09/08/2025
Σάββατο 9 Αυγούστου 2008
Ο Μαχμούντ Νταρουίς, ο ποιητής της παλαιστινιακής αντίστασης, πέθανε στο Χιούστον των Ηνωμένων Πολιτειών στις 9 αυγούστου 2008. Ήταν 67 ετών και η καρδιά του δεν κατάφερε να αντέξει από την τελευταία λεπτή επέμβαση που υπέστη.
Η ζωή του είναι το μανιφέστο της γης του, ιστορία που σημαδεύτηκε από τη Νάκμπα, το δράμα που έπληξε την Παλαιστίνη το 1948, χρονιά της φυγής και εξορίας που δεν τέλειωσαν ποτέ.
Γεννήθηκε το 1941 στο αλ-Μπαρβέχ, al-Barweh, ένα χωριό στη Γαλιλαία λίγα μίλια ανατολικά της Άκρας, τότε υπό βρετανική εντολή. Ο ίδιος αφηγείται τη νύχτα που η ζωή του έπαψε να είναι παιδική, όταν αναγκάστηκε να φύγει κάτω από το μπράτσο της οικογένειάς του προς τα σύνορα με τον Λίβανο.
»Στην ηλικία των επτά ετών σταμάτησα να παίζω, και θυμάμαι καλά πώς και γιατί: ένα καλοκαιρινό βράδυ, όταν συνηθίζαμε να κοιμόμαστε στις ταράτσες των σπιτιών, με ξύπνησε ξαφνικά η μητέρα μου και βρέθηκα να τρέχω μαζί με εκατοντάδες αγρότες μέσα στα δάση, κυνηγημένος από τις σφαίρες. Εκείνο το βράδυ έβαλα τέλος στην παιδική μου ηλικία. Δεν ζητούσα πια τίποτα. είχα ξαφνικά γίνει ενήλικας […]. Στον Λίβανο, έμαθα – δεν θα το ξεχάσω ποτέ – τη σημασία της λέξης «πατρίδα». Εκεί, έμαθα νέες λέξεις που άνοιξαν μπροστά μου ένα παράθυρο σε έναν νέο κόσμο: πόλεμος, νέα από την πατρίδα, πρόσφυγες, στρατός, σύνορα, ΓΗ».
Δεν παρέλειψε ποτέ μια λεπτομέρεια στην αφήγηση εκείνων των ημερών και εκείνου του έτους που πέρασε στα στρατόπεδα προσφύγων που διαχειριζόταν η Unrwa. με την πένα του, επέτρεψε στον κόσμο να καταλάβει την οργή ενός επτάχρονου αγοριού που περίμενε στην ουρά για τη μερίδα φαγητού του, την μισητή φέτα κίτρινου τυριού. Μετά από μόλις ένα χρόνο, η οικογένειά του προσπαθεί την επιστροφή. για τη νύχτα πριν από την αναχώρησή τους αυτός θα θυμάται:
«Για μένα, η επιστροφή στο σπίτι σήμαινε το τέλος του κίτρινου τυριού, το τέλος της συνεχούς προβοκάτσιας των λιβανέζων παιδιών που με έβριζαν με το επίθετο «πρόσφυγας». Νόμιζε ότι επέστρεφε σπίτι καθώς διέσχιζε τα σύνορα με το στήθος του να σέρνεται στο έδαφος, αλλά το χωριό όπου γεννήθηκε δεν ήταν πια εκεί: όπως άλλα 600, είχε ανατιναχθεί και όλα είχαν κατασχεθεί από τις αρχές του νέου Κράτους. Η ταυτότητά τους είχε εξαφανιστεί, έτσι όπως η γη και τα δικαιώματά τους ως πολίτες. «Δεν καταλάβαινα τίποτα. Δεν αντιλαμβανόμουν πώς ένα ολόκληρο χωριό μπορούσε να έχει καταστραφεί. Δεν μπορούσα να καταλάβω πώς είχε συμβεί να εξαφανίζεται ολόκληρος ο κόσμος μου, ούτε ποιοι ήταν εκείνοι που τον είχαν αφανίσει».
