01/09/2025

Αυτό που συμβαίνει στη Γένοβα τους τελευταίους μήνες και ακόμη περισσότερο αυτές τις μέρες στα τέλη Αυγούστου, κανείς δεν το είχε προβλέψει.

Η Αυτόνομη Κολεκτίβα Εργατών Λιμένων (CALP), il Collettivo Autonomo Lavoratori Portuali δεν σταμάτησε ποτέ την έντονη εκστρατεία της για την καταπολέμηση της εμπορίας όπλων στο λιμάνι, σε συνεργασία με λιμενεργάτες από άλλες πόλεις.

Η CALP και η Music For Peace, Μουσική για την Ειρήνη, η οποία εδώ και καιρό στέλνει είδη πρώτης ανάγκης στην Παλαιστίνη, ξεκίνησαν μια συλλογή 40 τόνων τροφίμων, τα οποία θα αναχωρήσουν με βάρκες από τη Γένοβα, εντασσόμενες στον Παγκόσμιο Στόλο Sumud, alla Global Sumud Flotilla, με προορισμό τη Γάζα.

Το εκπληκτικό είναι ότι αυτή η συλλογή διήρκεσε μόνο πέντε ημέρες: κάθε είδους σύλλογοι έστησαν σημεία περισυλλογής σε γειτονιές και άλλες τοποθεσίες.

Αυτή η λαϊκή κινητοποίηση, με ετούτα τα χαρακτηριστικά, είναι άνευ προηγουμένου στη Γένοβα (αν και παρόμοιες καταστάσεις έχουν συμβεί και σε άλλες πόλεις).

Αυτό που προκύπτει πάνω από όλα είναι η υπερηφάνεια της συμμετοχής, με μια έμπρακτη κίνηση αλληλεγγύης, σε μια σημαντική εκστρατεία η οποία θα παραμείνει στη μνήμη της πόλης. Δεν είναι αλήθεια ότι τίποτα δεν συμβαίνει μες το σκοτάδι.…

Stefano Rota

Φωτογραφία Collettivo Autonomo Lavoratori Portuali (CALP)

Πριν από μερικούς μήνες, τρεις ή τέσσερις από εμάς αρχίσαμε να συζητάμε για έναν όρο που σπάνια συναντάται στο περιορισμένο λεξικό που χρησιμοποιούμε όταν αναλύουμε τα ερείπια του παρόντος μας και, κατά συνέπεια, σε τι ακόμη μπορούμε να κάνουμε έκκληση ώστε να βρούμε ένα σημείο εκκίνησης. Ο όρος που μας απασχολεί είναι υπερηφάνεια. Το ερέθισμα προήλθε από τις μαζικές διαδηλώσεις που -εκείνη την περίοδο κάθε χρόνου- διασχίζουν πολλές πόλεις του κόσμου: οι pride του κινήματος LGBTQI. Αναρωτηθήκαμε τι υπάρχει πίσω από αυτό το λήμμα που υποδηλώνει τις πιο πολυσύχναστες εκδηλώσεις δρόμου των τελευταίων ετών, ίσως είκοσι, ή κάτι λιγότερο. Υπάρχει σίγουρα η επιθυμία να διεκδικηθεί, με υπερηφάνεια, ένα στοιχείο ταυτότητας (ένας ολισθηρός όρος από μόνος του, ύπουλος, αλλά χρήσιμος προς το παρόν) που, σε πολλές περιπτώσεις, στιγματίζεται ή, σε πιο σκοταδιστικούς κύκλους, συνδέεται με μια ασθένεια. Αυτή η υπερηφάνεια για την ταυτότητα αναγνωρίζεται και αγκαλιάζεται από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή τον αυτοπροσδιορισμό. Είναι αυτή η μαζική κοινή χρήση που σχετίζεται περισσότερο με αυτό που σκοπεύουμε να συζητήσουμε εδώ.

