15/08/2025
Η απόλυτη, αδυσώπητη φρίκη που εκτυλίσσεται στη Γάζα δεν είναι μοναδική στην κλίμακα του ανθρώπινου πόνου. Το Σουδάν υφίσταται καταστροφικό λιμό για πάνω από ένα χρόνο, φτάνοντας στο ίδιο «πέμπτο στάδιο λιμού» στο οποίο εισέρχεται τραγικά τώρα η Γάζα.
Κάθε δευτερόλεπτο του αυγούστου, στο πλαίσιο του εορτασμού της GENOCOST, [1] η κοινότητα του Κονγκό και οι σύμμαχοί της σε όλο τον κόσμο συγκεντρώνονται για να τιμήσουν τη μνήμη των θυμάτων της Κονγκολέζικης γενοκτονίας.
By Raïs Neza Boneza – TRANSCEND Media Service*
Το Κονγκό φέρει τις βαθιές πληγές της γενοκτονίας που τιμήθηκε πριν από λίγες μέρες, με την κραυγή του για «Δικαιοσύνη, Μνήμη και Αξιοπρέπεια» να αντηχεί σε ένα φαινομενικά αδιάφορο κενό.
Ωστόσο, η Γάζα διαθέτει μια μοναδική, φρικτή ιδιαιτερότητα: μεταδίδεται τηλεοπτικά, it is televised.
Αυτός είναι ο πυρήνας της αφόρητης προσβολής της, αυτού του αίσχους. Η Γάζα σπάει το πέπλο της εύλογης άρνησης. Τα βάσανα δεν κρύβονται στην «καρδιά του σκότους», όπως ψιθυρίζουν απελπισμένοι πρόσφυγες.
Μεταδίδεται ζωντανά, σε υψηλή ευκρίνεια, στις διάφορες οθόνες μας – τα διαμελισμένα παιδιά, τους γονείς που θρηνούν, την κονιορτοποιημένη υποδομή.
Ο κόσμος βλέπει. Γνωρίζει. Και αυτή η αναμφισβήτητη ορατότητα μετατρέπει τη Γάζα σε κάτι πολύ πιο βαθύ από μια ανθρωπιστική καταστροφή. Καθίσταται μια παγκόσμια περίπτωση μελέτης για την τρέχουσα κατάσταση της ίδιας της ανθρωπότητας.
Η ιστορία μιας λιτανείας διαλυμένης ανθρωπότητας, θανατωμένης ανθρωπιάς, The history of a litany of liquidated humanity:
Για να κατανοήσουμε τη σοβαρότητα αυτής της στιγμής, πρέπει να αντιμετωπίσουμε το άβολο ιστορικό συνεχές των τελευταίων 600 ετών που παρουσιάζει ένα ανατριχιαστικό μοτίβο: τη συστηματική «εξάλειψη-θανάτωση τμημάτων της ανθρωπότητας, ταυτόχρονα της ανθρωπιάς».
Η γενοκτονία των Αυτόχθονων πληθυσμών στις Αμερικές, που διαγράφηκε από τις κυρίαρχες αφηγήσεις· το διατλαντικό δουλεμπόριο, που κωδικοποίησε τους ανθρώπους ως «κινητά αγαθά» βάσει του γαλλικού Κώδικα Noir – αυτές δεν ήταν παρεκκλίσεις, αλλά εκδηλώσεις μιας διάχυτης νοοτροπίας.
Αυτή η νοοτροπία είναι ετούτη όπου «όσο μεγαλύτερο είναι το έγκλημα, τόσο περισσότερα χρήματα θα βγάλουμε». Είναι μια φιλοσοφία απανθρωποποίησης για κέρδος και εξουσία, όπου ορισμένες ζωές θεωρούνται αναλώσιμες.
Αυτή η ιστορία δεν είναι παρελθόν. Η κληρονομιά της δηλητηριάζει το παρόν. Την βλέπουμε στην επιλεκτική εφαρμογή της διεθνούς δικαιοσύνης – το ΔΠΔ, Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο-the ICC, International Criminal Court στοχοποιεί δυσανάλογα τους Αφρικανούς ή τους «γενικότερα Αφρικανούς, τους αφρικανικού γένους», “generic Africans” (εκείνους που θεωρούνται αρκετά περιφερειακοί ώστε να αντιμετωπίζονται με παρόμοια περιφρόνηση).
Το βλέπουμε στην κούφια ρητορική των δυνάμεων που υπερασπίζονται τους θεσμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενώ αρνούνται να ενταχθούν σε αυτούς. Την βλέπουμε στην επίμονη παρουσίαση των καταπιεσμένων ως εγγενώς «βίαιων», ενώ η δομική βία που τους ασκείται παραμένει κρυμμένη, συσκοτισμένη.