Εγκαταστάθηκαν κοντά, στο χωριό Ντερ αλ-Άσαντ, Der al-Asad, και αυτός άρχισε να μεγαλώνει ως ένας «πρόσφυγας στην πατρίδα του», μια μοίρα κοινή, που μοιράστηκαν όλοι όσοι δεν είχαν φύγει ή που είχαν καταφέρει να επιστρέψουν στο Ισραήλ. Έτσι, στο υπαρξιακό λεξιλόγιο που έμαθε ως μικρός πρόσφυγας, προστέθηκαν και άλλες λέξεις: άρχισε να πηγαίνει στη δευτέρα δημοτικού σαν ένας από εκείνους που «διεισδύουν». Ο διευθυντής, μάλιστα, τον έκλεινε σε μια ντουλάπα κάθε φορά που περνούσαν οι έλεγχοι του επιθεωρητή.
«Ακόμα και στο σπίτι, μερικές φορές έπρεπε να με κρύβουν. Μου απαγορευόταν να ζω στη χώρα μου, και για να πάρω την ισραηλινή ταυτότητα, έμαθα να λέω ότι είχα ζήσει με τις φυλές βεδουίνων στο βόρειο τμήμα της χώρας, και όχι στον Λίβανο».
Άρχισε να γράφει λυρική τέχνη και ήταν μόλις ένα αγόρι, να τραγουδά για την ταυτότητά του, σπλαχνικά δεμένη στη γη, σε έναν μοναδικό και σταθερό τόπο που στους στίχους του παραμένει αφηρημένος και εκφράζεται μόνο μέσα από λίγα επαναλαμβανόμενα σύμβολα όπως η ελιά, τα πορτοκάλια, το γιασεμί, το θυμάρι, το πηγάδι. Από τα πρώτα του ποιήματα, το κοινό νήμα είναι πάντα αυτός ο άρρηκτος δεσμός, αυτή η αιώνια νοσταλγία, ετούτη η υπερηφάνεια του αντιστεκόμενου που καλλιεργεί καθημερινά τη μνήμη και την αγάπη για τις ξεριζωμένες ρίζες.
Από το 1961 και μετά, η φωνή του άρχισε να γίνεται ενοχλητική, και γι’ αυτό ελέγχονταν διαρκώς, φυλακίστηκε πέντε φορές με μόνη την κατηγορία της συγγραφής ποίησης και της μετακίνησης δίχως άδεια εντός του κράτους του Ισραήλ. Αυτό τον εμπόδισε ακόμη και να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Μετά από μια ακόμη περίοδο στη φυλακή, αποφάσισε να εξοριστεί οικειοθελώς, φεύγοντας για το Κάιρο, όπου άρχισε να συνεργάζεται με την έγκριτη εφημερίδα al-Ahram, αλ-Αχράμ. Στη συνέχεια έφυγε για να ενταχθεί στην Olp, Οργάνωση για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης στη Βηρυτό και εργάζεται στο παλαιστινιακό Κέντρο ερευνών μέχρι το 1982, όταν, μαζί με χιλιάδες άλλους αγωνιστές, προσγειώνεται στην Τύνιδα. Η υπογραφή του εμφανίζεται μεταξύ των συντακτών της Διακήρυξης Ανεξαρτησίας του Παλαιστινιακού Κράτους, ενός εγγράφου που δημοσιοποιήθηκε το 1988 και αναγνωρίστηκε από πολλά κράτη. Η εξορία του διήρκεσε 26 χρόνια μέχρι που, το 1996, θα λάβει μια άδεια να επισκεφθεί τους συγγενείς του στο Ισραήλ.
Το σπίτι του ήταν τώρα πια στη Ραμάλα, μέχρι που η ασθένεια που πάντα βασάνιζε την καρδιά του τον ανάγκασε να φύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου και έφυγε από τη ζωή.
Η πατρίδα του δεν ήταν τίποτα άλλο παρά η ποίησή του, η γη του ήταν φτιαγμένη από λέξεις και άρωμα γιασεμιού, η ζωή του ήταν ένα πορτοκάλι κομμένο στη μέση που δεν κατάφερε ποτέ να ξαναβρεί τη γεύση του άλλου μισού. Ο Έντουαρντ Σαΐντ, Edward Said, άλλος μεγάλος παλαιστίνιος διανοούμενος που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή και επίσης παιδί της Νάκμπα, είπε ότι η ποίηση του Νταρουίς «δεν ήταν ένα καταφύγιο μακριά από την καθημερινή ύπαρξη, αλλά μια μάχη μεταξύ της ίδιας της ποίησης και της συλλογικής μνήμης, όπου η μία πιέζει την άλλη». Από το ντεμπούτο του ακόμη στην αραβική ποιητική σκηνή, αγαπούσε να αφομοιώνει το κείμενο σε μια «μουσική παρτιτούρα», την οποία συχνά απήγγειλε δημόσια. Η χαρισματική φωνή του και τα λόγια του ήταν ένα επαναλαμβανόμενο ραντεβού που προσέλκυε χιλιάδες ανθρώπους σε όλη τη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν.»