Προσπαθώντας να προχωρήσουμε πέρα από την ιδιαιτερότητα αυτού του κινήματος, καταλήξαμε να ορίσουμε την υπερηφάνεια με τους ακόλουθους όρους. Η υπερηφάνεια είναι μια δύναμη που σχετίζεται με τις θετικές εντάσεις που εμψυχώνουν τη δράση σύμφωνα με τη συνείδηση, με την ευρύτερη έννοια. Είναι ένας παράγοντας, μια ενέργεια που πηγάζει από το εσωτερικό του υποκειμένου, όπου κατοικεί η υπερηφάνεια, προικίζοντάς την με σχεσιακή και συναισθηματική ορατότητα μέσω πολλαπλών καταστάσεων: ικανοποίηση, ευχαρίστηση, εκπλήρωση, απόλαυση, καθώς και απογοήτευση, θυμό, φόβο. Η υπερηφάνεια παράγει αυτές τις καταστάσεις, αλλά δεν συμπίπτει απόλυτα με αυτές. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι τοποθετείται σε ένα βαθύτερο επίπεδο, σε ένα υπόστρωμα της ύπαρξής μας, όπου καταφέρνει να παραμένει ζωντανή ακόμα και στις πιο αντίξοες συνθήκες. Εκεί είναι που η περηφάνεια συναντά και τροφοδοτεί το πάθος, που με τη σειρά του τροφοδοτείται. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η περηφάνεια και το πάθος ταξιδεύουν πάντα μαζί.

Η υπερηφάνεια, αν θέλουμε να κάνουμε μια άλλη παραλληλία, έχει άμεση αντήχηση με την ηθική. Όχι μια αφηρημένη, υπερβατική, φευγαλέα-άπιαστη ηθική: την προσωπική μας ηθική, η οποία ξυπνάει καθημερινά με τον καθένα μας και μας ζητά να δράσουμε με τρόπους που μας κάνουν να νιώθουμε περήφανοι για τον/την εαυτό μας, γυναίκες και άνδρες. Αυτό από μόνο του είναι ολοένα και πιο δύσκολο -τουλάχιστον για όσους αντιτίθενται στην τρέχουσα κατάσταση πραγμάτων- αλλά όχι αδύνατο.

Η υπερηφάνεια, εν ολίγοις, συνθέτοντας, τοποθετείται σε ένα επίπεδο πολιτικής εσωτερικότητας, από την οποία κινεί τη δράση, με γνώμονα το ηθικό πάθος. Δεν είναι μια κλειστή, αυτοαναφορική και πρωταρχική εσωτερικότητα. Αντίθετα, είναι ένας διαρκώς εξελισσόμενος χώρος που μεταμορφώνεται και ζει στη συνεχή του σχέση με το εξωτερικό. Ο ορισμός της εσωτερικότητας χρησιμεύει σε αυτή την περίπτωση για να δώσει την ιδέα της σχέσης που το υποκείμενο έχει με τον εαυτό του, μιας στοργής που δρα στον εαυτό του.

Αυτό που συμβαίνει στη Γένοβα τους τελευταίους μήνες αλλά, ακόμη περισσότερο, αυτές τις μέρες στα τέλη Αυγούστου, έχει να κάνει με όλα αυτά. Δύο οργανώσεις, η Αυτόνομη Κολεκτίβα Εργατών Λιμένων, Collettivo Autonomo Lavoratori Portuali (CALP) και η Μουσική για την Ειρήνη, Music For Peace (MFP), αποφάσισαν να επιταχύνουν το έργο που, η καθεμία σύμφωνα με τα δικά της χαρακτηριστικά, επιτελούν εδώ και αρκετό καιρό πλέον. Η CALP, από το 2019, έχει ξεκινήσει μια έντονη εκστρατεία αγώνα ενάντια στη διακίνηση όπλων στο λιμάνι της Γένοβας, σε συνεργασία με λιμενεργάτες από άλλες ευρωπαϊκές ή/και μεσογειακές πόλεις. Η MFP, από την πλευρά της, στέλνει αγαθά πρώτης ανάγκης στη Γάζα -και όχι μόνο- εδώ και πολύ καιρό. Αυτές οι αποστολές έχουν μπλοκαριστεί λόγω του σε εξέλιξη γενοκτονικού πολέμου. Αποφάσισαν, μαζί, να ξεκινήσουν μια επιχείρηση συγκέντρωσης τροφίμων 40 τόνων, η οποία θα αναχωρήσει την Κυριακή 31 αυγούστου, με σκάφη από τη Γένοβα τα οποία θα ενταχθούν στον μεγάλο Παγκόσμιο Στόλο Sumud, Global Sumud Flotilla, με προορισμό τη Γάζα. Το εκπληκτικό είναι ότι αυτή η συλλογή διήρκεσε μόνο πέντε ημέρες. Την πέμπτη ημέρα, μια ατελείωτη ουρά ανθρώπων μπροστά στην είσοδο της MFP παρέδωσε περίπου διακόσιους τόνους προϊόντων που ορίζονται αυστηρά από την οργάνωση. Σύλλογοι κάθε είδους έχουν στήσει σημεία συλλογής στις γειτονιές και άλλες τοποθεσίες. Μια λαϊκή κινητοποίηση, με αυτά τα χαρακτηριστικά, που δεν έχει ξαναϊδωθεί ποτέ.

