Αυτό το κύριο άρθρο στην Le Monde Diplomatique είναι σημαντικό σε στενά θεωρητικό και πολιτικό επίπεδο, επειδή, εν μέσω μιας εξαιρετικά σκληρής συγκρουσιακής κινητοποίησης στη Γαλλία, θέτει το πρόβλημα του «πού και πώς θέλουμε να πάμε» με το το σύνολο των κινημάτων.
Είναι ένα ερώτημα που προκύπτει ανεξάρτητα από πολιτικές ή ιδεολογικές προτιμήσεις (ατομικές, συλλογικές, οργανωμένης ομάδας κ.λπ.), από τη συνεχή και ραγδαία όξυνση της σύγκρουσης με την κυβέρνηση, έως τη στροφή προς τις θεσμικές και πολιτικές διαδικασίες, προφανώς της ακροαριστεράς σε σχέση με την κοινοβουλευτική γεωγραφία. Και εδώ αναδύεται η πρώτη σημαντική διαφορά με τη χώρα μας, επειδή στη Γαλλία υπάρχει μια σοβαρή κοινοβουλευτική πτέρυγα – η Ανυπότακτη Γαλλία – ενώ στην Ιταλία όχι (και με τον νέο εκλογικό νόμο θέλουν σώνει και καλά να εμποδίσουν τη γέννησή της). Σε κλασικό θεωρητικό επίπεδο, πρόκειται για το πρόβλημα του ορισμού της στρατηγικής του ταξικού κινήματος και των συμμάχων της φάσης του και, επομένως, και των επακόλουθων τακτικών, βγαίνοντας από τις αυτοαναφορικές λογικές παγίδες που είναι τυπικές του αυθορμητισμού, και εκείνες του κοινοβουλευτισμού «δίχως αν και αλλά». Ο πέτρινος επισκέπτης είναι η συνολική ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των τάξεων σε μια προηγμένη καπιταλιστική χώρα (επομένως το ζήτημα αφορά όλες τις δυτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας), στην οποία συμμετέχουν αντικειμενικά όλα τα κοινωνικά και πολιτικά υποκείμενα μιας χώρας (καθώς και οι εξωτερικές δυνάμεις που έχουν έναν αντίκτυπο στις μεμονωμένες χώρες), πηγαίνοντας αποφασιστικά πέρα από την αριθμητική παρουσία στους δρόμους/τις πλατείες (ένα στοιχείο της συνολικής εξίσωσης, αλλά σίγουρα όχι το μόνο ούτε το καθοριστικό) και παραπέμποντας στο Κράτος ως “συμπυκνωμένη ισχύ της ταξικής κυριαρχίας”. Που είναι μετά το ζήτημα των στρατιωτικών σωμάτων, καθώς και εκείνων των αστυνομικών (οι αλεξιπτωτιστές που φυλάνε τα πολυτελή καταστήματα στο Μιλάνο, είναι ένα καραγκιοζιλίκι / παρωδία, που όμως παραπέμπει σε πολύ διαφορετικά πιθανά σενάρια, στη χώρα της Πιάτσα Φοντάνα και του σιδηροδρομικού σταθμού της Μπολόνια). Καθώς και οι πραγματικές κουλτούρες και οι αφοσίωσή τους σε ένα θεσμικό πλαίσιο που πλέον ξεγράφει ως «ανεπαρκή» την κοινοβουλευτική δημοκρατία και, πάνω απ’ όλα, το κράτος δικαίου, τους ελέγχους, τα αντίβαρα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Αυτό ισχύει σε όλη την καπιταλιστική Δύση, ξεκινώντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες και -εδώ στην Ευρώπη- τη Γαλλία. Με άλλα λόγια, τις χώρες όπου γεννήθηκε η «σύγχρονη δημοκρατία». Ας πούμε απλώς ότι η συζήτηση σε αυτό το επίπεδο εγκαταλείφθηκε από τη ριζοσπαστική αριστερά πριν από 40 και πλέον χρόνια. Αν επανεμφανίζεται σήμερα, δεν είναι από πνευματική περιέργεια, αλλά υπό την πίεση της Ιστορίας. Που αποδεδειγμένα γράφει στα παλιά της τα παπούτσια τα «θα ήθελα να…»
*****
Ήδη μόνο λόγω του γεγονότος πως η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται τα γεγονότα μας φέρνει ακαταμάχητα στο νου τη φράση του Λένιν, «υπάρχουν εβδομάδες στις οποίες συμβαίνουν περισσότερα πράγματα από ό,τι σε μια δεκαετία», γνωρίζουμε ακριβώς σε τι είδους περίοδο έχουμε εισέλθει: εξαιρετική.