Όταν ο άνθρωπος χάνει τα πάντα, απολύτως τα πάντα, ακόμα και την εξορία στην οποία να αφανιστεί, μένει το τραγούδι που θα επαναλαμβάνεται και θα ανέβει μέχρι τις αβύσσους των θαλασσών. Είναι ένα ακόμη θαύμα στην αφήγηση σε επεισόδια της ιστορίας του παλαιστινιακού λαού. Καμία εξορία, καμιά πατρίδα. Αλλά υπάρχει ένα πράγμα που κανείς δεν μπορεί να μου στερήσει: την ποίηση και το τραγούδι».
Η βιβλιογραφία του αποτελείται από δεκαπέντε πυκνούς τόμους ποίησης και πέντε πεζά έργα, γραμμένα σχεδόν εξ ολοκλήρου στα αραβικά και τώρα μεταφρασμένα σε 20 γλώσσες. Δυστυχώς, οι ιταλοί αναγνώστες δεν είναι τόσο τυχεροί. Μόνο τρία βιβλία είναι διαθέσιμα στα βιβλιοπωλεία μας: Πέρα από τον τελευταίο ουρανό, (Edizioni Epoché, 2007, 14€), Μια μνήμη για τη λήθη, Una memoria per l’oblio (Eκδόσεις Jouvance, Ρώμη 2002, 15€) και Γιατί άφησες το άλογο στη Μοναξιά του;, Perché hai lasciato il cavallo alla sua solitudine? (Edizioni San Marco dei Giustiniani, Γένοβα 2001, 18€). Ευτυχώς, πολλά από τα ποιήματα και τα πεζά του έχουν μεταφραστεί και συμπεριληφθεί στις σημαντικότερες ανθολογίες της παλαιστινιακής αραβικής λογοτεχνίας.
[Ο Μαχμούντ Νταρουίς είναι ένας διάσημος Παλαιστίνιος ποιητής και συγγραφέας, και πολλά από τα έργα του έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Ενδεικτικά, μερικά από τα έργα του που έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν στα ελληνικά είναι: «Λεξικό της Λεξιλογίας της μνήμης, «Η ταυτότητα του ποιητή, «Μια περίληψη της ιστορίας, «Δεν με αφορά, «Θυμάμαι. σ.τ.μ.]
Ο Μαχμούντ Νταρουίς έγραφε για να δείξει την ύπαρξή του, για να την φωνάζει μπροστά σε έναν εχθρό που ήθελε να του στερήσει αυτήν ακριβώς. Ήταν ο τραγουδιστής της ελευθερίας και των σπασμένων αλυσίδων, του ψωμιού που ετοιμάζεται από τα μητρικά χέρια, της ελιάς και των καρπών της παιδικής του ηλικίας. Η Παλαιστίνη θρηνεί τον πιο γλυκό ποιητή της. Είθε το χώμα της γης του να είναι ελαφρύ γι’ αυτόν σαν ένα χάδι.
Πηγή: Baruda
του Μαχμούντ Νταρουίς:
Μπορείτε να μου δέσετε χέρια και πόδια
να μου πάρετε το σημειωματάριο και τα τσιγάρα
να μου γεμίσετε το στόμα με χώμα:
η ποίηση είναι αίμα της ζωντανής καρδιάς μου
αλάτι του ψωμιού μου, φως στα μάτια μου.
Θα γραφτεί με τα νύχια, το βλέμμα και το σίδερο,
θα την τραγουδήσω στο κελί της φυλακής μου,
στο μπάνιο,
στον στάβλο,
κάτω από το μαστίγιο,
ανάμεσα στα κούτσουρα
στον σπασμό των αλυσίδων.
Έχω ένα εκατομμύριο αηδόνια μέσα μου
Για να τραγουδήσουν το τραγούδι του αγώνα μου.
Δείτε “Mahmoud Darwish: Su questa terra
Mιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος infoaut.org