Η πόλη, το καλύτερο μέρος της, ανταποκρίθηκε μαζικά σε αυτή την έκκληση, όπως είχε κάνει και στο παρελθόν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων που διοργάνωσε η CALP για τον αποκλεισμό πλοίων στο λιμάνι, αν και σε μικρότερους αριθμούς. Η θέση που έλαβε η κυβέρνηση Salis πιθανότατα έπαιξε επίσης ρόλο, με την αναγνώριση, αν και συμβολική, του κράτους της Παλαιστίνης, η οποία έλαβε χώρα ταυτόχρονα με τον τελευταίο αποκλεισμό ενός πλοίου στο λιμάνι της Γένοβας από την CALP.

Αυτό που θέλουμε να τονίσουμε είναι εκείνο που καταδεικνύει αυτή η κινητοποίηση, έχοντας κατά νου όσα ειπώθηκαν στην αρχή.

Ήταν αρκετό να σταματήσεις για μισή ώρα στη MFP και συνειδητοποιούσες ότι αυτό που κίνησε τις χιλιάδες ανθρώπους που έσπευσαν να φέρουν τροφή ήταν κάτι, τουλάχιστον εν μέρει, διαφορετικό από την προθυμία για κινητοποίηση με μια πιο παραδοσιακή έννοια. Δεδομένων των αριθμών, είναι πολύ πιθανό ένα σημαντικό μέρος όσων έφεραν τρόφιμα δεν κατέβηκαν ποτέ στους δρόμους με την CALP κατά τον αποκλεισμό των πλοίων, ή σε ένδειξη αλληλεγγύης με τον παλαιστινιακό λαό, όπου η συμμετοχή ήταν πάντα πολύ χαμηλότερη.

Πάντα κατά τη διάρκεια αυτής της ημιώρου στάσης έξω από το κτίριο ήταν δυνατό να παρατηρηθεί και η διαφορετική κοινωνική σύνθεση του λαϊκού πλήθους που συνέρρεε εκεί, σε σύγκριση τόσο με τους διαδηλωτές όσο και με τους τακτικούς συμμετέχοντες σε δραστηριότητες που διοργανώνονται από την MFP.

Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι, σε αυτήν την περίπτωση, το επίπεδο εμπλοκής είναι λιγότερο έντονο, ευκολότερο να τεθεί σε ενέργεια από εκείνους που δεν αισθάνονται διαθέσιμοι σε άλλες μορφές ενεργού, ή ακτιβιστικής, αλληλεγγύης. Άλλωστε, πηγαίνεις για ψώνια (παρεμπιπτόντως, η Coop που βρίσκεται πιο κοντά στα κεντρικά γραφεία της MFP είχε τα ράφια άδεια το βράδυ της τετάρτης), φτάνεις, παραδίδεις στους εθελοντές, και φεύγεις.

Αυτός είναι αναμφίβολα ένας λόγος για το ποσοτικό και ποιοτικό χάσμα που διαχωρίζει αυτή την εκδήλωση από άλλες.

Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή, ωστόσο, είναι μια άλλη. Όπως ακριβώς και με τις παρελάσεις των pride, αυτό που κίνησε χιλιάδες ανθρώπους φαίνεται να οφείλεται στην επιθυμία συμμετοχής σε μια εκδήλωση που θέτει στο επίκεντρο ένα πολιτικό δικαίωμα, το πρώτο: το δικαίωμα στη ζωή. Η συμμετοχή σε στιγμές αυτής της φύσης φέρνει στην επιφάνεια ένα συναίσθημα που, αντιστρέφοντας μια από τις πιο δημοφιλείς φράσεις hashtag που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θα μπορούσε να συνοψιστεί ως «και στο όνομά μου». Δεν πρόκειται για μια ανάθεση σε άλλους, είναι μια εκδήλωση της προαναφερθείσης ενέργειας-agentività [1], η οποία υπογραμμίζει-επισημαίνει την υπερηφάνεια του να συμμετέχεις, με μια χειρονομία αλληλεγγύης, έμπρακτης, σε μια εκστρατεία που θα μείνει στη μνήμη αυτής της πόλης.

Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια διαδικασία που ίσως κανείς από αυτούς που δραστηριοποιούνται σε αγωνιστικούς κύκλους αλληλεγγύης εδώ και χρόνια ή δεκαετίες, δεν θα περίμενε να είναι τόσο επιβλητική. Από εδώ και στο εξής, το να παρασυρθούμε από την αισιοδοξία όσων το βλέπουν ως την αρχή μιας νέας εποχής-διαδρομής, το βήμα είναι λιγάκι μακρύ, και μάλιστα ένα βήμα που δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα.

Μας το υπενθυμίζει η Ece Temelkuran, Ετζέ Τεμελκουράν, μια πολύ δραστήρια πολιτικά τουρκάλα συγγραφέας, η οποία έγραψε πολύ πικρά λόγια, γεμάτα βαθύ ρεαλισμό, σε ένα άρθρο που δημοσίευσε και η Internazionale. «Όταν ο κόσμος αγνοείται παρά τις προσπάθειές του και η έννοια της ιθαγένειας καθίσταται πολιτικά παρωχημένη, οι άνθρωποι τείνουν να κάνουν πολιτικές επιλογές που αμφισβητούν-θέτουν υπό συζήτηση την ιδεαλιστική μας εικόνα ανθρώπων που αγαπούν την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την πολιτική δράση». «Μετά από λίγο καιρό, κανένα επίπεδο ανηθικότητας, καμία επαίσχυντη πολιτική πράξη που διαπράττουν όσοι βρίσκονται στην εξουσία θα προκαλέσει την αγανάκτηση ή την εξέγερση στην οποία είχαμε συνηθίσει».

Είναι όλα αλήθεια· αυτά είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του παρόντος μας. Ίσως αυτός είναι ο λόγος, όπως αναφέρθηκε στην αρχή, που προσπαθήσαμε να εξερευνήσουμε, να στοχαστούμε επάνω σε έναν ασυνήθιστο όρο μέσα στις συνήθεις αναλύσεις μας για τα υποκείμενα, την εξουσία, τις μορφές αγώνα. «Υπάρχει ανάγκη νέων ονομάτων», όπως το θέτει ο τίτλος ενός όμορφου μυθιστορήματος της NoViolet Bulawayo, Νοβάιολετ Μπουλαγουάγιο, για να μας βοηθήσουν να πλοηγηθούμε, να προσανατολιστούμε μέσα στο σκοτάδι που μας περιβάλλει.