Ο κορεσμός του μυαλού δεν είναι ο μικρότερος από τους κινδύνους. Για να πλοηγηθούμε σε γεγονότα τέτοιας πυκνότητας, χρειάζεται μια (στρατηγική) γραμμή. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι υπάρχουν διάφορες: δύο. Των οποίων πρέπει πρώτα να ξεδιπλώσουμε τις λογικές, για να μπορέσουμε να βρούμε μια τρίτη, η οποία θα τις εναρμονίσει, συμφιλιώσει.
Γραμμή 1 — Η υπερχείλιση/ το πλημμύρισμα ξεχειλίζει: γένοιτο
Αυτό που ξεχειλίζει, ας πούμε, βρίσκεται στην σύλληψη του. Τι είναι αυτό που παρασέρνει με ορμή η υπερχείλιση; Το θεσμικό πλαίσιο. Για έναν από τους απλούστερους λόγους: αυτό έχει αποτύχει εντελώς. Από τις διαδηλώσεις-salsiccia [λουκάνικο] μέχρι τις πιο επίσημες εκλογές, μέσα από τα προσχηματικά ή άνευ ουσιαστικής αξίας δημοψηφίσματα, τις μεγάλες συζητήσεις μονόλογους/συζητήσεις κωφών, τις κοινωνικές συμβάσεις-παντομίμα μιας πόλης/την υποκρισία της κοινωνικής ζωής ή τα τετράδια παραπόνων, πακεταρισμένα από πριν σε σακούλες σκουπιδιών, έχει αποτύχει.
Εκτός αν απέτυχε όπως η ψευδαίσθηση ότι «ήταν ανέκαθεν» έτσι. Ένα ομοίωμα του «σας ακούμε», που κρύβει την πραγματικότητα του «θα κάνουμε ό,τι θέλουμε».
Αναγνωρίζεται αδιαμφισβήτητα η αστική ηλιθιότητα από τις αποδοκιμασίες/θρήνους της »εκβαρβάρωσης». Σε μια αστική τάξη πραγμάτων οι αξίες της οποίας τον διαποτίζουν, λίγο πολύ, ο γενικός πληθυσμός τελικά δεν έχει άλλη επιθυμία από το να ζήσει την υλική του ζωή ειρηνικά. Το γεγονός ότι φτάνει στο σημείο να εκνευρίζεται, παρά τη βαθιά του επιθυμία για ηρεμία, σημαίνει ότι στο παρελθόν έχει υποστεί μεγάλες πιέσεις [ή κακοποίηση].
Με άλλα λόγια: έχει κακοποιηθεί. Η κοινωνία -εξαιρουμένης της μπουρζουαζίας- δεν έπαψε να κακοποιείται για τρεις δεκαετίες, [έχει υποστεί βάναυση μεταχείριση] σε ένα κρεσέντο επιθετικότητας που δεν μπορούσε παρά να παράγει τα αποτελέσματά της. Επειδή υπάρχει μια γενική οικονομία της βίας.
Η γενική οικονομία της βίας λειτουργεί σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της αμοιβαιότητας: αρνητική. Στην πρώτη κακοποίηση αργά ή γρήγορα θα απαντήσει με αντίποινα – στην πρώτη κτηνωδία θα απαντήσει αργά ή γρήγορα μια αντίστοιχη βία.
Είναι μια ιδέα αδύνατη να συλλάβει η αστική αρθρογραφία, [τα αστικά ΜΜΕ / ο αστικός Τύπος], της οποίας η υλική ζωή δεν έχει γνωρίσει ποτέ ούτε τον παραμικρό κλυδωνισμό. Επομένως, όπως ήταν αναμενόμενο, είναι η πρώτη που συμμετέχει στις εκρήξεις των δημαγωγών – και επαναλαμβάνει, πίσω από τον Νταρμανάν/Darmanin, «κτηνωδία, εκβαρβάρωση» και «μπορντελοποίηση-εκχυδαϊσμός».
Ας ελπίσουμε να γίνει (έστω και λίγο) η Εθνοσυνέλευση μπουρδέλο: είναι ένα σημάδι ότι δεν έχει γίνει ακόμα περισσότερο ξένη προς τη ζωή της χώρας. Το να φτάνουν σε εσάς, το να εκφράζονται σε εσάς, οι ήχοι —πλέον πολύ καταλαγιασμένοι— της «μπουρδελοποίησης» αρχικά, και της κοινωνικής και κυβερνητικής πολιτικής «μπουρδελοποίησης» στη συνέχεια, είναι ούτως ή άλλως το λιγότερο.
