6. Πέρα από τη Διάγνωση: Από τον κυβερνοφασισμό στον κυβερνοκομμουνισμό
Αν το κύριο πλεονέκτημα του Libercomunismo είναι ότι επανέφερε τον νόμο του Μαρξ για την συγκεντροποίηση του κεφαλαίου στο επίκεντρο της συζήτησης, και αν ο Cyberfascismo επιχειρεί να καταδείξει τη νέα ιστορική του διαμόρφωση στην εποχή των ψηφιακών υποδομών, ένα κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Ποιο πολιτικό σχέδιο μπορεί να ανταποκριθεί/να απαντήσει σε αυτόν τον μετασχηματισμό; γράφει ο Mario Sommella
Η κριτική, από μόνη, της δεν είναι αρκετή, δεν φτάνει. Πρέπει να κατασκευάσουμε μια προοπτική. Είναι από αυτή την ανάγκη γεννιέται η πρόταση του κυβερνοκομμουνισμού, η οποία αναπτύχθηκε ως θεωρητικό σημείο άφιξης του βιβλίου μου και στη συνέχεια εμβαθύνθηκε στο άρθρο που δημοσιεύτηκε στην La Città Futura. Ο όρος μπορεί να φαίνεται προκλητικός. Στην πραγματικότητα, περιγράφει μια ιστορική αναγκαιότητα.
Δεν υπονοεί επιστροφή σε μοντέλα του εικοστού αιώνα, ούτε την απλή επανεμφάνιση/επαναφορά των εμπειριών του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αυτές οι εμπειρίες ανήκουν στην ιστορία και πρέπει να μελετηθούν κριτικά, χωρίς νοσταλγία αλλά και δίχως ιδεολογικές απορρίψεις/ξεπουλήματα. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι διαφορετικό. ο Μαρξ έγραφε παρατηρώντας το εργοστάσιο. Εμείς παρατηρούμε το κέντρο δεδομένων, il data center.
Ο Λένιν αναλογίστηκε/στοχάζονταν την ηλεκτροδότηση ως υλική βάση της σοσιαλιστικής ανάπτυξης. Εμείς καλούμαστε να αναλογιστούμε/στοχαστούμε την υπολογιστική ικανότητα ως νέα στρατηγική υποδομή της κοινωνίας. Το ιστορικό αντικείμενο έχει αλλάξει. Το θεμελιώδες ερώτημα, ωστόσο, δεν έχει αλλάξει. Ποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής;
Η διαφορά είναι ότι σήμερα αυτά τα μέσα περιλαμβάνουν στοιχεία που ο Μαρξ δεν θα μπορούσε να φανταστεί. Ημιαγωγοί, νέφη/cloud, κέντρα δεδομένων, τεχνητά νευρωνικά δίκτυα, συστήματα εκπαίδευσης, γλωσσικά μοντέλα, βάσεις δεδομένων, εξειδικευμένες ενεργειακές υποδομές, δορυφόροι, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα. Το εργοστάσιο δεν έχει εξαφανιστεί. Έχει επεκταθεί ώστε να καλύπτει ολόκληρη τη γνωστική υποδομή του πλανήτη.
Για αυτόν τον λόγο, θεωρώ ανεπαρκές οποιοδήποτε πολιτικό σχέδιο που συνεχίζει να σκέφτεται τον κοινωνικό μετασχηματισμό αποκλειστικά με όρους αναδιανομής εισοδήματος. Η αναδιανομή παραμένει απαραίτητη. Αλλά δεν είναι αρκετή. Πρέπει να εκδημοκρατίσουμε την παραγωγή της γνώσης. Πρέπει να εκδημοκρατίσουμε τον έλεγχο της τεχνητής νοημοσύνης.
Πρέπει να εκδημοκρατιστούν οι υποδομές του υπολογισμού. Υπό αυτή την έννοια, ο κυβερνοκομμουνισμός αντιπροσωπεύει μια ενημέρωση του ιστορικού υλισμού, όχι το ξεπέρασμα του. Η κεντρική θέση παραμένει η ίδια. Οι σχέσεις παραγωγής καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη μορφή των θεσμών, του πολιτισμού και της πολιτικής. Αλλά σήμερα, οι σχέσεις παραγωγής διασχίζουν μια νέα διάσταση.
Η παραγωγή της γνώσης έχει καταστεί αμέσως οικονομική παραγωγή. Η επεξεργασία δεδομένων έχει γίνει παραγωγή αξίας. Η υπολογιστική ικανότητα έχει καταστεί θεμελιώδης παραγωγική δύναμη. Είναι ακριβώς αυτή η μετατόπιση-αυτό το πέρασμα που καθιστά τον στοχασμό του Andrew Feenberg εξαιρετικά επίκαιρο. Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη.
Αλλά ούτε είναι πεπρωμένο. αυτή ενσωματώνει κοινωνικές σχέσεις. Και ακριβώς επειδή ενσωματώνει κοινωνικές σχέσεις, μπορεί να επανασχεδιαστεί δημοκρατικά. Αυτή η προοπτική μας επιτρέπει να ξεπεράσουμε δύο κατοπτρικά λάθη, δύο αντίστοιχα/συμμετρικά λάθη. Το πρώτο είναι η αφελής τεχνο-αισιοδοξία.