Στην αρχή ειπώθηκε ότι η συζήτηση για τον όρο περηφάνια αφορούσε τρία-τέσσερα άτομα. Αυτό ισχύει εν μέρει, επειδή, στην πραγματικότητα, αμέσως μετά τους αρχικούς προβληματισμούς, διεξήχθη μια μικρή έρευνα, χωρίς κάποια αξίωση στατιστικής αντιπροσωπευτικότητας, ούτε καν ενός πολύ μικρού μέρους του πληθυσμού. Κάποιος θα μπορούσε ίσως να της αποδώσει – για να είμαστε γενναιόδωροι – μια κοινωνιολογική αντιπροσωπευτικότητα: κάθε ένας από τους συμμετέχοντες ενσαρκώνει-περιέχει μέσα του ένα ή περισσότερα κοινωνικά, πολιτιστικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά, τα οποία επιλέξαμε να θέσουμε στη βάση αυτής της μικρής εργασίας-μελέτης. Επιπλέον, κανένας από αυτούς δεν έχει μια αξιοσημείωτη ιστορία «ακτιβισμού» με την πιο παραδοσιακή έννοια του όρου. Στάλθηκε ένα μήνυμα WhatsApp σε πάνω από τριάντα άτομα, όλα κάτω των 40 ετών. Το μήνυμα περιείχε μια ερώτηση που τους καλούσε να περιγράψουν πού και πώς οι πράξεις τους επιτρέπουν να νιώθουν ένα αίσθημα υπερηφάνειας για αυτό που κάνουν, σε σχέση με τα προσωπικά τους χαρακτηριστικά. Δεκαεπτά από αυτούς απάντησαν. Ανάμεσά τους είναι εργαζόμενοι, άνδρες και γυναίκες στην επιμελητεία- logistics και στις αποθήκες, κοινωνικοί/ές λειτουργοί, μια ερευνήτρια πανεπιστημίου, μια χορεύτρια, μια ψυχολόγος που εργάζεται σε υπηρεσίες απασχόλησης, ένας εργαζόμενος στους σιδηροδρόμους, δύο εργαζόμενες σε υπηρεσίες απασχόλησης, μια εθελόντρια, ένας χειριστής καθαρισμού χώρου για τις Big Tech (το ψάρι καθαριστής του ενυδρείου, όπως ο ίδιος αυτοαποκαλείται), ένας εργαζόμενος σε υπηρεσίες εστίασης, ένας συνδικαλιστής. Επιπλέον, δύο από αυτά τα άτομα, δεν είναι ιταλικής καταγωγής.

Οι απαντήσεις που ελήφθησαν είναι πολύ ενδιαφέρουσες και αξίζουν μια πλήρη ανάγνωση, κάτι που δεν είναι δυνατό σε αυτό το άρθρο. Αξίζει, ωστόσο, να περιγράψουμε συνοπτικά μερικά από τα πεδία στα οποία οι πράξεις κάποιου γίνονται αντιληπτές με υπερηφάνεια, παραθέτοντας λίγα από τα λόγια που στάλθηκαν στις απαντήσεις. Υπάρχει σίγουρα η εργασιακή διάσταση, όπου ενεργεί κανείς με θάρρος και αποφασιστικότητα («το να είμαι μια μαχήτρια», λέει η Simonetta). Ή, πάντα μέσα στην εργασία, η δημιουργία «σχέσεων αλληλεγγύης, εγγύτητας και αμοιβαίας υποστήριξης» (Simone). Υπάρχει, πολύ παρούσα, μια δέσμευση στον εθελοντισμό, η οποία για την Piera μεταφράζεται «στην ικανότητα να δημιουργεί σχέσεις αναγνώρισης και φροντίδας των άλλων» ή, για τον Filippo, η δέσμευση που τον οδηγεί να φτιάξει ένα μουσικό εργαστήρι στη φυλακή. »Βρίσκω αυτές τις τέσσερις ώρες μέσα να είναι σχεδόν μια ιερή στιγμή, σίγουρα φορτισμένη με σημασία. Και αυτό έχει αντίκτυπο σε μένα, επειδή είναι το πράγμα που με κάνει (κάθε τόσο) να δίνω ένα χτύπημα στην πλάτη μου [να επαινώ τον εαυτό μου] το πρωί όταν κοιτάζομαι στον καθρέφτη, και είναι επίσης η πιο διαμορφωτική εμπειρία που έχω βιώσει τα τελευταία χρόνια». Έπειτα, για τους δύο μη ιταλούς ερωτηθέντες, υπάρχει η σύνδεση μεταξύ υπερηφάνειας και πολιτισμού καταγωγής και, κατά συνέπεια, η σχέση που δημιουργείται με το τρέχον περιβάλλον. «Νιώθω πολύ περήφανος που κατάφερα να διατηρήσω την κουλτούρα μου εδώ. σε αυτό με βοήθησε και ο σεβασμός που έχω για τους γονείς μου. Για μένα, είναι μια νίκη», λέει ο Touré. Ο Daouda επισημαίνει δύο πράγματα: το πρώτο είναι, και γι’ αυτόν, ο πολιτισμός καταγωγής του, ειδικά στον θρησκευτικό τομέα. «Το δεύτερο είναι ο τρόπος με τον οποίο έχω προσεγγίσει, αντιμετώπισα τη νέα μου ζωή εδώ, η προσπάθεια που έχω καταβάλει για να μάθω τη γλώσσα, να σπουδάσω, να εργαστώ και οι νέες φιλίες που έχω κάνει».