Αλλά ακριβώς: έρχεται μια στιγμή που οι «μαλακές, καταλαγιασμένες» εκφράσεις δεν επαρκούν πλέον. Αν το “ξεκαθαρίζουμε τους λογαριασμούς μας, κλείνουμε τους λογαριασμούς μας” δεν είναι πολύ λίγο για να το περιγράψει. Επειδή η πραγματικότητα είναι πως η απίστευτη συσσώρευση νεοφιλελεύθερων εκβαρβαρισμών/αγριοτήτων έχει φέρει το κοινωνικό σώμα στα όριά του. Όταν ένα συλλογικό σύνολο έχει φτάσει σε σημείο οργής, δεν πρέπει να εκπλήσσεται κανείς που κάνει πράγματα που κάνουν οι οργισμένοι, [Όταν μια ομάδα ανθρώπων έχει οδηγηθεί στην οργή, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ενεργεί με οργή].
Θα παρατηρήσετε, για παράδειγμα, ότι εκτός από τα διάσημα αθλητικά παπούτσια, τα οποία ακόμη και η ίδια η αστυνομία βρήκε ενδιαφέροντα (μόλις βρέθηκε στο σημείο…), λεηλατήθηκαν και κάποια σούπερ μάρκετ: για τρόφιμα, για να φάει ο κόσμος. Προειδοποίηση προς την κυβέρνηση: όταν ο πληθυσμός, λόγω διαδοχικών βιαιοπραγιών, έχει φτάσει στο σημείο να μην μπορεί πλέον να τραφεί επαρκώς, τότε αυτή η κυβέρνηση πρέπει να προετοιμάζεται για δύσκολες και ταραγμένες μέρες. Δεν μπαίνεις εμπόδιο σε έναν λαό που ζητάει να φάει: είναι ακατανίκητος, σαρώνει τα πάντα.
Σημειώνουμε, πάντα στα γρήγορα, ότι όσον αφορά τις μεγάλες επιφάνειες (τα μεγάλα εμπορικά καταστήματα) που κατέβασαν ρολά εν μία νυκτί για οικονομικούς λόγους, λόγω επισιτιστικής ανάγκης, δεν έχουμε δει τίποτα ακόμα. Διότι όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η χρηματοπιστωτική κρίση, η οικονομική κρίση, η ενεργειακή κρίση και ιδιαίτερα η επισιτιστική κρίση δεν έχουν καν φτάσει ακόμα.
Το «θεσμικό πλαίσιο» το οποίο, μη αρκούμενο στο ότι παρήγαγε αυτό, κατέστειλε μεθοδικά κάθε μέσο προσφυγής, αξίζει μόνο την καταστροφή, και αν αυτή η καταστροφή πρέπει να είναι βίαιη, ας είναι — μια γενική οικονομία της βίας.
- Στα ιταλικά, «il convitato di pietra» χρησιμοποιείται μεταφορικά για κάποιον απρόσκλητο, σιωπηλό αλλά καθοριστικό παράγοντα/παρουσία σε μια συζήτηση ή κατάσταση (π.χ. μια βαριά σκιά ή μια αόρατη αρχή που επηρεάζει τα πάντα)
Γραμμή 2 — πάρα πολλοί κίνδυνοι εκτός των θεσμικών λύσεων
Οι εξεγερσιακές, δυνητικά επαναστατικές διαδικασίες —γιατί σε μια τέτοια ζώνη εισερχόμαστε— αυτές οι διαδικασίες, με όλο το μερίδιο βίας που εμπεριέχουν, πρέπει να γίνουν αντιληπτές από την οπτική γωνία ενός φυσικού (1).
Σε αντίθεση με την ηθικολογική ανοησία που είναι χαρακτηριστική της αστικής σκέψης, από τη Le Monde μέχρι το Mediapart περνώντας μέσω της France Inter, η οποία δεν έχει άλλη άποψη για τα πράγματα παρά μόνο μέσω των «αξιών», η υλιστική μέθοδος —η μόνη που μας επιτρέπει να έχουμε κάποια κατανόηση των ιστορικών καταστάσεων— είναι η οπτική γωνία ενός φυσικού: αναλύει τις ισορροπίες δυνάμεων, προσδιορίζει τις διαδικασίες επαγωγής που δημιουργούν νέες, εντοπίζει τους βαθμούς ελευθερίας τους, μετρά τα στρατηγικά τους γεωγραφικά πλάτη, εξετάζει τις αμοιβαίες σχέσεις τους —και χωρίς να λέει στον εαυτό της ιστορίες: δίχως να μπερδεύει τη δική της επιθυμία για πραγματικότητα/δεν εκλαμβάνει το επιθυμητό ως πραγματικό.