Η ιδέα σύμφωνα με την οποία η απλή τεχνολογική πρόοδος θα προκαλούσε/παρήγαγε αυτόματα χειραφέτηση. Η εμπειρία των τελευταίων σαράντα ετών καταδεικνύει ακριβώς το αντίθετο. Οι πιο εξαιρετικές καινοτομίες στην ανθρώπινη ιστορία συνοδεύτηκαν από μια αυξανόμενη συγκεντροποίηση του πλούτου και της ισχύος, της εξουσίας. Το δεύτερο λάθος είναι ο τεχνολογικός ντετερμινισμός.
Η ιδέα πως η τεχνολογία αναπτύσσει μια δική της αυτόνομη λογική, ανεξάρτητη από τις κοινωνικές σχέσεις. Αυτή η προοπτική, κατά τη γνώμη μου, είναι επίσης ανεπαρκής. Ο Lelio Demichelis το έχει δείξει αυτό με ιδιαίτερη σαφήνεια: ο τεχνο-καπιταλισμός παρουσιάζεται ως ένα αναπόφευκτο πεπρωμένο, ως μια πραγματική, αληθινή θρησκεία της τεχνολογίας που δεν επιδέχεται εναλλακτικές, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα κοινωνικό έργο/σχέδιο, κατασκευασμένο από συγκεκριμένα υποκείμενα σύμφωνα με συγκεκριμένα συμφέροντα/ενδιαφέροντα.
Η αποκάλυψη αυτού του ψευδούς πεπρωμένου είναι το πρώτο βήμα σε κάθε δημοκρατική πολιτική της τεχνολογίας. Οι μηχανές δεν έχουν συμφέροντα. Οι ιδιοκτήτες τους έχουν. Οι αλγόριθμοι δεν επιδιώκουν τους δικούς τους σκοπούς. Επιτυγχάνουν τους στόχους που είναι ενσωματωμένοι στις οικονομικές και θεσμικές αρχιτεκτονικές που τους παρήγαγαν.
Γι’ αυτό συνεχίζω να πιστεύω ότι η διορατικότητα του Μαρξ είναι εξαιρετικά επίκαιρη. Το πρόβλημα δεν είναι οι μηχανές. Το πρόβλημα είναι η ιδιοκτησία των μηχανών. Σήμερα, αυτός ο τύπος/αυτή η φόρμουλα θα πρέπει να επικαιροποιηθεί/να είναι ενημερωμένη. Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη.
Το πρόβλημα είναι η ιδιοκτησία της τεχνητής νοημοσύνης. Από εδώ πηγάζει και μια διαφορετική αντίληψη για την κυριαρχία. Για πολύ καιρό, έχουμε ταυτίσει την κυριαρχία με τον έλεγχο των εδαφικών συνόρων. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός απαιτεί έναν επαναπροσδιορισμό αυτής της έννοιας. Στον 21ο αιώνα, δεν υπάρχει πολιτική κυριαρχία χωρίς τεχνολογική κυριαρχία.
Δεν υπάρχει οικονομική ανεξαρτησία χωρίς αυτονομία στην παραγωγή γνώσης. Δεν υπάρχει ουσιαστική δημοκρατία δίχως συλλογικό έλεγχο των γνωστικών υποδομών. Αυτό είναι πιθανώς το κύριο μάθημα που προκύπτει από τον διάλογο μεταξύ Ελεύθερου Κομμουνισμού και Κυβερνοφασισμού/Libercomunismo e Cyberfascismo. Ο πρώτος ανακατασκευάζει τον οικονομικό νόμο που οδηγεί στη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου.
Ο δεύτερος δείχνει πώς αυτή η συγκέντρωση έχει πλέον λάβει τη μορφή μιας γνωστικής κυριαρχίας βασισμένης στον έλεγχο των ψηφιακών υποδομών. Μαζί χαράζουν/διαμορφώνουν ένα νέο έδαφος του δημοκρατικού αγώνα. Όχι πλέον μόνο την αναδιανομή του πλούτου, αλλά τον εκδημοκρατισμό της γνώσης. Όχι πλέον μόνο τη σύγκρουση μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας στο εργοστάσιο.
Αλλά η σύγκρουση γύρω από την ιδιοκτησία των δικτύων, των δεδομένων, αλγορίθμων και της τεχνητής νοημοσύνης. Εδώ είναι που η έννοια του κυβερνοκομμουνισμού αποκτά την πιο αυθεντική της σημασία. Όχι ως νοσταλγία για το παρελθόν, μα ως μια προσπάθεια να οραματιστούμε, να σκεφτούμε με τα εργαλεία του παρόντος, μια νέα μορφή οικονομικής δημοκρατίας βασισμένης στην κοινωνικοποίηση των στρατηγικών υποδομών της γνώσης.
Είναι σίγουρα μια φιλόδοξη προοπτική. Αλλά κάθε μεγάλος ιστορικός μετασχηματισμός προέκυψε, γεννήθηκε πρώτα και κύρια, από την ικανότητα να φανταζόμαστε θεσμούς κατάλληλους για την εποχή του. Και αυτό ακριβώς είναι το καθήκον της πολιτικής θεωρίας, σήμερα.
συνεχίζεται
Μιχάλης ‘Μίκε’ Μαυρόπουλος un blog di Rivoluzionari Ottimisti