Οι Simonetta, Simone, Piera, Filippo, Touré, Daouda και όλοι οι άλλοι που συνέβαλαν σε αυτήν την έρευνα είναι συνερευνητές, ακόμα κι αν βιαστικά χαρακτηρίστηκαν ως απαντήσαντες. Οι συνεισφορές τους αποτελούν μέρος ενός μακροπρόθεσμου, ευρύτερου, ακόμη και φιλόδοξου, εργασιακού στόχου. Έχει να κάνει με τον ορισμό και την οικοδόμηση μιας ηθικής πόλης, στην οποία ζουν ενεργά και περήφανα. Μια «χαρτογραφία δυνάμεων» ικανή να πειραματιστεί και να παράγει μορφές ζωής προσανατολισμένες σε μιαν κοινωνική, πολιτική, οικονομική και πολιτιστική υγιεινή που ενδιαφέρει μια αστική κοινότητα και κάθε ένα από τα μέλη της.

Η CALP και η MFP έχουν χαράξει μια πορεία προς αυτή την κατεύθυνση, από πολύ πριν, και όχι μόνο σε αυτό το μαγικό τέλος αυγούστου. Δεν είναι οι μόνοι, σίγουρα. ο γαλαξίας της συνειδητής δράσης είναι πολύ ευρύτερος και σε ελάχιστο βαθμό έχει δοθεί εδώ προβολή.

Η κοινή χρήση-το μοίρασμα αρχών, μεθοδολογιών εφαρμογής και στόχων που πρέπει να επιτευχθούν (ώστε να μπορούν να ξεπεραστούν άμεσα) θα πρέπει να αποτελεί την κατευθυντήρια γραμμή που πρέπει να ακολουθηθεί. Αν θέλουμε να μιλήσουμε για δικτύωση, αυτή πρέπει να ειδωθεί, όπως έγραψε ο Bruno Latour, Μπρουνό Λατούρ

όχι τόσο ως network (το έργο των δικτύων) όσο ως worknet (το δίκτυο των εργασιών), δίνοντας κεντρική θέση στην παραγωγή που δημιουργεί και επεκτείνει τα δίκτυα, παρά στα δίκτυα που παράγουν έργα, εργασίες.

Είναι μια δέσμευση που πρέπει να αναλάβουμε, ώστε να προσπαθήσουμε να αντιμετωπίσουμε το σενάριο που περιέγραψε η Τεμελκουράν, έχοντας επίγνωση ότι πρόκειται για ένα πολύ μακρύ ταξίδι. Όπως και με τον Παγκόσμιο Στόλο Σουμούντ, να μας φουσκώσει τα πανιά ένας καλός άνεμος.

[1]. Δεν υπάρχουν άμεσα ή κοινώς χρησιμοποιούμενα συνώνυμα για τον όρο «agentività» στην ιταλική γλώσσα, καθώς ο όρος είναι συγκεκριμένος και υποδηλώνει την ικανότητα δράσης, να είναι κανείς φορέας αλλαγής, συχνά σε ψυχολογικό ή κοινωνιολογικό πλαίσιο-περιβάλλον. Ωστόσο, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν όροι που περιγράφουν συγκεκριμένες πτυχές της, όπως η ικανότητα δράσης, η δύναμη, η πρωτοβουλία ή ακόμα και η δραστηριότητα και ο δυναμισμός, για να υποδηλώσουν το ότι είμαστε ενεργοί και προορατικοί.

* ο Stefano Rota είναι ένας ανεξάρτητος ερευνητής. Διαχειρίζεται το ιστολόγιο «Transglobal». Η πιο πρόσφατη συλλογική του δημοσίευση είναι La fabbrica del soggetto. Ilva 1958-Amazon 2021 (Sensibili alle foglie, 2023). Συνεργάζεται περιστασιακά με διαδικτυακά περιοδικά στην ιταλική και πορτογαλική γλώσσα.

ΡΑΝΤΕΒΟΥ: ΡΩΜΗ, 8 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

Συμβάν fb