Εδώ, η φυσική δεν ξεχνά να λάβει υπόψη τις δυνάμεις της αντίδρασης. Γνωρίζουμε πόσο μακριά είναι ικανές να φτάσουν σε παρόμοιες ιστορικές καταστάσεις. Ας φανταστούμε λοιπόν: η υπερχείλιση έχει επιτύχει. Η εξέγερση έχει θριαμβεύσει, το καθεστώς έχει πέσει. Και μετά;
Και μετά υπάρχει η πιθανότητα μιας αντιδραστικής παλινόρθωσης, αντιδραστικό πισωγύρισμα. Με τη μορφή πραξικοπήματος, putsch. Αυτές οι δυνάμεις, που δεν φαίνονται πολύ – και αναγκαστικά: βρίσκονται στο παρασκήνιο, στο φόντο του γεγονότος – ετούτες οι δυνάμεις δεν έχουν εξαφανιστεί δι’ αυτό. Κι αυτές είναι θυμωμένες, αλλά με μια εντελώς διαφορετική οργή, είναι οπλισμένες, έχουν την πλήρη συγκάλυψη (ή ανοχή) του μηχανισμού επιβολής, της αστυνομίας και του στρατού.
Τι να πει κανείς για τον στρατό, λοιπόν; — γενικά ο κατεξοχήν πραξικοπηματικός παράγοντας, και για καλό λόγο/όχι άδικα, πάντα το ίδιο ζήτημα της έσχατης προσφυγής, [τελευταίος κριτής : τα όπλα, όσοι τα έχουν και εκείνοι που δεν τα έχουν. Σε μια από τις πρόσφατες »Πολιτικές στιγμές», «Moments politiques» του, ο Jean-Luc Mélenchon, ο οποίος βγήκε μπροστά με σκοπό να βάλει στη θέση της μια εκφυλισμένη αστυνομική δύναμη, υπογραμμίζει, αντιθέτως, την «ρεπουμπλικανική» αφοσίωση του στρατού. Είναι πραγματικά τόσο αξιόπιστος όσο αυτός πιστεύει;
Είναι αρκετά βέβαιο, σε αντίθεση με τους άρρωστους που είναι γαντζωμένοι στην εξουσία, [στον αντίποδα των αρρώστων που είναι προσκολλημένοι στην εξουσία] ότι ο στρατός —εννοούμενος εδώ ως το γενικό επιτελείο— θα αρνηθεί να επιτρέψει στις δυνάμεις του να διατηρήσουν την τάξη με οποιονδήποτε άλλο τρόπο παρά μόνο μέσω εκφοβιστικών χειρονομιών. Ο στρατός δεν έχει ούτε την κλίση, ούτε τα εργαλεία, ούτε τις μεθόδους. Η εναλλακτική του είναι από τις πιο απλές: ή παραμένει παθητικός ή πυροβολεί με ένα τυφέκιο εφόδου· δεν έχει τρίτη επιλογή.
Προς το παρόν —μια ρήτρα που πρέπει να έχετε κατά νου— προς το παρόν, λοιπόν, το γενικό επιτελείο αποτελείται από ανθρώπους με υψηλό επίπεδο πνευματικής και μορφωτικής καλλιέργειας, ορθολογικά κίνητρα και, τελικά, παραδόξως, κάθε άλλο παρά πολεμοχαρή. Για έναν από τους απλούστερους λόγους, άλλωστε: ετούτοι ξέρουν τι είναι ο πόλεμος, σε σχετικά συμμετρικές συνθήκες σύγκρουσης, εκεί απέναντι υπάρχουν επίσης όπλα —και όλο αυτό κόντρα στην αθλιότητα των μπάτσων που την πέφτουν τέσσερις-τέσσερις επάνω σε ένα δεκαπεντάχρονο.
