05/09/2025
Η Pulcinella, Πουλτσινέλα είναι συμπαθητικός και χαρούμενος, αλλά και τεμπέλης και μερικές φορές λυπημένος, αλλά πάνω από όλα είναι κάποιος που ξέρει να αναγνωρίζει το ψεύτικο, το ψέμα με το οποίο τρέφεται κάθε εξουσία. Και για το λόγο αυτό δεν παρατάει να κοροϊδεύει την εξουσία. Φωτογραφία του Ferdinando Kaiser
Ένας καλός ορισμός της πολιτικής εξουσίας είναι αυτός που την χαρακτηρίζει ως την τέχνη της τοποθέτησης των ανθρώπων σε ψευδείς σχέσεις. Ετούτο, και όχι άλλο, είναι αυτό που κάνει η εξουσία πρώτα και κύρια, για να τους κυβερνά στη συνέχεια όπως επιθυμεί. Μόλις επιτρέψουν στον εαυτό τους να παρασυρθεί σε πλάγιες σχέσεις, λοξές, στις οποίες δεν μπορούν να αναγνωριστούν, οι άνθρωποι είναι πράγματι χειραγωγούμενοι και μπορούν να προσανατολιστούν κατά βούληση. Αν πιστεύουν τόσο εύκολα τα ψέματα που τους προτείνονται, είναι πάνω από όλα επειδή ψεύτικες είναι οι σχέσεις στις οποίες, χωρίς να το αντιλαμβάνονται, δίχως να το προσέχουν, βρίσκονται πάντα.
Η πρώτη κίνηση μιας πολιτικής στρατηγικής άξιας του ονόματός της είναι επομένως η αναζήτηση μιας διεξόδου από τις ψευδείς σχέσεις στις οποίες η εξουσία έχει θέσει τους ανθρώπους για να μπορεί να τους κυβερνά. Αλλά αυτό ακριβώς δεν είναι εύκολο, επειδή μια ψευδής σχέση είναι ακριβώς εκείνο από το οποίο δεν διαφαίνεται ένας δρόμος εξόδου, μια διέξοδος.
Κάτι σαν διέξοδος καθίσταται δυνατό μόνο αν κατανοήσουμε ότι η ψεύτικη σχέση είναι η ίδια η μορφή της εξουσίας, ότι το να βρίσκεσαι σε μια ψευδή σχέση σημαίνει να βρίσκεσαι σε μια σχέση εξουσίας. Δηλαδή, η σχέση είναι ψεύτικη όχι επειδή λέμε ψέματα, αλλά διότι δεν έχουμε επίγνωση του ουσιαστικά πολιτικού της χαρακτήρα, επειδή λείπει η συνειδητοποίηση του ουσιαστικά πολιτικού της χαρακτήρα. Πως οι φαινομενικά οικείες βαθιές και ιδιωτικές σχέσεις, οι εσωτερικές μας, ή εκείνες που καθορίζονται τεχνικά ή κοινωνικά, είναι ήδη στην πραγματικότητα πάντα πολιτικές —δηλαδή, από την αρχή κιόλας σε μια ψεύτικη σχέση— αυτή η επίγνωση είναι ο μόνος δρόμος για να αλλάξουμε ριζικά τον τρόπο που τις βιώνουμε.
Δημοσιεύτηκε στο Quodlibet (εδώ με την άδεια του εκδοτικού οίκου). Ανάμεσα στα πιο σημαντικά βιβλία του Giorgio Agamben: Homo Sacer. Edizione integrale 1995-2015, (Quodlibet) και L’uomo senza contenuto (Quodlibet). Αντιθέτως το τελευταίο του βιβλίο είναι Amicizie (Einaudi).
Mιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Comune-info