Και σήμερα η συντριβή της ελπίδας
Η Γάζα, επομένως, δεν είναι μια μεμονωμένη τραγωδία. Είναι η τρομακτική κορύφωση αυτής της ιστορικής τροχιάς, που μεταδίδεται σε πραγματικό χρόνο. Η φρικαλεότητα της δεν έγκειται μόνο στον αριθμό των νεκρών, αλλά σε εκείνα που αποκαλύπτει και σε ετούτα που καταστρέφει:
– Πρώτον, τη ψευδαίσθηση της ενσυναίσθησης: Ο κόσμος γίνεται μάρτυρας των πιο ευάλωτων – παιδιών, μωρών – να «εξοντώνονται με τους χειρότερους τρόπους που έχουν υπάρξει ποτέ» σε μαζική κλίμακα. Ξεσπούν παγκόσμιες διαμαρτυρίες, όμως τα βάσανα συνεχίζονται αμείωτα.
Η Γάζα αποδεικνύει, με καταστροφικό τρόπο, ότι η ανθρωπότητα σήμερα δεν έχει τη συλλογική βούληση, την «ενσυναίσθηση της αγέλης», για να σταματήσει τα βάσανα ακόμα και όταν είναι αναμφισβήτητα και έντονα, ζωώδη. Βλέπουμε, αλλά αποτυγχάνουμε να δράσουμε αποφασιστικά.
– Δεύτερον, την εξαφάνιση της ελπίδας: Για γενιές, οι καταπιεσμένοι λαοί – οι Ροχίνγκια, οι Γιαζίντι, οι Κονγκολέζοι, οι Σουδανοί, οι Αϊτινοί, the Rohingya, the Yazidis, the Congolese, the Sudanese, the Haitians – έχουν προσκολληθεί σε μια εύθραυστη ελπίδα: «Μακάρι να μπορούσαν να μας δουν, να γνωρίσουν τα βάσανά μας, τότε σίγουρα η ανθρωπότητα θα παρενέβαινε». Η Γάζα κόβει αυτή τη σανίδα σωτηρίας.
Αν ο κόσμος, αντιμέτωπος με μια τέτοια τηλεοπτική φρίκη, δεν μπορεί να επιστρατεύσει την ενσυναίσθηση και την πολιτική βούληση για να την σταματήσει, ποια ελπίδα απομένει για όσους υποφέρουν στις σκιές; Η Γάζα σβήνει την πεποίθηση ότι η ορατότητα εγγυάται τη σωτηρία.
– Τρίτον, τον ορισμό της ανθρωπότητας: Η Γάζα κρατάει έναν καθρέφτη, που αντανακλά μια βάναυση αλήθεια. Αυτή είναι η ανθρωπότητα, αυτή τη στιγμή. Είναι μια ανθρωπότητα ικανή να παρακολουθεί ζωντανά τη γενοκτονία, εκφράζοντας οργή, ωστόσο αποδεικνύεται ανίσχυρη ή απρόθυμη να αλλάξει ριζικά την πορεία της.
Οι θεσμοί που έχουν δημιουργηθεί για να αποτρέπουν τέτοιες φρικαλεότητες εκτίθενται ως κατακερματισμένοι και ευάλωτοι στις ίδιες τις δυναμικές εξουσίας και δύναμης που επιτρέπουν τα βάσανα.
Πέρα από τον ανθρωπισμό, την ανθρωπιά: Η επιτακτική ανάγκη της αλλαγής νοοτροπίας
Η απαίτηση ανθρωπιστικής βοήθειας για τη Γάζα, ενώ είναι απαραίτητη για την άμεση επιβίωση, δεν διαλύει τις δομές που επιτρέπουν την καταστροφή της.
Η βασική πρόκληση είναι ο μετασχηματισμός της νοοτροπίας – των βαθιά ριζωμένων συστημάτων πεποιθήσεων που ομαλοποιούν την απανθρωποποίηση και την εξάλειψη-εξολόθρευση του «άλλου» για πολιτικό όφελος, οικονομικό κέρδος ή ιδεολογική υπεροχή.
Αυτό απαιτεί την ειλικρινή αντιμετώπιση της ιστορίας, όχι την εξολόθρευση της για λόγους ευκολίας. Σημαίνει την εστίαση στοχαστών όπως ο Frantz Fanon, Φραντς Φανόν, ο οποίος διέγνωσε αυτή την παθολογία της βίας και της απανθρωποποίησης πριν από εξήντα χρόνια.
Απαιτεί την απόρριψη της επιλεκτικής εφαρμογής της δικαιοσύνης και της υποκριτικής γλώσσας του «ανθρωπισμού» που χρησιμοποιείται για να συγκαλύψει παρεμβάσεις που εξυπηρετούν κατεστημένα συμφέροντα.