Τούτου λεχθέντος, έγινε τόση φασαρία / τόσος σαματάς γι’ αυτό; Όχι ακριβώς. Πώς θα μπορούσε η διαδικασία φασιστοποίησης, η οποία, από πάνω, κατεβαίνει προοδευτικά σε όλα τα επίπεδα του Κράτους – νομάρχες, επιτρόπους, πρυτάνεις, διευθυντές νοσοκομείων, την υπηρεσία πληροφοριών, προέδρους πανεπιστημίων, ακόμη και τους ίδιους τους κοσμήτορες, οι οποίοι φαίνεται όλο και περισσότερο να προσυπογράφουν [ή να εγκρίνουν / στηρίζουν], μερικές φορές μάλιστα και να προλαμβάνουν [ή να προαναγγέλλουν / προτρέχουν], τις κατασταλτικές και ελευθεροκτόνες λύσεις – πώς θα μπορούσε αυτή η διαδικασία να μην επηρεάσει / να μην απασχολήσει και τον στρατό;
Το καταφέρνει, τον επηρεάζει. Στις κατώτερες τάξεις των στρατευμάτων, φορούν τατουάζ με σβάστικες, και στους θαλάμους (ή στους κοιτώνες) τεντώνουν το χέρι με την πρώτη ευκαιρία, [σε φασιστικό χαιρετισμό]. Ας μην αυταπατόμαστε: στον στρατό, η σκοτεινή παλίρροια μόλις αρχίζει να ανεβαίνει, άλλωστε με πλήρη μακρονική ατιμωρησία (υπενθύμιση: υπουργός άμυνας Λεκορνύ, Lecornu). Συγκρατείται από τα ανώτερα κλιμάκια, αλλά για πόσο καιρό; Αναμφίβολα θα ήταν εύκολο να βρεθούν κάποιοι υψηλόβαθμοι αξιωματικοί με ιδέες, ας πούμε, όχι ακριβώς «ρεπουμπλικανικές». Προς το παρόν, αποτελούν μειοψηφία (;).
Ας συνοψίσουμε: ο στρατός, υπό τις τρέχουσες συνθήκες του, ρεαλιστικά – δεν θα πάει- στη διατήρηση της τάξης, δεν θα ρίξει στο ψαχνό/στο πλήθος. Αλλά όταν το καθεστώς —δηλαδή, η θεσμική τάξη στο σύνολό της— καταρρεύσει εντελώς και δημιουργηθεί το ιλιγγιώδες κενό,
[il vertiginoso vacuum]
που ακολουθεί αυτές τις καταρρεύσεις, ίσως αρχίσει να θέτει νέα ερωτήματα.
Σε ομαλούς καιρούς, ο στρατός δέχεται τους θεσμούς όπως του δίνονται: εγκαθιδρυμένους, εδραιωμένους. Αλλά τίποτα δεν είναι πιο ξένο προς την στρατιωτική ψυχή από το θεσμικό κενό και την αταξία του. Αυτή είναι η στιγμή που «ο στρατός», και αυτή τη φορά συμπεριλαμβανομένων των ανώτερων αξιωματικών του, θυμάται ότι έχει τις δικές του απόψεις για τον κοινωνικό κόσμο και πως, αν υπάρχει ένα θεσμικό κενό, είναι επείγον να το γεμίσει. Σύμφωνα με τις ιδέες του – δεδομένου ότι υπάρχει η δυνατότητα και η ευκαιρία.
Είναι γενικά προοδευτικές οι πολιτικές και κοινωνικές ιδέες του στρατού; Ας δούμε, ας σκεφτούμε — ποιος ξέρει. Είναι απόλυτα γνωστό το πού τον οδηγούν αυθόρμητα οι κλίσεις του για την τάξη, και αν η αντίδραση εισέλθει στη μάχη μετά την πτώση, θα πάει να την βρει. Με τα όπλα του. Αυτή τη φορά, έτοιμος να τα χρησιμοποιήσει. Γιατί θα πρόκειται για την υπεράσπιση της τάξης του.
Όσο δυσάρεστες κι αν είναι, πρέπει να εξετάσουμε αυτές τις πιθανότητες. Και να βρούμε έναν τρόπο να τις αποφύγουμε σε περίπτωση που προκύψουν. Τρόποι στον πληθυντικό, σε αυτή την περίπτωση: υπάρχουν δύο—αλλά μόνο δύο.
Πρώτος τρόπος: μια επαναστατική διαδικασία δεν έχει καμία πιθανότητα εκτός εάν: 1) ο μηχανισμός βίας της ανατρεπόμενης τάξης έχει καταστραφεί ολοσχερώς—και τα όπλα του έχουν ανακτηθεί· ή 2) σχηματιστεί σχεδόν αμέσως ένας εναλλακτικός μηχανισμός ισχύος, πιστός στην επανάσταση, και αρκετά ισχυρός και στα γρήγορα ώστε να αποτρέψει τα υπολείμματα της παλιάς τάξης [πραγμάτων].
