρα
στα δωμάτια νανουρίσματα και αναστεναγμοί
κρίνοι το πρωί και αμυγδαλιές τον απρίλιο
Θα είναι ο λόγος των καταπιεσμένων χωρίς λάκα και προλόγους
θα είναι η νύχτα πριν από την αγάπη
η αναμονή για τα γιασεμιά η σκιά των κέδρων
η νέα σελήνη στη θάλασσα της ιστορίας.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1 Mahmud Darwish, Un cavallo per lo straniero (a un poeta iracheno), in Undici pianeti, traduzione dall’arabo a cura di Silvia Moresi- Ένα άλογο για τον ξένο (σε έναν Ιρακινό ποιητή), στο Έντεκα πλανήτες, μετάφραση από τα αραβικά της Silvia Moresi, Jouvence, Milano 2018, pag. 79.
2 Per approfondire sogni, speranze, progetti dei giovani di Gaza, cfr. Ahmed Alnaouq, Pam Bailey (a cura di), Non siamo numeri. Le voci dei giovani di Gaza– Για να εμβαθύνετε όνειρα, ελπίδες και έργα των νέων της Γάζας, βλέπε Ahmed Alnaouq, Pam Bailey (σε επιμ.), Εμείς δεν είμαστε αριθμοί: Οι φωνές των νέων της Γάζα, Nutrimenti, 2025.
3 Cfr. Mahmud Darwish, Oltre l’ultimo cielo. La Palestina come metafora, Πέρα από τον Τελευταίο Ουρανό. Η Παλαιστίνη ως μεταφορά, Epoché, Milano 2007, σελ. 28-35.
4 Madre, Μητέρα στα αραβικά
5 Κόκκινο λουλούδι της παλαιστινιακής ερήμου
(*) η Giusy Diquattro ζει στο Τορίνο και διδάσκει Λογοτεχνία. Από το 2015 είναι συλλέκτρια ιστοριών μετανάστευσης. Ανάμεσα στις τελευταίες αφηγήσεις της GuineNapoletano στο Che lingua parla la paura? (2023) και Il mare in cima. Storia di Salvatore στο «Nuovi volti e vecchi luoghi (2024). Μερικά από τα ποιήματά της έχουν συμπεριληφθεί σε διάφορες ανθολογίες και κείμενα. Μαζί με τον Adel Jabbar και τον Gianluca Gabrielli είναι επιμελήτρια του τόμου «Paesaggi interculturali nella terra di mezzo. Esperienze per una società plurale», Kanaga Edizioni (2022).
ΤΟ ΣΚΙΤΣΟ – επιλέχθηκε από το συντακτικό προσωπικό της “bottega” – έχει παρθεί από το NOTIZIARIO CDP (αριθμός 280, με ημερομηνία ιανουάριος-μάρτιος 2025)
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος La Bottega del Barbieri