Η θεραπεία, όπως υπονοείται σχετικά με την κληρονομιά της δουλείας, απαιτεί την αναγνώριση του τραύματος στην πλήρη, οδυνηρή του πραγματικότητα – μια διαδικασία στην οποία αντιστέκονται ενεργά όσοι έχουν επενδύσει στη διατήρηση του status quo, του κατεστημένου, της καθεστηκυίας τάξης.
Η ανθρωπότητα στο χείλος του γκρεμού
Η Γάζα είναι κάτι περισσότερο από μια σύγκρουση. είναι μια ετυμηγορία. Καταδεικνύει ότι παρά τους αιώνες φιλοσοφικής προόδου και θεσμικής ανάπτυξης, η ανθρωπότητα παραμένει τραγικά ανεξέλικτη στην ικανότητά της για συλλογική, ενσυναισθητική δράση ενάντια στην αφόρητη, δυσβάσταχτη, ορατή αδικία.
Η τηλεοπτική σφαγή αθώων αποκαλύπτει ένα είδος που δεν είναι ακόμη ικανό για «ενσυναίσθηση αγέλης», το οποίο εξακολουθεί να διέπεται από τον αρχαίο, βάναυσο λογισμό της δύναμης-εξουσίας και της αδιαφορίας που τροφοδότησε ιστορικές γενοκτονίες και υποδούλωση.
Το αίσχος, η προσβολή της Γάζας είναι η καταισχύνη της συνειδητοποίησης. Μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε το άβολο ερώτημα: Έχουμε προχωρήσει καθόλου; Ή μήπως γινόμαστε μάρτυρες μιας επιταχυνόμενης «διαδικασίας προς την εξάλειψη της ανθρωπότητας, της ανθρωπιάς»;
Η Γάζα δεν σκοτώνει απλώς τον λαό της. σκοτώνει την ελπίδα ότι η ανθρωπότητα, όταν αντιμετωπίζει το αναμφισβήτητο κακό, αναπόφευκτα θα επιλέξει το φως. Η αποκατάσταση αυτής της ελπίδας δεν απαιτεί τίποτα λιγότερο από μια ριζική αναμέτρηση με την ιστορία μας και έναν θεμελιώδη μετασχηματισμό της νοοτροπίας που μας έφερε εδώ.
Η τηλεοπτική δοκιμασία συνεχίζεται, και εμείς αποτυγχάνουμε. Υπάρχουν ακόμα παιδιά που πεθαίνουν τώρα, απόψε και θα πεθάνουν αύριο…
Τι ελπίδα έχει ο υπόλοιπος κόσμος; Τι ελπίδα έχει το Σουδάν ή το Κονγκό; Ποια ελπίδα για την Αϊτή ή για εσάς και εμένα, για εμάς; Αυτό είναι που το κάνει τόσο φρικτό. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε, ή έστω αν θέλουμε, να μάθουμε πριν ολοκληρωθεί η εκκαθάριση, η εξόντωση, η εξάλειψη.
[1]. Η Geno-Cost είναι μια πρωτοβουλία της Πλατφόρμα Νεολαίας Δράσης του Κονγκό (CAYP) για την αναγνώριση της Γενοκτονίας κατά του λαού της Λ.Δ. του Κονγκό. Στόχος της καμπάνιας είναι να αναγνωριστεί η 2α Αυγούστου ως ημέρα μνήμης για όλους όσους χάσαμε στο Κονγκό στη μακρά ιστορία βίας μας.
Ο Raïs Neza Boneza είναι συγγραφέας μυθοπλασίας καθώς και μη μυθοπλασίας, ποιητικών βιβλίων και άρθρων. Γεννήθηκε στην επαρχία Κατάνγκα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (πρώην Ζαΐρ).
Είναι επίσης ακτιβιστής και ειρηνιστής. Ο Ράις είναι σύνεδρος του TRANSCEND Network for Peace Development Environment για τις Μεγάλες Λίμνες της Αφρικής, for Central and African Great Lakes και χρησιμοποιεί το έργο του για την προώθηση των καλλιτεχνικών εκφράσεων ως μέσο αντιμετώπισης των συγκρούσεων και διατήρησης της ψυχικής ευεξίας, της πνευματικής ανάπτυξης και της θεραπείας.
Έχει ταξιδέψει εκτενώς στην Αφρική και σε όλο τον κόσμο ως λέκτορας, εκπαιδευτικός και σύμβουλος για διάφορες ΜΚΟ και ιδρύματα. Το έργο του βασίζεται στην τέχνη, τη θεραπεία, την αλληλεγγύη, την ειρήνη, τον μετασχηματισμό των συγκρούσεων και σε ζητήματα ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ο Raïs εργάζεται επίσης ως ανεξάρτητος δημοσιογράφος με έδρα το Τρόντχαϊμ της Νορβηγίας. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στη διεύθυνση [email protected]. http://www.raisnezaboneza.no
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος Human Wrongs Watch