Περίπτωση εφαρμογής: 1917, Τρότσκι, κόκκινος Στρατός. Το ότι αυτή η ιστορία (εν μέρει) τελείωσε άσχημα δεν είναι το θέμα. Το διακύβευμα είναι τι μπορεί να καταφέρει μια επανάσταση όσον αφορά την «αστραπιαία» θεσμική δημιουργία, ώστε να επιμείνει στο είναι της (ή: να διατηρήσει την οντότητά της). Για να μην αναφέρουμε καν τις λυρικές αυταπάτες (μπουκτσινικές ή άλλες) των »ελεύθερων κοινοτήτων», οι θεωρίες της διπλής εξουσίας είναι αγαπητές φαντασιώσεις μέχρι να στοχαστούν τις προϋποθέσεις της δυνατότητάς τους, συνθήκες που σχετίζονται κατ’ ουσίαν με τα μέσα εξαναγκασμού/βίας για την προβολή αντίστασης στη δύναμη της αντίδρασης — στην ένοπλη ισχύ της.
Ας δούμε τα πράγματα λίγο ψυχρά: αυτές οι συνθήκες σπάνια έχουν συνδυαστεί – η ισπανική επανάσταση και οι διεθνείς ταξιαρχίες της, που θα μπορούσαν να συγκριθούν με το προηγούμενο παράδειγμα, είναι εκεί για να βεβαιώσουν ότι η απαραίτητη προϋπόθεση/συνθήκη μερικές φορές δεν είναι καθόλου επαρκής.
Αν λοιπόν οι ικανές συνθήκες, αλλά ούτε και οι αναγκαίες, δεν πληρούνται, τι πρέπει να γίνει, τι κάνουμε; Η απάντηση είναι: ο δεύτερος τρόπος. Θα μπορούσαμε κάλλιστα να το πούμε αμέσως: ο δεύτερος τρόπος είναι απογοητευτικός. Ο δεύτερος τρόπος λέει: όταν η κατάσταση είναι τέτοια που δεν υπάρχουν τα μέσα για άμεσες θεσμικές ανα-δημιουργίες ικανές να προστατεύσουν την επανάσταση, στοχεύουμε χαμηλότερα/λιγότερο ψηλά από την επανάσταση. Επιστροφή στη θεσμική φωλιά. Επιστροφή οδυνηρή για την ψυχή, αλλά ορθολογική για τον νου — διότι δεν είναι λογικό να παραδίδεσαι στο επαναστατικό πάθος αν είναι να καταλήξεις συντετριμμένος, κατατροπωμένος με μαθηματική ακρίβεια.
Εφαρμογή στην παρούσα κατάσταση: η ορθολογική θεσμική φωλιά ονομάζεται LFI, [Ανυπότακτη Γαλλία, La France insoumise]. Πρέπει να είναι κανείς τόσο ηλίθιος όσο ένας «μοροκράτης» [2] των talk show για να μετατρέψει τον Jean-Luc Mélenchon σε έναν πυρομανή έτοιμο να βάλει φωτιά στα πάντα, όταν είναι τόσο εμφανώς ένας άνθρωπος των θεσμών, αλλά και ένας άνθρωπος της τάξης.
Εν μέσω της επιταχυνόμενης αναταραχής, η LFI διατηρεί αβίαστα τη στρατηγική της γραμμή: της αρκεί να αφεθεί στις τάσεις της θεσμικής της habitus (ή της θεσμικής της έξης). Η LFI, θεμελιωδώς θεσμική, έχει την ευχέρεια να ελίσσεται με επιτυχία όταν η μόνη διέξοδος είναι η θεσμική οδός.
- “morocrate”: Είναι ένας ειρωνικός νεολογισμός (από το ελληνικό μωρός = ανόητος, ηλίθιος + κράτος/κρατώ). Αναφέρεται σε κάποιον που κατέχει εξουσία ή βήμα λόγω της βλακείας του («μοροκρατία»). Στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί αυτούσιο ως «μοροκράτης» (σε εισαγωγικά) ή περιφραστικά ως «κυρίαρχος της βλακείας».
Γραμμή 3 — πιέζουμε για να βοηθήσουμε να «τα πάμε καλύτερα»
Αναμφισβήτητα, η θεσμική γραμμή έχει τη δική της λογική. Έχει επίσης το μερίδιό της στην υποκρισία. Διότι, στην πραγματικότητα, η πλημμύρα, και μόνο αυτή, δημιουργεί την κατάσταση. Αποκλεισμοί/μπλόκα, συγκρούσεις με μια μισητή αστυνομική δύναμη, εισβολές στις ‘καλές’ γειτονιές, αυτο-μειώσεις (ή η ανατροπή μιας καταναλωτικής κοινωνίας που λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στις ίδιες τις αξίες της): τίποτα άλλο δεν θα μπορούσε να προκαλέσει την ένταση που δημιουργεί η τρέχουσα πολιτική κατάσταση.
Αντιθέτως, το συνειδητοποιούμε αυτό καθώς βρισκόμαστε στα πρόθυρα της επιστροφής στις επαναλαμβανόμενες, τερατώδεις αλλά ακίνδυνες διαδηλώσεις—«Μια μέρα χωρίς σημαντικά επεισόδια», χαίρεται η Le Monde, χαίρεται η Nuñez, σχετικά με την κινητοποίηση της 24ης oκτωβρίου.
Ένα μοτίβο που έχει δοκιμαστεί πολλές φορές, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του κινήματος για τις συντάξεις του 2023, όταν, ένα καθαρό παράδειγμα θεσμικής βλακείας, η Διασυνδικαλιστική-CFDT (l’Intersindacale-CFDT, το Κοινό Συνδικαλιστικό Μέτωπο της CFDT) φαντάστηκε ότι μπορεί να λυγίσει τον Μακρόν με μια ήρεμη, συμβολική επίδειξη αριθμών—το είδος του επιχειρήματος στο οποίο ο ψυχισμός του Μακρόν, εγκατεστημένου στην κορυφή των εξουσιών της Πέμπτης Δημοκρατίας, δεν είχε καμία πιθανότητα να παραδοθεί ποτέ.
Αν το τρέχον κίνημα δεν θέλει να υποστεί την ίδια θλιβερή μοίρα, θα χρειαστεί για άλλη μια φορά «επεισόδια, φασαρίες»: τη μόνη κινητήρια δύναμη πίσω από την πρόοδο της κατάστασης. Ή θα είναι το κουκούλωμα και η κούραση — αιώνιοι σύμμαχοι της εξουσίας, που έχει με το μέρος της όλη τη δύναμη της αδράνειας.
Η «θεσμική λύση», τελικά, έχει το πλεονέκτημα ότι διαθέτει τη δική της στρατηγική ορθολογικότητα. θα έπρεπε εξίσου να χωρέσει/ενταχθεί και η λογική τού «αφήνω τα πράγματα να κυλήσουν», κάτι που θα του επιτρέψει –ας πούμε τα πράγματα με το όνομά τους– να σώσει/κερδίσει κάτι, παρά τίποτα.
Ένας αμοιβαία επωφελής συνδυασμός, επειδή, σε κάθε περίπτωση, η θεσμική φωλιά, όπως είναι, έχει μια ελαφρώς πικρή γεύση. Όταν παρουσιάζονται ανοίγματα όπως τα τρέχοντα γεγονότα, είναι φυσικό να θέλουμε «περισσότερα» – δηλαδή, να θέλουμε να πάμε όσο το δυνατόν πιο μακριά πριν επιστρέψουμε στη φωλιά.
Με άλλα λόγια: πώς μπορούμε να φέρουμε πιο κοντά την γραμμή 1 και την γραμμή 2, και μάλιστα να τις διατηρήσουμε κάπως μαζί; Και εδώ, δεν υπάρχουν 36 απαντήσεις. Ούτε καν δύο, μόνο μία: η είσοδος στη σκηνή της εργαζόμενης τάξης. Για την οποία λέγεται συχνά, λίγο υπερβολικά βιαστικά, ότι «εξαφανίστηκε». Αλλά οι «μεγάλες ευκαιρίες» της μας υπενθυμίζουν ότι είναι ακόμα εκεί.
Η κινητοποίησή της είναι πλέον η στρατηγική επιταγή της στιγμής. Η αντίδραση δεν μπορεί να κάνει τίποτα ενάντια στην απεργία, αρκεί αυτή να είναι γενική και αναγνωρίσιμη — διαφορετικά πρέπει να περάσει από όλα τα σημεία καμπής/ορόσημα του πινοτσετισμού.
Η μαζική απεργία είναι ένας πολιτικός μοχλός με τρελή δύναμη. Πέφτοντας στην παρούσα συγκυρία, οι προωθητικές της ιδιότητες είναι φανταστικές. Εισάγει ένα νέο πλαίσιο «επεισοδίων», λιγότερο ρισκαδόρικο για τους πρωταγωνιστές, πιο ασυγκράτητο για την εξουσία. Με λίγα λόγια, αλλάζει εντελώς την ατμόσφαιρα, πόσο μάλλον επειδή η τρέχουσα κρίση, σε αντίθεση με τον Μάη του ’68, έχει την ιδιότητα να ενώνει οριζόντια όλα τα στοιχεία/τις συνιστώσες του κινήματος λόγω των κοινών υλικών συνθηκών ύπαρξής τους.
Το ότι έπρεπε να επιστρέψουμε στη θέση των «δύο Μάη του ’68», αυτή των φοιτητών και αυτή των εργατών, και το ότι υπήρχαν επαφές μεταξύ αυτών των δύο ομάδων, είναι απολύτως βέβαιο. Κι όμως τα αντίστοιχα κίνητρα παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ετερογενή.
Αυτό ισχύει απείρως λιγότερο τώρα. Εργάτες, φοιτητές, αγρότες, υπάλληλοι, φορτηγατζήδες, χρήστες θα δυσκολευτούν πολύ λιγότερο να βρεθούν μεταξύ τους, καθώς είναι όλοι μέσα στα ίδια σκατά, στο ίδιο χάλι.
Ας φανταστούμε λοιπόν – ξανά. Αν το καθεστώς πέσει, αλλά σε αυτή τη βάση – στη βάση μιας κατάστασης στην οποία η γενική απεργία, με τον ξεσηκωμό των νέων, θα έχει καταλάβει το κέντρο – όλα θα είναι σημαντικά διαφορετικά. Δεν υπάρχει απλή επιστροφή στη θεσμική-εκλογική φωλιά. Επειδή έχει δημιουργηθεί μια νέα ισορροπία δυνάμεων. Και τίποτα από όσα ακολουθούν δεν μπορεί να διαγράψει αυτό που συμβαίνει.
Οι παραδοσιακοί άξονες του πολιτικού διαλόγου μεταβάλλονται ριζικά, καθώς η άνευ προηγουμένου πολιτική κατάσταση έχει αναδυθεί από μια δυναμική που έχει θέσει τις σχέσεις παραγωγής στο επίκεντρο της εξίσωσης – το ζήτημα για το οποίο η δημοκρατία του κεφαλαίου ορκίστηκε ότι δεν θα συζητιόταν ποτέ. Και που δημιουργεί την κατάσταση [η οποία] θα εκφραζόταν τελικά με φόντο μια ιστορική ήττα της μπουρζουαζίας.
Τι μπορεί να επακολουθήσει; Η απάντηση εξαρτάται από το να γνωρίζουμε μέχρι πού, στη σχετικά αντιφατική διαλεκτική της κίνησης και της θεσμικής επανασύλληψης/ενσωμάτωσης, το ξεχείλισμα θα έχει προωθήσει τη δυναμική του / το πλεονέκτημά του: με τη μορφή της απεργίας, με την έννοια πως θα έχει αμφισβητήσει ρητά τις κοινωνικές σχέσεις παραγωγής. Δηλαδή, θα έχει διατυπώσει ότι ο μισθωτός, που ορίζεται από το ίδιο το εργατικό δίκαιο ως σχέση υποταγής, «δεν αντέχει άλλο», «μπούχτισε».
Από τα «κίτρινα γιλέκα» μέχρι τις συντάξεις, μέσω της εξέγερσης Ναχέλ, όλα έχουν αποτύχει μέχρι στιγμής. Αλλά όλα έχουν χτίσει, όλα έχουν αφήσει το στίγμα τους, ίχνη. Τώρα πλέον ενωμένα. Έτσι ώστε σήμερα «τα πάντα» να μπορούν να πετύχουν, να τα καταφέρουν.
“Tutto“, cosa? «Τα πάντα»—τι; • Έχει να κάνει με
να το προφέρουμε / να το πούμε χαμηλόφωνα / με χαμηλή φωνή / ψιθυριστά. Σε αυτό το σημείο, έχουμε ξεπεράσει προ πολλού το όριο των «διεκδικήσεων». Αυτό το ζήτημα δεν πρόκειται να λυθεί με μια αύξηση του κατώτατου μισθού, με «αναθεωρήσεις» του Parcoursup ή με προφανώς ψευδείς υποσχέσεις για πιστώσεις που αφορούν τη σχολική στέγαση.
Αυτή η εξουσία το έχει παρακάνει. Πρέπει να πληρώσει. Πρέπει να πέσει.
* από Le Monde Diplomatique Francesco Piccioni
(1) Σε όποιον, με μια κάποια επιστημολογική έπαρση, θα μπορούσε να φέρει την αντίρρηση ότι «η φυσική είναι μια ακριβής επιστήμη και ο κοινωνικός κόσμος εμπίπτει στις κοινωνικές επιστήμες», θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι εδώ μιλάμε για φυσική με την έννοια του Σπινόζα.
(2) dal greco mōros, “sciocco”, e kratos, “potere”, definisce un sistema di governo o di gestione istituzionale caratterizzato dal dominio degli stolti o degli incompetenti –
από τις ελληνικές λέξεις mōros, «ανόητος» και kratos, «δύναμη-εξουσία, κυριαρχία», ορίζει ένα σύστημα διακυβέρνησης ή θεσμικής διαχείρισης που χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία των ανόητων ή ανίκανων.
1 Noεμβρίου 2026 –
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος contropiano.org
